Συγκινησιακός συντονισμός γονιών-βρεφών στην αρχή της ζωής και ο ρόλος του στην ανάπτυξη της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς

Abstract

This doctoral thesis aimed to investigate the role of parent-infant emotional coordination in early life in the development of prosocial behavior during the first year and a half of life. Prosocial behavior is a central dimension of children's social-emotional development. Research data have highlighted the unique contribution of early interactions and parent-infant coordination to the development of positive social behaviors. However, despite the existing literature, there appear to be no studies that have examined the effect of parent-infant emotional coordination on the development of prosocial behavior, as well as the effect of factors such as parental mental health and infant temperament. The study involved 42 parent-infant pairs, 21 father-infant pairs and 21 mother-infant pairs from Crete, Greece. Parent-infant emotional coordination was assessed through non-participant observation with video recording in the families' homes during the second, fourth, sixth, and ninth months of the infants' lives. Prosocial behavior was assessed using the Early Prosocial Behavior Questionnaire at 12 and 18 months. The mental health of the parents was measured using the Depression, Anxiety, and Stress Scales, and the temperament of the infants was measured using the Infant Behavior Questionnaire-Revised Short Form at two, four, six, nine, twelve, and eighteen months. The results showed that there are statistically significant correlations and effects between the dimensions of emotional coordination at 4 and 6 months and prosocial behavior at 12 and 18 months. Statistically significant correlations and effects were also found between the dimensions of emotional coordination and parental mental health at 6 months and prosocial behavior at 12 and 18 months. Regarding demographic factors, a statistically significant variation in emotional coordination was observed in relation to parents’ age, whereas no significant differences were found with respect to parents’ gender or infants’ gender and age. Similarly, prosocial behavior differed significantly according to infants’ age, while no significant differences were observed based on their gender. Finally, two profiles emerged with common patterns of parent-infant interaction in terms of parent-infant emotional coordination, parental mental health, and prosocial behavior (parent-infant profiles with high levels of emotional coordination, low levels of parental symptoms of depression, anxiety, and stress, and high levels of infant prosociality, parent-infant profiles with low levels of emotional coordination, high levels of parental symptoms of depression, anxiety, and stress, and low levels of infant prosociality). The results of the study were discussed in the framework of the theory of innate intersubjectivity and contemporary literature. Theoretical and practical implications were proposed. This dissertation emphasizes that emotional coordination between parent and infant at the beginning of life is a central factor in the development of early prosocial behavior.

Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση του ρόλου του συγκινησιακού συντονισμού γονιού-βρέφους στην αρχή της ζωής στην ανάπτυξη της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς κατά τον πρώτο ενάμισι χρόνο της ζωής. Η φιλοκοινωνική συμπεριφορά αποτελεί μια κεντρική διάσταση της κοινωνικο-συναισθηματικής ανάπτυξη των παιδιών. Ερευνητικά δεδομένα έχουν αναδείξει τη μοναδική συμβολή των πρώιμων αλληλεπιδράσεων και του συντονισμού γονιού-βρέφους στην ανάπτυξη των θετικών κοινωνικών συμπεριφορών. Ωστόσο, παρά την υπάρχουσα βιβλιογραφία, φαίνεται πως δεν υπάρχουν μελέτες που να έχουν εξετάσει την επίδραση του συγκινησιακού συντονισμού γονιού-βρέφους στην ανάπτυξη της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς, αλλά και την επίδραση παραγόντων, όπως είναι η ψυχική υγεία των γονιών και η ιδιοσυγκρασία των βρεφών. Στη μελέτη συμμετείχαν 42 δυάδες γονιού-βρέφους, 21 δυάδες πατέρα-βρέφους και 21 δυάδες μητέρας-βρέφους από την Κρήτη, Ελλάδα. Ο συγκινησιακός συντονισμός γονιού-βρέφους αξιολογήθηκε μέσω της μη συμμετοχικής παρατήρησης με βιντεοσκόπηση στο σπίτι των οικογενειών κατά τον δεύτερο, τέταρτο, έκτο και ένατο μήνα της ζωής των βρεφών. Η φιλοκοινωνική συμπεριφορά εξετάστηκε με τη χρήση του Early Prosocial Behaviour Questionnaire στον δωδέκατο και δέκατο όγδοο μήνα. Η ψυχική υγειά των γονιών μετρήθηκε με την Depression, Anxiety, and Stress Scales και η ιδιοσυγκρασία των βρεφών με το Infant Behavior Questionnaire-Revised Short Form στον δεύτερο, τέταρτο, έκτο, ένατο, δωδέκατο και δέκατο όγδοο μήνα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι υπάρχουν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις και επιδράσεις μεταξύ των διαστάσεων του συγκινησιακού συντονισμού στους 4 και 6 μήνες με τη φιλοκοινωνική συμπεριφορά στους 12 και 18 μήνες. Επίσης, στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις και επιδράσεις προέκυψαν μεταξύ των διαστάσεων του συγκινησιακού συντονισμού και της ψυχικής υγείας των γονιών στους 6 μήνες με τη φιλοκοινωνική συμπεριφορά στους 12 και 18 μήνες. Ως προς τους δημογραφικούς παράγοντες, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση στον συγκινησιακό συντονισμό ανάλογα με την ηλικία των γονέων, ενώ δεν προέκυψαν σημαντικές διαφορές ως προς το φύλο τους ούτε ως προς το φύλο και την ηλικία των βρεφών. Αντίστοιχα, η φιλοκοινωνική συμπεριφορά διαφοροποιήθηκε σημαντικά ως προς την ηλικία των βρεφών, χωρίς ωστόσο να επηρεάζεται από το φύλο τους. Τέλος, προέκυψαν δυο προφίλ με κοινά μοτίβα αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιού-βρέφους ως προς τα χαρακτηριστικά του συγκινησιακού συντονισμού γονιού-βρέφους, της ψυχικής υγείας των γονιών και της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς (προφίλ γονιών-βρεφών με υψηλά ποσοστά συγκινησιακού συντονισμού, χαμηλών ποσοστών συμπτωματολογίας κατάθλιψης, άγχους και στρες των γονιών, και υψηλής φιλοκοινωνικότητας των βρεφών, προφίλ γονιών-βρεφών με χαμηλά ποσοστά συγκινησιακού συντονισμού, υψηλών ποσοστών συμπτωματολογίας κατάθλιψης, άγχους και στρες των γονιών, και χαμηλής φιλοκοινωνικότητας των βρεφών). Τα αποτελέσματα της μελέτης συζητήθηκαν στο πλαίσιο της θεωρίας της έμφυτης διυποκειμενικότητας και της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Θεωρητικές και πρακτικές προεκτάσεις προτάθηκαν. Η παρούσα διατριβή υπογραμμίζει πως ο συγκινησιακός συντονισμός γονιού-βρέφους στην αρχή της ζωής αποτελεί κεντρικό παράγοντα για την ανάπτυξη της πρώιμης φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς.