Εργασιακή ανθεκτικότητα και επαγγελματική αυτοαποτελεσματικότητα νοσηλευτικού προσωπικού ψυχικής υγείας σε σχέση με οργανωσιακές πηγές υποστήριξης

Abstract

AbstractEmployee Resilience (ER) has emerged in recent years as an important research domain in the international literature, due to the increasing uncertainty and continuous transformation of contemporary work environment. Current perspectives conceptualize ER, as a capability associated with specific factors, such as workplace resources and support systems, that enable individuals to adapt to challenges and capitalize on opportunities for continuous professional development. In parallel, Occupational Self-Efficacy (OSE) is considered essential for adjustment to change, while constitutes a critical psychological in professional life. Given that ER and OSE are recognized as crucial for sustainability and employee well-being, workplace-related factors appear to exert a significant influence on their development and enhancement. A review of the international literature reveals a limited number of studies addressing ER and OSE among Mental Health Nursing Personnel (MHNP) and the factors that reinforce these variables, while no similar research has been conducted in Greece. The overall aim of this dissertation was to investigate ER and OSE among Greek MHNP and to explore their relationship with organizational factors, including Perceived Organizational Support (POS), Empowering Leadership (EL), Peer Support (PS), and Learning Organization (LO) characteristics. A quantitative study was conducted with the following objectives: (a) to assess levels of ER and OSE, (b) to investigate potential differences based on demographic and professional characteristics, (c) to examine structural relationships among organizational factors, OSE and WR, and (d) to test the mediating role of OSE. The sample consisted of 328 MHNP employed in public psychiatric hospitals and psychiatric units of general hospitals across Greece. The instruments used in this study included the Employee Resilience Scale (Näswall et al., 2015), the Occupational Self-Efficacy Scale (Rigotti et al., 2008), the Perceived Organizational Support Scale (Eisenberger et al., 1986), the Empowering Leadership Scale (Vecchio et al., 2010), the Dimensions of the Learning Organization Questionnaire (Marsick & Watkins, 2003), and the Social Support Scale (O’Driscoll, 2000). Data were analyzed using correlations, multiple linear regressions, and a Structural Equation Model (SEM), guided by the Social Cognitive Career Theory (SCCT). The findings revealed moderate to high levels of ER and OSE in the study population, with significant variations based on demographic and professional characteristics. POS, EL and specific LO dimensions, namely inquiry & dialogue, team learning and strategic leadership, were found to influence ER either directly or indirectly, through OSE. Moreover, OSE demonstrated the stronger effect on ER, compared to the organizational factors examined. The results highlight the interplay of organizational factors, as perceived sources of support, and cognitive resources, that contribute to the development of resilient workplace behaviors. Finally, the findings may inform the design of targeted interventions by human resource professionals and career counselors, aiming to enhance ER and OSE among Greek mental health nursing personnel.

