Επίδραση του διατροφικού περιορισμού των ζυμώσιμων ολιγο-, δι-, μονο-σακχαριτών και πολυολών στην κλινική πορεία του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου σε ασθενείς με ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου

Abstract

Objectives: The primary aim of this single-blind, prospective, randomized clinical trial was to investigate the effect of restricting FODMAPs on the severity of Irritable Bowel Syndrome (IBS) symptoms in patients with Inflammatory Bowel Disease (IBD) who are in remission. Additionally, a key objective was to study the impact of this restriction on patients' quality of life and on markers used to monitor the inflammatory disease. Secondarily, the study examined the possible association between IBS symptoms and patients' quality of life, while also identifying clinical characteristics of the two conditions and demographic traits of the population that might serve as predictive factors and have a decisive influence on the severity of IBS symptoms and the quality of life in patients with IBD. Materials and Methods: The study was conducted from 2020 to 2024 and included 167 volunteers (92 with Crohn's disease, 75 with ulcerative colitis) from a tertiary referral center in Central Greece. Participants were randomly assigned into three groups: 1) Intervention group following a low FODMAP diet (F) (63 individuals, 37.72%), 2) Placebo diet group (P) (56 individuals, 33.53%), and 3) Control group (C) (48 individuals, 28.74%). The dietary intervention lasted 6 weeks, with parameters assessed at baseline and at the end of the intervention, while participants attended weekly dietary counseling sessions in the interim. To assess the severity of IBS symptoms, the Irritable Bowel Syndrome-Severity Scoring System (IBS-SSS) was translated into Greek and validated for the Greek population. For the evaluation of quality of life, the Inflammatory Bowel Disease Questionnaire (IBDQ) was utilized. The translation and psychometric validation of the IBS-SSS followed the guidelines of the Rome Foundation and international consensus-based recommendations for selecting health measurement instruments (COSMIN: Consensus-based Standards for the Selection of Health Measurement Instruments). The independent impact of population characteristics on IBS symptom severity and quality of life was examined through regression analysis. Results: Participants following the FODMAP diet (F) experienced a greater reduction in abdominal pain intensity (M = -19.37, SD = 10.45) compared to both the control group (C) (M = -2.08, SD = 13.83) and the placebo diet group (P) (M = -0.71, SD = 13.33), with the difference being statistically significant (F = 41.058, p < 0.001). Similarly, the reduction in the number of days with abdominal pain was significant (F: M = -6.83, SD = 10.60; C: M = 5.63, SD = 12.01; P: M = 0.00, SD = 12.93; F = 15.368, p < 0.001). The FODMAP group (M = -19.68, SD = 14.81) also showed a significant decrease in abdominal bloating severity compared to the other groups (C: M = -1.04, SD = 10.16; P: M = -0.18, SD = 6.74). A statistically significant greater reduction in dissatisfaction with bowel habits was observed in the FODMAP group (M = -22.38, SD = 17.11) compared to the control (C: M = 6.46, SD = 7.58) and placebo (P: M = 3.21, SD = 13.09) groups (F = 78.768, p < 0.001). The impact of symptoms on participants’ lives, including pain, bloating, and bowel habit changes, showed a statistically significant improvement in favor of the FODMAP diet group (F: M = -18.57, SD = 16.35; C: M = 0.63, SD = 8.85; P: M = 3.75, SD = 10.19; F = 54.811, p < 0.001). Regarding the overall severity of IBS symptoms, there were cases of symptom stagnation (C: 22.9%, P: 3.6%) or worsening (C: 50%, P: 51.8%) in the control and placebo groups, whereas no such outcomes were observed in the FODMAP group. Improvement in IBS-SSS scores strongly favored the FODMAP group (F: 100%, C: 27.1%, P: 44.6%). The FODMAP diet also had a significantly better impact on quality of life, with higher improvement rates in the FODMAP group (F: 88.8%, C: 27.1%, P: 35.7%). Changes in IBS symptoms and quality of life did not differ significantly between patients with Crohn's disease and ulcerative colitis. However, patients with ulcerative colitis exhibited greater improvement in emotional and social functioning. Predictive factors for changes in IBS symptom severity and quality of life differed by condition. For ulcerative colitis, key factors included the type of dietary intervention, body mass index (BMI), and extent of disease involvement. For Crohn's disease, significant predictors were the type of dietary intervention, age at diagnosis, and disease location. Conclusions: A low FODMAP diet is an effective approach for managing persistent functional symptoms in patients with IBD in remission, as it can significantly reduce the severity of these symptoms while also improving their quality of life. In this context, the Greek version of the IBS-SSS can be utilized to evaluate the progression of functional symptoms, as it is a valid and reliable tool for this purpose. Moreover, during the initial assessment and diagnostic investigation of the disease, a detailed recording of patients’ demographics and clinical characteristics of IBD can contribute to the design, organization, and implementation of more effective interventions aimed at promoting the health of these patients.

