Δείκτες δυσκολίας δοκιμασιών κατανόησης γραπτού λόγου: η περίπτωση του διαβαθμισμένου επιπέδου Β του ΚΠγ για την Ιταλική Γλώσσα: η περίπτωση του διαβαθμισμένου επιπέδου Β του ΚΠγ για την Ιταλική Γλώσσα

Abstract

Language proficiency certification plays a crucial role in educational and professional assessment in Greece, significantly influencing candidates’ access to employment opportunities in both the public and private sectors. In particular, language certificates function as formal selection criteria in public-sector recruitment procedures, raising important issues related to fairness, validity, and meritocracy. Moreover, empirical research indicates that foreign language certification in Greece is closely linked to candidates’ social, cultural, and economic capital, thereby reinforcing existing social inequalities. Against this backdrop, the study aims to examine the extent to which readability contributes to the validity, reliability, and fairness of high-stakes language examinations. More specifically, it explores the relationship between readability indices and language proficiency levels (B1 and B2), as well as the stability and functional consistency of these indices across different examination periods. The research adopts a quantitative, non-experimental design and is based on corpus-based secondary data analysis. The dataset consists of 163 reading comprehension texts administered in the KPG examinations at the B-level (B1 and B2) between 2011 and 2019. Textual analysis was conducted using the DyLan tool, which is grounded in the READ-IT readability model, while statistical analyses were performed with SPSS. This methodological approach allows for the examination of differences, correlations, and predictive relationships among linguistic variables without interfering with the original data production process. Findings reveal systematic differences between B1 and B2 texts at lexical, syntactic, and structural levels. B1 texts rely more heavily on basic, high-frequency vocabulary and simpler syntactic constructions, facilitating direct information processing and minimizing the need for advanced inferencing strategies. In contrast, B2 texts exhibit greater lexical diversity, higher lexical density, and increased syntactic complexity, requiring readers to employ contextual inference, strategic processing, and higher-order cognitive skills. Overall, the results demonstrate that readability indices can effectively discriminate between language proficiency levels and contribute meaningfully to the development of valid and equitable language assessment tools. The study underscores the importance of systematic readability analysis in high-stakes language testing and highlights its potential role in enhancing fairness and transparency in language certification practices.

Η πιστοποίηση της γλωσσομάθειας αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα εκπαιδευτικής και επαγγελματικής αξιολόγησης στην Ελλάδα, επηρεάζοντας καθοριστικά την πρόσβαση στην απασχόληση τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Ιδιαίτερα στο ελληνικό κοινωνικοεκπαιδευτικό πλαίσιο, τα πιστοποιητικά γλωσσομάθειας λειτουργούν ως μηχανισμός μοριοδότησης σε διαγωνισμούς προσλήψεων, γεγονός που αναδεικνύει κρίσιμα ζητήματα αξιοκρατίας, εγκυρότητας και κοινωνικού δικαίου. Παράλληλα, ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η γλωσσική πιστοποίηση συνδέεται άμεσα με το κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό κεφάλαιο των υποψηφίων, εντείνοντας τις ανισότητες πρόσβασης και επιτυχίας. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διατριβή εστιάζει στη διερεύνηση της αναγνωσιμότητας των κειμένων κατανόησης γραπτού λόγου που χρησιμοποιούνται στο Κρατικό Πιστοποιητικό Γλωσσομάθειας (ΚΠΓ), εξετάζοντας τον ρόλο της στη διασφάλιση της εγκυρότητας, της αξιοπιστίας και του ακριβοδίκαιου των εξετάσεων. Κεντρικός στόχος της έρευνας είναι η ανάλυση της σχέσης μεταξύ δεικτών αναγνωσιμότητας και επιπέδων γλωσσομάθειας (Β1 και Β2), καθώς και ο έλεγχος της σταθερότητας και της λειτουργικότητάς τους στο διαχρονικό πλαίσιο της πιστοποίησης. Η μελέτη βασίζεται σε ποσοτικό, μη πειραματικό ερευνητικό σχεδιασμό και υλοποιείται μέσω δευτερογενούς ανάλυσης σώματος κειμένων. Συγκεκριμένα, αναλύονται 163 κείμενα κατανόησης γραπτού λόγου που χρησιμοποιήθηκαν στις εξετάσεις του ΚΠγ για το διαβαθμισμένο επίπεδο Β κατά την περίοδο 2011–2019. Η ανάλυση πραγματοποιείται με το εργαλείο DyLan, βασισμένο στο μοντέλο READ-IT, ενώ η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων γίνεται με το λογισμικό SPSS. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν σαφείς διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιπέδων Β1 και Β2 ως προς το λεξιλόγιο, τη σύνταξη και τη δομή των κειμένων. Τα κείμενα Β1 χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη διαφάνεια, βασικό λεξιλόγιο και απλούστερες συντακτικές δομές, διευκολύνοντας την άμεση πρόσληψη πληροφορίας. Αντίθετα, τα κείμενα Β2 εμφανίζουν αυξημένη λεξιλογική ποικιλία, μεγαλύτερη συντακτική πολυπλοκότητα και υψηλότερες γνωστικές απαιτήσεις. Συνολικά, η έρευνα αναδεικνύει τη συμβολή των δεικτών αναγνωσιμότητας στη διάκριση των επιπέδων γλωσσομάθειας και υποστηρίζει τη χρησιμότητά τους ως εργαλείων ενίσχυσης της εγκυρότητας και της ισοδυναμίας των γλωσσικών δοκιμασιών στο πλαίσιο της πιστοποίησης.

