Οικογενειακές σχέσεις και δεσμοί στην Ελληνορωμαϊκή Αίγυπτο: η έκφραση συναισθημάτων στις παπυρικές επιστολές

Abstract

This doctoral dissertation examines how women in Greco-Roman Egypt expressed their feelings, developed interpersonal relationships, and managed family bonds through their private correspondence, as preserved in papyrological texts and ostraca. Drawing on a large body of letters, the research attempts to highlight the female voices that often remained on the margins of historiography, shedding light on the everyday reality, values, and emotional codes that empower relations among women –mothers, daughters, sisters, friends, and relatives. It explores the expression of emotions such as love, joy, sorrow, sadness, anger, etc., as well as the way in which these emotions are shaped by social, cultural, and financial factors. Particular emphasis is placed on the role of correspondence as a means of maintaining and strengthening emotional bonds in conditions of geographical distance. The findings of this research contribute to the understanding of female subjectivity and social action in antiquity, challenging stereotypical views about the passive position of women in the ancient world. It shows that women in Greco-Roman Egypt had a rich and expressive emotional discourse, actively negotiated their roles within the family and community and used letters as a field of identity and resistance. The dissertation aims to contribute to papyrological research and the study of epistolography.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου εξέφραζαν συναισθήματα, ανέπτυσσαν διαπροσωπικές σχέσεις και διαχειρίζονταν οικογενειακούς δεσμούς μέσα από την ιδιωτική αλληλογραφία τους, όπως αυτή διασώζεται στα παπυρολογικά κείμενα αλλά και τα όστρακα. Αξιοποιώντας ένα ευρύ φάσμα επιστολών, η έρευνα επιχειρεί να αναδείξει τις γυναικείες φωνές που συχνά παρέμεναν στο περιθώριο της ιστοριογραφίας, φωτίζοντας την καθημερινή πραγματικότητα, τις αξίες και τους συναισθηματικούς κώδικες που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ γυναικών –μητέρων, κορών, αδελφών, φίλων και συγγενών. Εξετάζεται η έκφραση συναισθημάτων όπως η αγάπη, η χαρά, η λύπη, η θλίψη, ο θυμός κ.ά. καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τα συναισθήματα αυτά διαμορφώνονται από κοινωνικούς, πολιτισμικούς και οικονομικούς παράγοντες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο της επιστολογραφίας ως μέσου διατήρησης και ενδυνάμωσης των συναισθηματικών δεσμών σε συνθήκες γεωγραφικής απόστασης. Τα αποτελέσματα της έρευνας συμβάλλουν στην κατανόηση της γυναικείας υποκειμενικότητας και κοινωνικής δράσης στην αρχαιότητα, αμφισβητώντας στερεοτυπικές αντιλήψεις για την παθητική θέση των γυναικών στον αρχαίο κόσμο. Αναδεικνύεται ότι οι γυναίκες της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου διέθεταν έναν πλούσιο και εκφραστικό συναισθηματικό λόγο, διαπραγματεύονταν ενεργά τους ρόλους τους εντός της οικογένειας και της κοινότητας, και χρησιμοποιούσαν την επιστολή ως πεδίο ταυτότητας και αντίστασης. Η διατριβή φιλοδοξεί να συμβάλει στην παπυρολογική έρευνα και τη μελέτη της επιστολογραφίας.

Die vorliegende Dissertation untersucht, auf welche Weise Frauen im griechisch-römischen Ägypten ihre Gefühle zum Ausdruck brachten, interpersonale Beziehungen gestalteten und familiäre Bindungen durch ihre private Korrespondenz pflegten, wie sie in papyrologischen Texten und Ostraka überliefert ist. Auf der Grundlage eines umfangreichen Briefkorpus bemüht sich die Forschungsarbeit darum, jene weiblichen Stimmen sichtbar zu machen, die in der Historiographie häufig an den Rand gedrängt wurden, und beleuchtet die alltägliche Lebenswirklichkeit, die Wertvorstellungen sowie die emotionalen Codes, die Beziehungen zwischen Frauen – Müttern, Töchtern, Schwestern, Freundinnen und Verwandten – strukturieren und stärken. Untersucht wird die Artikulation von Emotionen wie Liebe, Freude, Trauer, Schmerz und Zorn sowie die Art und Weise, in der diese Empfindungen durch soziale, kulturelle und ökonomische Faktoren geprägt werden. Besondere Aufmerksamkeit gilt der Funktion der Korrespondenz als Medium zur Aufrechterhaltung und Vertiefung emotionaler Bindungen unter den Bedingungen räumlicher Distanz. Die Ergebnisse dieser Untersuchung leisten einen Beitrag zum Verständnis weiblicher Subjektivität und sozialer Handlungsfähigkeit in der Antike und treten damit stereotypen Vorstellungen von der passiven Stellung der Frau in der antiken Welt entgegen. Es wird aufgezeigt, dass Frauen im griechisch-römischen Ägypten über einen reichhaltigen und ausdrucksstarken emotionalen Diskurs verfügten, ihre Rollen innerhalb von Familie und Gemeinschaft aktiv aushandelten und Briefe als Raum der Identitätskonstruktion und des Widerstands nutzten. Die Dissertation versteht sich als Beitrag zur papyrologischen Forschung sowie zur Erforschung der antiken Epistolographie.