Πρωταγωνιστές στο Νεοτουρκικό Κίνημα: έρευνα για τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς και το πραγματολογικό υλικό στα απομνημονεύματα του Ali İhsan (Sabis) (1882–1957)

Abstract

This dissertation examines the memoirs of the Ottoman general Ali İhsan (Sabis) (1882–1957), focusing on their value as historical sources for the First World War and the Young Turk movement. The first four of his six volumes, covering the period 1914–1918, are analyzed through translation and commentary, with emphasis on his military activities on the Caucasus, Mesopotamian, and Iranian fronts, as well as his interactions with leading political and military figures such as Enver Paşa and the German commander-in-chief Liman von Sanders. The study employs an interdisciplinary methodology that combines historical analysis, a biographical approach, and the concept of counter-history. Sources include archival material, Ottoman and international press, as well as memoirs of Ottoman, German, and British officers. The research demonstrates that Ali İhsan was not merely a military figure but also a carrier of the ideological currents of the Young Turk movement. At the same time, it highlights the gap in Turkish historiography regarding his work, which was marginalized due to his conflict with Mustafa Kemal and the one-party regime. Overall, the dissertation contributes to a deeper understanding of the late Ottoman Empire and the Young Turk movement, offering a different perspective through the analysis of personal testimonies and their critical evaluation.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τα απομνημονεύματα του Οθωμανού στρατηγού Ali İhsan (Sabis)(1882-1957), εστιάζοντας στην αξία τους ως ιστορικών πηγών για τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και το Νεοτουρκικό κίνημα. Οι τέσσερις πρώτοι από τους έξι τόμους του έργου του, που καλύπτουν την περίοδο 1914–1918, αναλύονται μέσω μετάφρασης και σχολιασμού, με έμφαση στη στρατιωτική του δράση στα πολεμικά μέτωπα του Καυκάσου, της Μεσοποταμίας και του Ιράν, καθώς και στις σχέσεις του με σημαντικές πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες όπως ο Enver Paşa και ο Γερμανός αρχιστράτηγος Liman von Sanders. Η εργασία αξιοποιεί διεπιστημονική μεθοδολογία που συνδυάζει την ιστορική ανάλυση, την προσωποκεντρική προσέγγιση και την ‘αντι-ιστορία’(counter history). Πηγές αποτέλεσαν αρχειακό υλικό, οθωμανικός και διεθνής Τύπος, καθώς και απομνημονεύματα Οθωμανών, Γερμανών και Βρετανών αξιωματικών. Η μελέτη καταδεικνύει ότι ο Ali İhsan δεν ήταν απλώς στρατιωτικός, αλλά και φορέας ιδεολογικών τάσεων του νεοτουρκικού κινήματος. Παράλληλα, αναδεικνύεται το κενό της τουρκικής ιστοριογραφίας απέναντι στο έργο του, το οποίο περιθωριοποιήθηκε λόγω της σύγκρουσής του με τον Mustafa Kemal και το μονοκομματικό καθεστώς. Συνολικά, η διατριβή συμβάλλει στη βαθύτερη κατανόηση της ύστερης Οθωμανικής αυτοκρατορίας και του νεοτουρκικού κινήματος, προτείνοντας μια διαφορετική οπτική μέσω της ανάλυσης προσωπικών μαρτυριών και της κριτικής τους αποτίμησης.

Bu doktora tezi, Osmanlı generali Ali İhsan (Sabis)’in (1882–1957) hatıratını incelemekte; bu eserin Birinci Dünya Savaşı ve Genç Türk/Jön Türk hareketi açısından tarihî kaynak olarak taşıdığı değere odaklanmaktadır. Altı ciltten oluşan eserinin 1914–1918 dönemini kapsayan ilk dört cildi, çeviri ve açıklamalı yorum yöntemiyle analiz edilmektedir. Bu analizde, Ali İhsan’ın Kafkasya, Mezopotamya ve İran cephelerindeki askerî faaliyetlerine ve Enver Paşa ile Alman başkomutan Liman von Sanders gibi önemli siyasî ve askerî şahsiyetlerle ilişkilerine özel önem verilmektedir.

Çalışmada, tarihsel analiz, şahıs merkezli yaklaşım ve “karşı-tarih” (counter-history) perspektifini bir araya getiren disiplinlerarası bir yöntem kullanılmaktadır. Araştırmanın kaynaklarını arşiv belgeleri, Osmanlı ve uluslararası basın ile Osmanlı, Alman ve İngiliz subaylarına ait hatıratlar oluşturmaktadır.

Çalışma, Ali İhsan’ın yalnızca bir asker olmadığını, aynı zamanda Genç Türk/Jön Türk hareketinin ideolojik eğilimlerini taşıyan bir şahsiyet olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanında, Mustafa Kemal ile yaşadığı çatışma ve tek parti rejimiyle olan sorunları nedeniyle eserinin Türk tarih yazımında yeterince ele alınmadığı ve bir ölçüde marjinalleştirildiği gösterilmektedir.

Genel olarak bu doktora tezi, kişisel tanıklıkların analizi ve eleştirel değerlendirilmesi yoluyla geç Osmanlı İmparatorluğu’nun ve Genç Türk/Jön Türk hareketinin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamakta; konuya farklı bir bakış açısı önermektedir.