Η διδασκαλία της γλώσσας στο πλαίσιο της ειδικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα: μία προσέγγιση των μεθόδων διδασκαλίας σε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες

Abstract

This teaching thesis deals with the teaching of the Greek language in the field of Special Education, focusing primarily on the mathematical challenges faced by students in the modern school environment. The central axis of the study is the investigation and evaluation of the educational methodologies applied to support children with special educational needs, through the perspective of a holistic and interdisciplinary curriculum. In this context, the Interdisciplinary Unified Curriculum Framework (IUCF) for language teaching is initially analyzed, examining its structure and functionality, in order to identify its potential for flexibility and adaptation to the particular requirements of students with learning difficulties. The research then delves into the philosophy and institutional background of special education, emphasizing the principles of differentiated instruction and the need for meaningful inclusion of students in the general school context. At the same time, the multidimensional role of the educator as a coordinator of individualized interventions is examined, while the skills and attitudes deemed necessary for the effective framing of these students are highlighted. Particular emphasis is given to the analysis of dyslexia as one of the most prevalent specific learning disorders, describing its characteristics and development, as well as the effects it has on reading ability, writing and the semantic comprehension of texts. Additionally, the paper maps the main teaching approaches that can be utilized in language education, favoring strategies based on structured and multisensory learning. These methods aim to enhance language awareness and cultivate comprehension skills, with a clear orientation to meeting the needs of students with dyslexia. In conclusion, the thesis highlights how the appropriate adaptation of teaching tools and the personalized approach contribute decisively to the improvement of language skills and the academic development of students with special educational needs. The methodology adopted in this research is a combination of quantitative and qualitative content analysis. It examines the effect of the demographic characteristics of special education teachers on their familiarity with learning strategies, as well as the correlation of these factors with the teaching practices applied to support students with Specific Learning Disabilities (SLD). The research, as mentioned above, is based on a mixed methodological approach and was carried out during the period 2024–2025. Quantitative data were collected through 304 questionnaires, while qualitative data were obtained from 15 semi-structured interviews with special education teachers. The analysis focuses on educational training, professional experience and other demographic variables, exploring their relationship with knowledge, classification and application of learning strategies in teaching practice. The results of the research demonstrate that the demographic characteristics of teachers are associated with differences in the level of familiarity with learning strategies and in the teaching and assessment practices of students with SEN. At the same time, the importance of collaboration with parents and general education teachers as a factor in strengthening educational intervention is highlighted. The discussion of the findings is carried out per research question and in comparison with the relevant bibliography, leading to the formulation of conclusions with educational implications, as well as proposals for improving teacher training and for future research, taking into account the limitations of the present study. It is necessary to have and maintain programs that cultivate and strengthen an inclusive school environment that will effectively respond to the needs of all students.