Περίληψη Η Εργασιακή Ανθεκτικότητα (ΕΑ) έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια ως ένα σημαντικό πεδίο έρευνας στη διεθνή βιβλιογραφία, εξαιτίας της αυξανόμενης αβεβαιότητας αλλά και της συνεχούς εξέλιξης του εργασιακού περιβάλλοντος. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις θεωρούν την ΕΑ ως ικανότητα που δύναται να αναπτυχθεί και συνδέεται με συγκεκριμένους παράγοντες, όπως οι εργασιακοί πόροι (πηγές υποστήριξης), οι οποίοι επιτρέπουν στα άτομα να προσαρμόζονται στις προκλήσεις και να αξιοποιούν ευκαιρίες για συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη. Παράλληλα, η Επαγγελματική Αυτοαποτελεσματικότητα (ΕπΑ) θεωρείται σημαντική για την προσαρμογή στη αλλαγή, ενώ αποτελεί σημαντικό πόρο στον εργασιακό βίο. Δεδομένου ότι, η ΕΑ και η ΕπΑ, αναγνωρίζονται ως κρίσιμες για τη βιωσιμότητα και την επαγγελματική ευημερία, οι παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος φαίνεται ότι ασκούν σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη και ενίσχυσή τους. Η ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας αναδεικνύει ελάχιστες έρευνες, αναφορικά με την ΕΑ και την ΕπΑ του νοσηλευτικού προσωπικού ψυχικής υγείας (ΝΠΨΥ) και τους παράγοντες ενίσχυσής της, ενώ στην Ελλάδα δεν έχει διενεργηθεί παρόμοια μελέτη. Ο γενικός σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η διερεύνηση της ΕΑ και ΕπΑ του ΝΠΨΥ και η ανάδειξη της σχέσης των δύο μεταβλητών με οργανωσιακούς παράγοντες όπως, η αντιληπτή οργανωσιακή υποστήριξη (ΑΟΥ) από τη διοίκηση, η ενδυναμωτική ηγεσία (ΕΗ) από τον άμεσο προϊστάμενο, η υποστήριξη των συναδέλφων (ΥΣ) και το νοσοκομείο ως οργανισμός μάθησης (ΟΜ). Για τις ανάγκες της παρούσας διατριβής διεξήχθη μία ποσοτική έρευνα με τους επιμέρους ερευνητικού στόχους: α) την αξιολόγηση επιπέδων ΕΑ και ΕπΑ, β) τη διερεύνηση πιθανών διαφοροποιήσεων ως προς τα δημογραφικά και υπηρεσιακά χαρακτηριστικά, γ) τη διερεύνηση δομικών σχέσεων μεταξύ Οργανωσιακών παραγόντων, ΕπΑ και ΕΑ και δ) την εξέταση του διαμεσολαβητικού ρόλου της ΕπΑ. Το δείγμα αποτέλεσαν 328 μέλη ΝΠΨΥ των δημόσιων ψυχιατρείων και των ψυχιατρικών κλινικών των γενικών νοσοκομείων της Ελλάδας. Τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν ήταν η Κλίμακα της Εργασιακής Ανθεκτικότητας (Näswall et al., 2015), η Κλίμακα της Επαγγελματικής Αυτοαποτελεσματικότητας (Rigotti et al., 2008), η Κλίμακα της Αντιληπτής Οργανωσιακής Υποστήριξης (Eisenberger et al., 1986), η Κλίμακα της Ενδυναμωτικής Ηγεσίας (Vecchio et al., 2010), η Κλίμακα των Διαστάσεων του Οργανισμού Μάθησης (Marsick and Watkins, 2003) και η Κοινωνική Υποστήριξη Συναδέλφων (O'Driscoll, 2000). Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν με τη διενέργεια συσχετίσεων, πολλαπλών γραμμικών παλινδρομήσεων και ενός μοντέλου δομικών εξισώσεων, υπό το πρίσμα της Κοινωνικής Γνωστικής Θεωρίας Σταδιοδρομίας (ΚΓΘΣ). Τα ευρήματα ανέδειξαν μέτρια προς υψηλά επίπεδα ΕΑ και ΕπΑ για το σύνολο του υπό μελέτη πληθυσμού, ενώ διαφοροποιούνταν βάσει δημογραφικών και υπηρεσιακών χαρακτηριστικών. Η ΑΟΥ, η ΕΗ και συγκεκριμένες διαστάσεις του ΟΜ όπως, Αναζήτηση & διάλογος, Ομαδική μάθηση και Στρατηγική ηγεσία επηρεάζουν την ΕΑ είτε άμεσα είτε έμμεσα, μέσω της ΕπΑ. Επιπλέον, η ΕπΑ είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στην ΕΑ, σε σχέση με τους αναφερόμενους οργανωσιακούς παράγοντες. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την αλληλεπίδραση οργανωσιακών παραγόντων, οι οποίοι λειτουργούν ως αντιληπτές πηγές υποστήριξης, με γνωστικούς πόρους που συμβάλλουν στην ανάπτυξη εργασιακά ανθεκτικών συμπεριφορών. Τέλος, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για το σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων από ειδικούς διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού και συμβούλους σταδιοδρομίας, με στόχο την ενδυνάμωση της ΕΑ και της ΕπΑ του ΝΠΨΥ στην Ελλάδα.