Σύστημα αξιολόγησης των συνθηκών υγείας και ασφάλειας στην εργασία στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας

Abstract

Background: At the international level, the assurance of safe and healthy working conditions is recognized as a basic human right and is directly associated with the reduction of occupational accidents and work-related diseases, the enhancement of productivity, and the improvement of employees’ quality of life. Contemporary approaches to OHS go beyond mere compliance with the regulatory framework and place emphasis on risk prevention, the cultivation of a safety culture, and the systematic assessment of working conditions. Aim: Within this context, the present doctoral dissertation aims to: (a) investigate Occupational Health and Safety (OHS) conditions in healthcare service settings and examine the association between formal OHS actions and the prevention and reduction of occupational accidents; (b) evaluate the safety climate within healthcare organizations; and (c) examine the work-related quality of life of employees. Methods: To achieve the purpose of research and objectives, a triple cross-sectional study was carried out to a) evaluate the Health Structures in relation to the OHS requirements of the legislative framework, b) evaluate the perceptions of employees in relation to the safety climate, and c) evaluate the quality of life related to work. The first study aimed to evaluate the hospitals of the 1st Health Region of Greece for compliance with the OHS requirements of the Legislative Framework (the study population included all the hospitals of the 1st Health Region, i.e., 23 Hospitals, and all the employees in them (≈24,000)). The data collection period lasted from 2018 to 2022. The other two studies (safety climate, work-related quality of life) focused on the total number of staff (n = 23,941 Medical, Nursing, Administrative, Other staff) in public hospitals (n = 23) in the 1st Health Region of Attica. To reduce selection bias and ensure representativeness across institutions and workplace types, cluster sampling was used. Initially, hospitals were divided into five categories based on their specific purpose and services provided: (a) general/main-duty hospitals, (b) pediatric hospitals, (c) special-purpose hospitals, (d) other/supportive hospitals, and (e) oncology hospitals. The selection of the 23 hospitals was based on their official categorization by the 1st Health Region of Attica, which defines the institutional functions and scope of services. All types of hospitals (general/main, pediatric, specialty, supportive, and oncology) were included to ensure representative coverage of the organizational diversity in the region. For the data collection in the first survey, a standard questionnaire was constructed with 29 questions, of which 16 were closed-ended with predefined answer options, and 13 were open-ended, most of which were clarifying sub-questions. To measure the safety climate in the study hospitals, the Nordic Safety Climate Questionnaire (NOSACQ-50) was used. While for the data collection in relation to the quality of work life, a structured questionnaire of 24 questions of the WRQoL scale was used, which consists of six subscales of the quality of work life (general well-being, home-work interface/interconnection, job and career satisfaction, control at work, working conditions, stress at work). Results: The findings indicate that formal OHS actions in public hospitals are positively associated with a reduction in occupational accidents, although hospitals do not fully utilize reporting tools and shared OHS policies, highlighting the need for a consistent safety culture. The assessment of the safety climate revealed generally low scores, with variations according to job position, age, and years of service. Greater awareness was observed in pediatric hospitals and among physicians, underscoring the need for targeted interventions and training. Regarding work-related quality of life, the study showed that a substantial proportion of employees rated working conditions and job satisfaction as low, while high levels of work-related stress were reported by many participants. Conclusions: Overall, the findings emphasize the need for targeted policy measures and organizational interventions aimed at improving working conditions, reducing stress, enhancing employee well-being and job satisfaction, and safeguarding the quality of public healthcare services.