La certificazione della competenza linguistica rappresenta un elemento centrale nei sistemi di valutazione educativa e professionale in Grecia, con un impatto significativo sulle opportunità di inserimento lavorativo dei candidati. In particolare, i certificati linguistici costituiscono criteri ufficiali di selezione nei concorsi pubblici, sollevando questioni fondamentali di equità, validità e giustizia valutativa. Allo stesso tempo, numerosi studi evidenziano come la certificazione delle lingue straniere sia strettamente connessa allo status sociale, culturale ed economico delle famiglie, contribuendo alla riproduzione delle disuguaglianze sociali. In questo contesto, la presente tesi si propone di analizzare la leggibilità dei testi di comprensione scritta utilizzati nel Certificato Statale di Competenza Linguistica (KPG), esaminandone il ruolo nella garanzia della validità e dell’equità delle prove d’esame. L’obiettivo principale è indagare la relazione tra gli indici di leggibilità e i livelli di competenza linguistica (B1 e B2), nonché verificare la stabilità e la funzionalità di tali indici nel tempo e nelle diverse sessioni d’esame. La ricerca adotta un disegno quantitativo non sperimentale e si basa su un’analisi secondaria di un corpus di testi. Il corpus analizzato comprende 163 testi di comprensione scritta impiegati negli esami KPG di livello B (B1 e B2) nel periodo compreso tra il 2011 e il 2019. L’analisi linguistica è stata condotta mediante lo strumento DyLan, fondato sul modello READ-IT, mentre l’elaborazione statistica dei dati è stata effettuata con il software SPSS. Tale impostazione metodologica consente di analizzare differenze, correlazioni e relazioni predittive tra variabili linguistiche senza interventi sul processo di produzione dei dati. I risultati mostrano differenze sistematiche tra i livelli B1 e B2 per quanto riguarda il lessico, la sintassi e la struttura dei testi. I testi di livello B1 si basano prevalentemente sul vocabolario di base, con un’elevata presenza di parole frequenti e strutture sintattiche semplici, favorendo una comprensione immediata. Al contrario, i testi di livello B2 presentano una maggiore densità e varietà lessicale, una sintassi più complessa e richieste cognitive più elevate. Nel complesso, la ricerca dimostra che gli indici di leggibilità costituiscono strumenti efficaci per la distinzione dei livelli di competenza linguistica e possono contribuire in modo significativo al miglioramento della validità e dell’equità nella certificazione linguistica.