Θεματολογία του λιμπρέτου της όπερας στα έργα των συνθετών Gioachino Rossini, Gaetano Donizetti και Vincenzo Bellini

Abstract

In this doctoral dissertation, the themes of the opera librettos of the three greatest composers of early 19th-century Italy—Gioachino Rossini, Gaetano Donizetti, and Vincenzo Bellini—are examined. Initially, the study discusses the broader historical, social, and political conditions of early 19th-century Italy, which influenced the librettos of Italian opera during this period. Additionally, the general characteristics of European music are explored, with particular emphasis on Italian music. The second chapter provides a brief historical overview of libretto themes, tracing them from the birth of opera in Florence at the end of the 16th century to the period under examination. This section highlights the structure of librettos, the profiles of librettists, and the general characteristics of dramatic, semi-seria, and comic opera in 19th-century Italy. The main part of the dissertation analyzes the thematic elements found in the dramatic and comic operas of these three prominent Italian composers. Special emphasis is placed on the sources and the methods used by composers and their librettists to utilize these sources. The dissertation also examines the characters of the libretto's heroes and how they are shaped according to the audience and the social context of the time. Each composer’s section concludes with an analysis of the evolution of their libretto writing style. The final chapter provides a comparative analysis of the thematic content in the librettos of these three composers. Particular emphasis is placed on the impact of external factors, including censorship and audience expectations, on the thematic development of the librettos. Common features in libretto writing, such as the use of literature as a primary source, are also highlighted. The dissertation also discusses the departure from mythological subjects, as well as the ways in which such themes are treated when composers choose to engage with them. Additionally, the chapter underscores a focus on tragic themes, an obsession with love and romance set against historical backdrops, the inclusion of exotic subjects, the redefinition of female characters, the use of tragic endings, the introduction of the mad-scene, and the treatment of nationalism. Finally, the study examines the three composers' engagement with semi-seria opera, as well as the focus of Rossini and Donizetti on comic opera, particularly during the early years of their careers. All these elements highlight the evolutionary journey of these three composers, which ultimately shaped the late Romantic style in Italian opera.

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή παρουσιάζεται η θεματολογία του λιμπρέτου της όπερας των τριών μεγαλύτερων συνθετών των αρχών του 19ου αιώνα στην Ιταλία, Gioachino Rossini (Τζοακίνο Ροσσίνι), Gaetano Donizetti (Γκαετάνο Ντονιτσέττι) και Vincenzo Bellini (Βιντσέντζο Μπελλίνι). Αρχικά γίνεται αναφορά στις ευρύτερες ιστορικοκοινωνικές και πολιτικές συνθήκες των αρχών του 19ου αι. στην Ιταλία που διαμόρφωσαν το λιμπρέτο της Ιταλικής όπερας της εποχής. Παρουσιάζονται επίσης τα γενικότερα χαρακτηριστικά της Ευρωπαϊκής μουσικής και ειδικότερα της Ιταλικής. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται σύντομη ιστορική επισκόπηση της θεματολογίας του λιμπρέτου από τη γέννηση της όπερας στη Φλωρεντία στα τέλη του 16ου αι. ως την εποχή που εξετάζουμε. Στη συνέχεια επισημαίνονται η δομή του λιμπρέτου, το προφίλ των λιμπρετιστών και τα γενικά χαρακτηριστικά της δραματικής, της σεμισέρια και της κωμικής όπερας της Ιταλίας του 19ου αιώνα. Στο κύριο μέρος της διατριβής αναλύεται η θεματολογία του συνόλου των δραματικών και κωμικών οπερατικών έργων των τριών κορυφαίων Ιταλών συνθετών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πηγές και στον τρόπο αξιοποίησης αυτών από τους συνθέτες και τους λιμπρετίστες τους. Επίσης στους χαρακτήρες των ηρώων των λιμπρέτων και στον τρόπο που αυτοί διαμορφώνονται ανάλογα με το κοινό και τις συνθήκες της εποχής. Στο τέλος της μελέτης κάθε συνθέτη καταγράφεται η αναπτυξιακή διαδρομή της γραφής των λιμπρέτων του. Στο τελευταίο κεφάλαιο γίνεται συγκριτική μελέτη της θεματολογίας των λιμπρέτων των τριών συνθετών. Ιδιαίτερα τονίζεται ο ρόλος εξωγενών παραγόντων στη διαμόρφωσή τους, όπως η λογοκρισία και το κοινό. Επισημαίνονται κοινά στοιχεία ως προς τη γραφή, όπως η χρήση της λογοτεχνίας ως πηγή του λιμπρέτου. Γίνεται αναφορά στην απομάκρυνση από τα μυθολογικά θέματα και στον τρόπο προσέγγισής τους όταν οι συνθέτες καταπιάνονται με αυτά. Επιπλέον, υπογραμμίζεται η ενασχόληση με τραγικά θέματα και η εμμονή με την αγάπη και τον έρωτα σε ιστορικό υπόβαθρο. Καταγράφεται η χρήση εξωτικών θεμάτων, ο επαναπροσδιορισμός των γυναικείων χαρακτήρων, το τραγικό τέλος, η εισαγωγή του στοιχείου της τρέλας, η προσέγγιση του εθνικιστικού ζητήματος. Τέλος καταγράφεται η ενασχόληση των τριών συνθετών με τη σεμισέρια όπερα και των Ροσσίνι και Ντονιτσέττι με την κωμική όπερα, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της καριέρας τους. Με όλα τα παραπάνω γίνεται σαφής η εξελικτική πορεία των τριών συνθετών που οδήγησε στη διαμόρφωση του όψιμου ρομαντικού ύφους στην Ιταλική όπερα.