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματεύεται τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσ-σας στο πεδίο της Ειδικής Αγωγής, εστιάζοντας πρωτίστως στις μαθησιακές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μαθητές στο σύγχρονο σχολικό περιβάλλον. Κεντρικός άξονας της μελέτης είναι η διερεύνηση και η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών μεθοδο-λογιών που εφαρμόζονται για την υποστήριξη παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, μέσα από τη σκοπιά ενός ολιστικού και διαθεματικού αναλυτικού προγράμματος. Στο πλαίσιο αυτό, αρχικά αναλύεται το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) για τη γλωσσική διδασκαλία, εξετάζοντας τη δομή και τη λειτουργικότητά του, ώστε να εντοπιστούν οι δυνατότητες ευελιξίας και προσαρμογής του στις ιδιαίτερες απαιτήσεις των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Στη συνέχεια, η έρευνα εμβαθύνει στη φιλοσοφία και το θεσμικό υπόβαθρο της ειδι-κής αγωγής, δίνοντας έμφαση στις αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας και στην ανάγκη για ουσιαστική συμπερίληψη των μαθητών στο γενικό σχολικό πλαίσιο. Πα-ράλληλα, εξετάζεται ο πολυδιάστατος ρόλος του παιδαγωγού ως συντονιστή εξατομικευμένων παρεμβάσεων, ενώ αναδεικνύονται οι δεξιότητες και οι στάσεις που κρίνονται απαραίτητες για την αποτελεσματική πλαισίωση αυτών των μαθητών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ανάλυση της δυσλεξίας ως μιας από τις επικρατέστερες ειδικές μαθησιακές διαταραχές, περιγράφοντας τα χαρακτηριστικά και την εξέλιξή της, καθώς και τις επιπτώσεις που επιφέρει στην αναγνωστική ικανότητα, τη γραφή και τη νοηματική κατανόηση των κειμένων. Επιπρόσθετα, η εργασία χαρτογραφεί τις κυριότερες διδακτικές προσεγγίσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν στη γλωσσική εκπαίδευση, προκρίνοντας στρατηγικές που βασίζονται στη δομημένη και πολυαισθητηριακή μάθηση. Οι μέθοδοι αυτές στοχεύουν στην ενίσχυση της γλωσσικής επίγνωσης και στην καλλιέργεια δεξιοτήτων κατανόησης, με σαφή προσανατολισμό στην κάλυψη των αναγκών των μαθητών με δυσλεξία. Εν κατακλείδι, η διατριβή αναδεικνύει πώς η κατάλληλη προσαρμογή των διδακτικών εργαλείων και η εξατομικευμένη προσέγγιση συμβάλλουν καθοριστικά στη βελτίωση των γλωσσικών ικανοτήτων και στην ακαδημαϊκή εξέλιξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Η μεθοδολογία που υιοθετείται στην παρούσα έρευνα είναι συνδυασμός ποσοτικής και ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου. Εξετάζει την επίδραση των δημογραφικών χαρακτηριστικών των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής στην εξοικείωσή τους με στρατηγικές μάθησης, καθώς και τη συσχέτιση των παραγόντων αυτών με τις διδακτικές πρακτικές που εφαρμόζονται για την υποστήριξη μαθητών με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ). Η έρευνα, όπως προαναφέρθηκε, βασίζεται σε μικτή μεθοδολογική προσέγγιση και πραγματοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα 2024–2025. Τα ποσοτικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω 304 ερωτηματολογίων, ενώ τα ποιοτικά δεδομένα προέκυψαν από 15 ημιδομημένες συνεντεύξεις εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής. Η ανάλυση επικεντρώνεται στην εκπαιδευτική κατάρτιση, την επαγγελματική εμπειρία και άλλες δημογραφικές μεταβλητές, διερευνώντας τη σχέση τους με τη γνώση, την ταξινόμηση και την εφαρμογή στρατηγικών μάθησης στη διδακτική πράξη. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των εκπαιδευτικών συνδέονται με διαφοροποιήσεις στο επίπεδο εξοικείωσης με στρατηγικές μάθησης και στις πρακτικές διδασκαλίας και αξιολόγησης μαθητών με ΕΜΔ. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της συνεργασίας με τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς γενικής αγωγής ως παράγοντες ενίσχυσης της εκπαιδευτικής παρέμβασης. Η συζήτηση των ευρημάτων πραγματοποιείται ανά ερευνητικό ερώτημα και σε σύγκριση με τη σχετική βιβλιογραφία, οδηγώντας στη διατύπωση συμπερασμάτων με εκπαιδευτικές επιπτώσεις, καθώς και προτάσεων για τη βελτίωση της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και για μελλοντική έρευνα, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς της παρούσας μελέτης. Καθίσταται αναγκαία η ύπαρξη και τήρηση προγραμμάτων τα οποία καλλιεργούν και ενισχύουν ένα συμπεριληπτικό σχολικό περιβάλλον που θα ανταποκρίνεται ουσιαστικά στις ανάγκες όλων των μαθητών.