Συγκριτική μελέτη αρτηριακού εμβολισμού του αμφιβληστροειδούς σε ασθενείς με ασυμπτωματική στένωση >80% της έσω καρωτίδας με ενδαρτηρεκτομή ή με ενδοαγγειακή παρέμβαση με τοποθέτηση stent

Abstract

Carotid artery disease is a severe vascular disorder leading to cerebral and ocular hypoperfusion. Carotid artery disease is a risk factor for the development of ocular ischemic syndrome, central retinal artery occlusion and stroke. Carotid ultrasound and computer tomography angiography are milestones in the diagnosis and assessment of carotid artery stenosis. This study aims to prospectively assess the incidence of retinal embolization and to evaluate vascular and structural changes of the retina and choroidea in 52 patients with asymptomatic severe carotid artery disease who underwent carotid artery surgery. In our study 35 patients underwent a carotid endarterectomy (CEA) and 17 underwent a carotid artery stenting (CAS). Biomicroscopy, fundoscopy, optical coherence tomography (OCT), OCT-Angiography (OCTA) and visual field (VF) were performed at baseline and 1 month after surgery. The subfoveal choroidal thickness (SFCT), peripapillary choroidal thickness inferiorly (ppCTi) to the optic nerve head, total retinal vascular density (rVDtot) and total choriocapillaris vascular density (ccVDtot) of eyes ispilateral to the operated carotid artery increased significantly after the surgery whereas a statistical significant increase was also found in the SFCT, rVDtot and ccVD of the contralateral eyes examined. Among the two types of surgery, SFCT, choroidal thickness inferiorly (CTi), choroidal thickness inferonasal (CTin), retinal vascular density superiorly (rVDs), rVDtot, ccVDtot and visual field mean deviation (VF MD) increased significantly after the surgery only in the endarterectomy group. Furthermore, choriocapillaris vascular density temporally (ccVDt) increased significantly after the surgery in both groups and in a similar degree. Conclusively, carotid artery surgery leads to statistical significant increase in the retinal and choroidal vascular density as indirect markers of significantly improved ocular perfusion. The rate of retinal embolization was similar in both surgical groups.

Με τον όρο καρωτιδική στένωση (ΚΣ) ή καρωτιδική νόσο αναφερόμαστε στη στένωση της έσω καρωτίδας. Αποτελεί σοβαρή αγγειακή νόσο, που έχει επιπτώσεις στην άρδευση του εγκεφάλου και του οφθαλμού. Η καρωτιδική νόσος αποτελεί παράγοντα κινδύνου για το οφθαλμικό ισχαιμικό σύνδρομο, την απόφραξη της κεντρικής αρτηρίας του αμφιβληστροειδούς (ΚΑΑ) και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ), ένα από τα βασικά αίτια αναπηρίας και θνησιμότητας. Στη διαγνωστική μας φαρέτρα ακρογωνιαίο λίθο αποτελεί ο υπερηχογραφικός έλεγχος καθώς και η αξονική τομογραφία που παρέχει αξιόπιστες πληροφορίες αναφορικά με το βαθμό της στένωσης. Η ανατομική συσχέτιση του οφθαλμού με την έσω καρωτίδα καθιστά τη μελέτη της οφθαλμικής αγγείωσης ιδιαίτερη σημαντική για την διαπίστωση επιπτώσεων της ΚΣ στην οφθαλμική κυκλοφορία. Η βυθοσκόπηση, όπως και η νεότερη, μη επεμβατική απεικονιστική μέθοδος του οφθαλμού, η αγγειογραφία της οπτικής τομογραφίας συνοχής (OCTA), συνεισφέρει στην αντικειμενική εκτίμηση της αγγείωσης του αμφιβληστροειδούς και του χοριοειδούς. Η παρούσα προοπτική μελέτη, που αναλύεται παρακάτω, αποσκοπεί στην ανάδειξη μεταβολών στην οφθαλμική κυκλοφορία ασθενών με ασυμπτωματική, υψηλού βαθμού ΚΣ που υποβάλλονται σε χειρουργική αντιμετώπιση και συγκρίνει τα αποτελέσματα στην οφθαλμική κυκλοφορία ανάμεσα σε 2 διαφορετικές χειρουργικές μεθόδους, την ενδαρτηρεκτομή (carotid endarterectomy, CEA) και την τοποθέτηση stent (carotid artery stenting, CAS). Η μελέτη μας περιλαμβάνει 35 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε CEA και 17 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε CAS. Οι ασθενείς εξετάστηκαν άμεσα προεγχειρητικά και 4 εβδομάδες μετεγχειρητικά με βυθοσκόπηση, διενέργεια Οπτικής Τομογραφίας Συνοχής (OCT), αγγειογραφία με την τεχνολογία της OCT (OCTA), και έλεγχο οπτικών πεδίων (visual field testing, VF). Μετεγχειρητικά η στατιστική ανάλυση ανέδειξε και για τις δύο ομάδες ασθενών σημαντική αύξηση των κάτωθι παραμέτρων: υποβοθρικό πάχος του χοριοειδούς (subfoveal choroidal thickness SFCT), περιθηλαίο κατώτερο χοριοειδικό πάχος (peripapillary choroidal thickness inferiorly ppCTi), συνολική αμφιβληστροειδική αγγειακή πυκνότητα (total overall average retinal vascular density, rVDtot) στην περιοχή της ωχράς κηλίδας και συνολική πυκνότητα των χοριοειδικών τριχοειδών (total overall average choriocapillaris vascular density, ccVDtot) στην περιοχή της ωχράς κηλίδος στους ομόπλευρους προς την πλευρά του χειρουργείου ασθενείς. Επιπλέον αναδείχθηκε μετεγχειρητικά στατιστικά σημαντική αύξηση του SFCT, rVDtot και ccVDtot στους οφθαλμούς ετεροπλεύρως της χειρουργηθείσας ΚΣ. Ανάμεσα στους δύο τύπους χειρουργικής επέμβασης η SFCT, το χοριοειδικό πάχος στην κατώτερη περιοχή της ωχράς κηλίδας (choroidal thickness inferiorly, CTi), το χοριοειδικό πάχος της κάτω ρινικής περιοχής της ωχράς κηλίδος (choroidal thickness inferonasal CTin), η αμφιβληστροειδική αγγειακή πυκνότητα της ανώτερης περιοχής της ωχράς (retinal vascular density superiorly rVDs), η rVDtot και η ccVDtot αυξήθηκαν στατιστικά σημαντικά μόνο στην ομάδα της CEA. Η αγγειακή πυκνότητα των χοριοτριχοειδών της κροταφικής περιοχής της ωχράς κηλίδας (choriocapillaris vascular density temporally, ccVDt) αυξήθηκε σημαντικά και στις δύο ομάδες. Συμπερασματικά, η χειρουργική αντιμετώπιση της ΚΣ οδηγεί σε στατιστικά σημαντική αύξηση της αγγειακής πυκνότητας του αμφιβληστροειδούς και των χοριοειδικών τριχοειδών, γεγονός που αποτελεί έμμεσο δείκτη αξιοσημείωτης βελτίωσης της οφθαλμικής αιμάτωσης. Η συχνότητα εμφάνισης αμφιβληστροειδικών εμβόλων δεν παρουσίασε διαφορά ανάμεσα στις δύο χειρουργικές μεθόδους.