Σκοποί και στόχοι: Κύριος σκοπός αυτής της μονής τυφλής προοπτικής τυχαιοποιημένης κλινικής μελέτης, ήταν η διερεύνηση της επίδρασης του περιορισμού των FODMAPs στην ένταση των συμπτωμάτων του Συνδρόμου Ευερεθίστου Εντέρου (ΣΕΕ) σε ασθενείς που πάσχουν από Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νόσο του Εντέρου (ΙΦΝΕ) και βρίσκονται σε ύφεση. Επίσης, βασικός σκοπός ήταν και η μελέτη της επίδρασης αυτού του περιορισμού στην ποιότητα ζωής των ασθενών και στους δείκτες παρακολούθησης της φλεγμονώδους νόσου. Δευτερευόντως, εξετάστηκε η πιθανή συσχέτιση των συμπτωμάτων του ΣΕΕ με την ποιότητα ζωής των ασθενών και αναζητήθηκαν κλινικά χαρακτηριστικά των δύο νοσημάτων και δημογραφικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού, που είναι πιθανόν να αποτελούν προγνωστικούς παράγοντες και ασκούν καθοριστική επιρροή αναφορικά με την ένταση των συμπτωμάτων του ΣΕΕ και την ποιότητα ζωής των ασθενών με ΙΦΝΕ. Υλικό και Μεθοδολογία έρευνας: Η μελέτη διήρκησε από το 2020 μέχρι το 2024 και σε αυτήν συμμετείχαν 167 εθελοντές (92 νόσος Crohn, 75 ελκώδης κολίτιδα) από ένα τριτοβάθμιο κέντρο αναφοράς στην Κεντρική Ελλάδα. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν με τυχαίο τρόπο σε τρεις ομάδες: 1) Ομάδα παρέμβασης με δίαιτα χαμηλή σε FODMAPs (F) (63 άτομα, 37,72%), 2) Ομάδα εικονικής δίαιτας (P) (56 άτομα, 33,53%), και 3) Ομάδα ελέγχου (C) (48 άτομα, 28,74%). Η διατροφική παρέμβαση διήρκησε 6 εβδομάδες και ο έλεγχος των μελετούμενων παραμέτρων έγινε κατά την ένταξη και στο πέρας αυτού του διαστήματος, ενώ ενδιάμεσα οι εθελοντές συμμετείχαν σε εβδομαδιαίες διαιτολογικές συνεδρίες. Για την αξιολόγηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων του ΣΕΕ μεταφράστηκε στην Ελληνική γλώσσα και σταθμίστηκε στον Ελληνικό πληθυσμό το εργαλείο Irritable Bowel Syndrome-Severtity Scoring System (IBS-SSS), ενώ για την εκτίμηση της ποιότητας ζωής χρησιμοποιήθηκε το Inflammatory Bowel Disease Questionnaire (IBDQ). Η μετάφραση και η αξιολόγηση των ιδιοτήτων μέτρησης του IBS-SSS πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Ιδρύματος της Ρώμης και των διεθνών συστάσεων που προέκυψαν ομόφωνα αναφορικά με την επιλογή των εργαλείων μέτρησης της υγείας (consensus based standards for the selection of the health measurement instruments-COSMIN). Η ανεξάρτητη επίδραση των χαρακτηριστικών του πληθυσμού στην βαρύτητα συμπτωμάτων του ΣΕΕ και την ποιότητα ζωής εξετάστηκε με ανάλυση παλινδρόμησης. Αποτελέσματα: Οι συμμετέχοντες που ακολούθησαν την δίαιτα FODMAP (F) παρουσίασαν μεγαλύτερη μείωση στην ένταση του κοιλιακού πόνου (Μ = -19.37, SD = 10.45), τόσο σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (C) (Μ = -2.08, SD = 13.83), όσο και σε σχέση με την ομάδα που έλαβε εικονική δίαιτα (P) (Μ = -0.71, SD = 13.33) και η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική (F = 41.058, p < 0.001). Ανάλογα ήταν και τα αποτελέσματα στην μεταβολή των ημερών με κοιλιακό άλγος (F: Μ = -6.83, SD = 10.60, C: Μ = 5.63, SD = 12.01, P: Μ = 0.00, SD = 12.93) τα οποία ήταν στατιστικά σημαντικά (F = 15.368, p < 0.001). Η ομάδα που ακολούθησε δίαιτα χαμηλής περιεκτικότητας σε FODMAP (Μ = -19.68, SD = 14.81) εμφάνισε επίσης μείωση στην ένταση της κοιλιακής διάτασης, σε αντίθεση με τις άλλες ομάδες (C: Μ = -1.04, SD = 10.16, P: Μ = -0.18, SD = 6.74). Μεγαλύτερη και στατιστικά σημαντική (F = 78.768, p < 0.001) ήταν και η μείωση της δυσαρέσκειας από τις συνήθειες του εντέρου για την ομάδα FODMAP (Μ = -22.38, SD = 17.11) σε σύγκριση με τις άλλες δύο ομάδες (C: Μ = 6.46, SD = 7.58, P: Μ = 3.21, SD = 13.09). Στατιστικά σημαντική διαφορά (F = 54.811, p < 0.001) καταγράφηκε και στη μεταβολή της επιρροής των συμπτωμάτων του πόνου, της κοιλιακής διάτασης και της αλλαγής των εντερικών συνηθειών, γενικότερα στην ζωή των εθελοντών υπέρ της δίαιτας FODMAP (F: Μ = -18.57, SD = 16.35, C: Μ = 0.63, SD = 8.85, P: Μ = 3.75, SD = 10.19). Αναφορικά με την βαρύτητα των συμπτωμάτων του ΣΕΕ συνολικά, ενώ στις άλλες ομάδες υπήρξαν εθελοντές που παρουσίασαν στασιμότητα (C: 22.9%, P: 3.6%) ή επιδείνωση (C: 50%, P: 51,8%), στην ομάδα FODMAP δεν υπήρξαν ανάλογα αποτελέσματα. Αναφορικά με την βελτίωση του σκορ IBS-SSS τα αποτελέσματα ήταν σαφώς υποστηρικτικά της FODMAP (F: 100%, C:27,1% , P:44,6% ). Την ποιότητα ζωής φάνηκε να επηρεάζει σαφώς καλύτερα η δίαιτα FODMAP καθώς τα ποσοστά βελτίωσης της ήταν μεγαλύτερα στην ομάδα αυτή (F:88,8% , C:27,1% , P:35.7%). Η μεταβολή στα συμπτώματα του ΣΕΕ και την ποιότητα ζωής συνολικά δεν διέφερε μεταξύ των ασθενών με νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα. Ωστόσο, οι ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα παρουσίασαν μεγαλύτερη αύξηση στην συναισθηματική λειτουργία και την κοινωνική λειτουργικότητα. Στους παράγοντες που μπορούν να αξιοποιηθούν ως προγνωστικοί δείκτες της μεταβολής της έντασης των συμπτωμάτων ΣΕΕ και της ποιότητας ζωής για την ελκώδη κολίτιδα είναι το είδος της διατροφικής παρέμβασης, ο δείκτης μάζας σώματος και η έκταση προσβολής από την νόσο, ενώ για την νόσο του Crohn είναι το είδος της διατροφικής παρέμβασης, η ηλικία διάγνωσης και η περιοχή νόσησης. Συμπεράσματα: Η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης των εμμενόντων λειτουργικών συμπτωμάτων σε ασθενείς με ΙΦΝΕ που διάγουν σε ύφεση καθώς μπορεί να μειώσει ικανοποιητικά την ένταση των συμπτωμάτων αυτών, βελτιώνοντας παράλληλα και την ποιότητα ζωής τους. Στην κατεύθυνση αυτή και προκειμένου να αξιολογηθεί η πορεία των λειτουργικών συμπτωμάτων, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η Ελληνική έκδοση του IBS-SSS καθώς αποτελεί ένα έγκυρο και αξιόπιστο εργαλείο για τον σκοπό αυτό. Πέραν τούτου, κατά την αρχική αξιολόγηση και διαγνωστική διερεύνηση της νόσου, η λεπτομερής καταγραφή των δημογραφικών στοιχείων των ασθενών και των κλινικών χαρακτηριστικών της ΙΦΝΕ, μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό, την οργάνωση και την υλοποίηση αποτελεσματικότερων παρεμβάσεων που έχουν στόχο την προαγωγή της υγείας των ασθενών αυτών.