Εισαγωγή: Σε διεθνές επίπεδο, η διασφάλιση ασφαλών και υγιών συνθηκών εργασίας αναγνωρίζεται ως βασικό ανθρώπινο δικαίωμα και συνδέεται άμεσα με τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την ενίσχυση της ποιότητας ζωής των εργαζομένων. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις της ΥΑΕ υπερβαίνουν την απλή συμμόρφωση με το θεσμικό πλαίσιο και εστιάζουν στην πρόληψη των κινδύνων, στην καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας και στη συστηματική αξιολόγηση των εργασιακών συνθηκών. Σκοπός: Σε αυτό το πλαίσιο η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει α) στη διερεύνηση των συνθηκών Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, καθώς και στη συσχέτιση των επίσημων ενεργειών ΥΑΕ με την πρόληψη και τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων, β) στην αξιολόγηση του κλίματος ασφάλειας εντός των δομών παροχής υπηρεσιών υγείας και γ) στη μελέτη της ποιότητας του εργασιακού βίου των εργαζομένων. Μεθοδολογία: Για την επίτευξη του ερευνητικού σκοπού και των στόχων, πραγματοποιήθηκε μια τριπλή συγχρονική μελέτη προκειμένου α) να αξιολογηθούν οι Δομές Υγείας σε σχέση με τα απαιτούμενα για την ΥΑΕ από το νομοθετικό πλαίσιο β) να αξιολογηθούν οι αντιλήψεις των εργαζομένων σε σχέση με το κλίμα ασφάλειας και γ) η εργασιακή ποιότητα ζωής τους. Η πρώτη μελέτη είχε ως στόχο την αξιολόγηση των νοσοκομείων της 1ης Υγειονομικής Περιφέρειας της Ελλάδας για τις απαιτήσεις ΥΑΕ σε σχέση με τα απαιτούμενα για την ΥΑΕ από το Νομοθετικό Πλαίσιο (ο υπό μελέτη πληθυσμός περιλάμβανε το σύνολο των νοσοκομείων της 1ης Υγειονομικής Περιφέρειας, ήτοι 23 Νοσοκομεία και το σύνολο των εργαζομένων σε αυτά (≈24.000)). Η περίοδος συλλογής των στοιχείων διήρκησε από το 2018-2022. Οι άλλες δύο μελέτες (κλίμα ασφάλειας, ποιότητα ζωής σχετιζόμενη με την εργασία) επικεντρώθηκαν στον συνολικό αριθμό προσωπικού (n = 23.941 Ιατρικό, Νοσηλευτικό, Διοικητικό, Λοιπό προσωπικό) σε δημόσια νοσοκομεία (n = 23) στην 1η Υγειονομική Περιφέρεια της Αττικής. Για την μείωση της μεροληψίας επιλογής και την εξασφάλιση της αντιπροσωπευτικότητας μεταξύ διαφόρων τύπων ιδρυμάτων και θέσεων εργασίας, χρησιμοποιήθηκε δειγματοληψία συστάδων. Αρχικά, τα νοσοκομεία χωρίστηκαν σε πέντε κατηγορίες με βάση τον συγκεκριμένο σκοπό και τις παρεχόμενες υπηρεσίες τους: (α) γενικά/κύριας εφημερίας νοσοκομεία, (β) παιδιατρικά νοσοκομεία, (γ) νοσοκομεία ειδικού σκοπού, (δ) άλλα/υποστηρικτικά νοσοκομεία και (ε) ογκολογικά νοσοκομεία. Η επιλογή των 23 νοσοκομείων βασίστηκε στην επίσημη κατηγοριοποίησή τους από την 1η Υγειονομική Περιφέρεια Αττικής, η οποία ορίζει τις θεσμικές λειτουργίες και το εύρος των υπηρεσιών. Ενσωματώθηκαν όλοι οι τύποι νοσοκομείων (γενικά/κύρια, παιδιατρικά, ειδικού σκοπού, υποστηρικτικά και ογκολογικά) για να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτική κάλυψη των οργανωτικών ποικιλιών στην περιφέρεια. Για την συλλογή δεδομένων στην πρώτη έρευνα κατασκευάστηκε πρότυπο ερωτηματολόγιο με 29 ερωτήσεις εκ των οποίων οι 16 ήταν κλειστού τύπου με προκαθορισμένες επιλογές απαντήσεων και οι 13 ανοικτού τύπου οι περισσότερες εκ των οποίων ήταν διευκρινιστικές υποερωτήσεις. Για τη μέτρηση του κλίματος ασφάλειας στα Νοσοκομεία της μελέτης, χρησιμοποιήθηκε το ερωτηματολόγιο Nordic Safety Climate Questionnaire (NOSACQ-50). Ενώ για την συλλογή δεδομένων σε σχέση με την εργασιακή ποιότητα ζωής χρησιμοποιήθηκε δομημένο ερωτηματολογίο 24 ερωτήσεων της κλίμακας WRQoL, που αποτελείται από έξι υποκλίμακες της εργασιακής ποιότητας ζωής (γενική ευημερία, διεπαφή / διασύνδεση σπιτιού- εργασίας, ικανοποίηση από την εργασία και τη σταδιοδρομία, έλεγχος στην εργασία, συνθήκες εργασίας, άγχος στην εργασία). Αποτελέσματα: Οι μελέτες έδειξαν ότι οι επίσημες δράσεις ΥΑΕ στα δημόσια νοσοκομεία σχετίζονται θετικά με τη μείωση των ατυχημάτων, αν και τα νοσοκομεία δεν αξιοποιούν πλήρως τα εργαλεία καταγραφής και τις κοινές πολιτικές ΥΑΕ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για συνεπή κουλτούρα ασφάλειας. Η αξιολόγηση του κλίματος ασφάλειας ανέδειξε γενικά χαμηλή βαθμολογία, με διαφοροποιήσεις ανά θέση, ηλικία και προϋπηρεσία, ενώ μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση παρατηρήθηκε στα παιδιατρικά νοσοκομεία και μεταξύ των ιατρών, υπογραμμίζοντας την ανάγκη στοχευμένων παρεμβάσεων και εκπαίδευσης. Όσον αφορά την εργασιακή ποιότητα ζωής, η μελέτη έδειξε ότι σημαντικό ποσοστό εργαζομένων αξιολόγησε χαμηλά τις συνθήκες εργασίας και την ικανοποίηση από την εργασία, ενώ υψηλά επίπεδα εργασιακού άγχους παρατηρήθηκαν σε πολλούς συμμετέχοντες. Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα πολιτικής και οργανωτικές παρεμβάσεις που βελτιώνουν τις συνθήκες εργασίας, μειώνουν το άγχος, ενισχύουν την ευημερία και την ικανοποίηση των εργαζομένων και διασφαλίζουν την ποιότητα των υπηρεσιών δημόσιας υγείας.