H γεωπολιτικη της αποαποικιοποιησης και η Ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία

Abstract

The era of the "end" of colonial regimes came with the end of the Second World War, when the long-established power relations imposed by imperialism overturned, leading to the retreat of the once powerful empires to their European cores. The mechanisms that had shaped the old model and driven its development gradually disintegrated, leading to unprecedented upheavals in international inter-state relations both in Europe and globally. But beyond this, the era of the "end" also signaled the emergence of new institutionalized forms of intra - European cooperation, with different variations in areas of low politics, through which European states primarily sought to re-establish their sovereignty. This model of cooperation, shaped by the former colonial powers, would have been inconceivable without the inclusion of the strategic advantages of the past. Αdvantages which secured networks of specific interests and adhered to the conditions and logic of the past era. More precisely, they preserved predetermined forms of dependency that maintained the acceptance of a subordinate relationship with the former colonial territories. For this reason, all variations of its provisions contained clauses concerning the colonies.This argument clearly reflects the cornerstone of the theory of intergovernmentalism, which assumes that institutions were created to represent national interests in the interstate negotiation arena. This cognitive assumption about the role of states within the supranational framework largely explains why, throughout its development, the EU has tended to intergovernmentalize its functioning through the primacy of certain member - states. States that derive their power from their colonial past, to redefine their relationship of dependency with their former colonial territories in an asymmetrical way. A striking example of this assumption is - among others - the institutionalization of flexibilities and exemptions that serve the objectives of cohesion policy in favor of the above - mentioned member - states. These measures are also applied within common EU policies, which are otherwise defined by commonly agreed rules designed to prevent categorization, inequalities and the preferential treatment of certain states over others. However, such an approach of policy making, not only favors power asymmetries between States, but also reinforces the intergovernmental dimension of the Union, while raising questions that are difficult to answer. Against this background and given that the whole world has entered a new era of geopolitical shifts and power rivalries, it is by no means unreasonable to argue that if Europe is to maintain its position on the international stage, it needs more than ever to rid itself of internal rivalries and claims that undermine its stated principles and disable its capacity for coordinated action.

Η εποχή του «τέλους» των αποικιακών καθεστώτων επήλθε με την ολοκλήρωση του Β΄ΠΠ όταν οι μακρόχρονες ισορροπίες ισχύος που είχε επιβάλλει ο ιμπεριαλισμός ανατράπηκαν, οδηγώντας στην αναδίπλωση των άλλοτε κραταιών αυτοκρατοριών στον ευρωπαϊκό πυρήνα τους. Όσα είχαν λειτουργήσει στην χάραξη του παλιού μοντέλου και στην εξέλιξη του, σταδιακά αποσυντέθηκαν προκαλώντας πρωτοφανείς ανακατατάξεις στις διεθνείς διακρατικές σχέσεις στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Όμως πέραν τούτων η εποχή του «τέλους» ανάγγειλε και τον σχηματισμό νέων θεσμοθετημένων μορφών ενδοευρωπαϊκής συνεργασίας με ποικίλες παραλλαγές σε τομείς χαμηλής πολιτικής πρωτίστως βάσει των οποίων τα ευρωπαϊκά κράτη στόχευσαν στην επανεδραίωση της κυριαρχίας τους. Το συνεργατικό μοντέλο που προκρίθηκε, διαμορφωτές του οποίου υπήρξαν οι πρώην αποικιοκρατικές δυνάμεις, δεν ήταν βεβαίως νοητό χωρίς τη συμπερίληψη των στρατηγικών πλεονεκτημάτων του παρελθόντος τα οποία προάσπιζαν πλέγματα ιδιαιτέρων συμφερόντων και υπάκουαν σε όρους και λογικές της πρότερης περιόδου. Και για να το προσδιορίσουμε πιο αποσαφηνιστικά διαφύλασσαν προκαθορισμένες μορφές εξάρτησης που συντηρούσαν την αποδοχή μιας υποτελούς σχέσης με τα πρώην αποικιακά εδάφη. Αυτός ήταν και ο λόγος που οι πρόνοιες σε όλες τις παραλλαγές του, περιλάμβαναν διατάξεις για τις αποικίες. Η λογική αυτή περιγράφει με σαφήνεια τον ακρογωνιαίο λίθο της θεωρίας του διακυβερνητισμού που υποστηρίζει πως οι θεσμοί δημιουργήθηκαν για να εκπροσωπούν τα εγχώρια συμφέροντα στη διακυβερνητική αρένα διαπραγμάτευσης. Η γνωστική αυτή παραδοχή για το ρόλο των κρατών στον υπερεθνικό θεσμό, εξηγεί εν πολλοίς το λόγο που η ΕΟΚ / ΕΕ πολύ συχνά τείνει να διακυβερνητικοποιεί τον τρόπο λειτουργίας της μέσα από την πρωτοκαθεδρία συγκεκριμένων κρατών - μελών τα οποία εδραιώνουν την ισχύ τους στο αποικιακό τους παρελθόν για να επαναπροσδιορίσουν με όρους ασύμμετρους τη σχέση εξάρτησης με τα πρώην αποικιακά τους εδάφη. Τρανό παράδειγμα αυτής της παραδοχής εκτός των άλλων αποτελεί και η θεσμοποίηση ευελιξιών και παρεκκλίσεων οι οποίες δρομολογούνται στις σκοπιμότητες της πολιτικής συνοχής υπέρ τους και οι οποίες έχουν εφαρμογή και σε κοινοτικές πολιτικές που εξ ορισμού προσδιορίζονται από κοινούς κανόνες για όλους ώστε να αποφεύγονται οι κατηγοριοποιήσεις, οι ανισότητες και οι προτεραιοποιήσεις κάποιων έναντι άλλων. Μια τέτοια πολιτική διαχείριση όμως αφενός ευνοεί την ασυμμετρία ισχύος μεταξύ των ευρωπαϊκών μελών και αφετέρου ενισχύει τη διακυβερνητική διάσταση της Ένωσης εγείροντας ταυτόχρονα ερωτήματα που δύσκολα βρίσκουν απαντήσεις. Τούτων λεχθέντων και δεδομένου ότι ο κόσμος όλος έχει εισέλθει σε μια καινούρια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων και ανταγωνισμών ισχύος, δεν είναι καθόλου παράτολμο να υποστηρίξει κανείς πως αν η Ευρώπη επιθυμεί να διατηρήσει τη θέση της στη διεθνή σκηνή, επιβάλλεται όσο ποτέ άλλοτε να απαλλαγεί από εσωτερικούς ανταγωνισμούς και αξιώσεις που αναστέλλουν τις διακηρυγμένες αρχές της και αποδυναμώνουν την συντεταγμένη δράση της.