Παρεμβάσεις βελτίωσης της ποιότητας ζωής ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο

Abstract

Hemodialysis is an important renal replacement therapy for patients with chronic kidney disease (CKD). Despite the fact that it can maintain or even extend an acceptable quality of life for patients, morbidity and mortality remain high, and its long-term application may contribute to the development of significant complications. Loss of muscle mass leads over time to reduced functional capacity and even muscle tissue atrophy, thereby affecting patient mortality rates, daily activity, quality of life, immune system function, and the number of hospitalization days. In addition, it has been observed that hemodialysis, physical inactivity, or a combination of the two may cause mood disturbances (such as depression) and sleep disorders. The present study investigated the effect of a structured intervention using printed material (a physical activity guide for patients with kidney disease) without continuous supervision by a healthcare professional, with the ultimate goal of improving physical fitness to promote the health of patients with end-stage chronic kidney disease undergoing hemodialysis. The study focused on parameters of physical functioning, fatigue, cognitive function, patient activation, and health-related quality of life. The sample was characterized by a mean age of approximately 65 years, a predominance of male participants, and a significant proportion of comorbidities. The two groups (intervention and control) exhibited comparable demographic characteristics. The findings of the present study confirm that patients with end-stage CKD undergoing hemodialysis experience substantial impairment in physical functioning, fatigue, and quality of life, a fact that has been extensively documented in the international literature. More specifically, regarding physical functioning and indicators of muscle strength and functional capacity (handgrip strength, sit-to-stand test—STS), the results demonstrated a clear advantage for the intervention group as early as Phase A, with higher handgrip strength values and better performance in functional tests. During Phase B, this difference was maintained and further amplified, particularly in the STS test, indicating better muscular endurance and functional capacityamong patients who received the exercise guide. These findings support the beneficial role of systematic physical activity in preserving functional independence in hemodialysis patients. Fatigue emerged as one of the predominant symptoms in the sample, with the majority of patients exhibiting pathological levels of fatigue in both phases. However, during Phase B, a statistically significantly lower fatigue score was observed in the intervention group compared to the control group. With regard to cognitive function, patients in the intervention group demonstrated statistically significantly higher MMSE scores in both Phase A and Phase B. Although an overall change in scores over time was observed, the absence of a strong Time × Group interaction suggests that cognitive decline progresses largely independently of the intervention, although the intervention group maintained a higher cognitive level. Patient activation, as measured by the Patient Activation Measure, showed moderate to high levels during Phase A, with no statistically significant differences between the groups. During Phase B, a generalized decline in activation levels was observed, a finding that may reflect the longterm burden of chronic disease and the increased demands of self-management. Quality of life (SF-36) showed significant differences in favor of the intervention group, mainly in subscales related to physical functioning, role limitations due to physical problems, and vitality. In contrast, imensions related to mental health and social functioning did not show statistically significant differences, suggesting that psychosocial factors are influenced by multifactorial mechanisms and not exclusively by physical exercise. Overall, the results of the study indicate that the exercise guide intervention appears to have a positive effect on physical functioning, fatigue reduction, and certain dimensions of quality of life, without, however, producing substantial changes in patient activation or mental health. These findings reinforce the importance of integrating exercise programs into the care of hemodialysis patients, while also highlighting the need for multidimensional interventions that simultaneously target physical, cognitive, and psychosocial domains.

Η αιμοκάθαρση είναι μια σημαντική θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας για τους ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο. Παρά το γεγονός ότι μπορεί να διατηρήσει ή και να επεκτείνει μια αποδεκτή ποιότητα ζωής για τους ασθενείς, η νοσηρότητα και η θνησιμότητα παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και η μακροχρόνια εφαρμογή της μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση σημαντικών επιπλοκών. Η απώλεια της μυϊκής μάζας συνεπάγεται μακροπρόθεσμα έκπτωση της λειτουργικότητας έως και ατροφία του μυϊκού ιστού με αποτέλεσμα να επηρεάζει τα ποσοστά θνησιμότητας των ασθενών, την καθημερινή τους δραστηριότητα, την ποιότητα ζωής τους, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και τον αριθμό των ημερών νοσηλείας. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί πως η αιμοκάθαρση, η έλλειψη άσκησης ή ο συνδυασμός αυτών μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στη διάθεση (όπως κατάθλιψη) και στον ύπνο. Η παρούσα μελέτη διερεύνησε την επίδραση μιας δομημένης παρέμβασης χρησιμοποιώντας έντυπο υλικό (οδηγός σωματικής δραστηριότητας για νεφροπαθείς) χωρίς συνεχή επίβλεψη από κάποιον επαγγελματία υγείας με απώτερο στόχο την βελτίωση της σωματικής τους επάρκειας που θα συνδράμει στην προαγωγή της υγείας ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο τελικού σταδίου που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση, εστιάζοντας σε παραμέτρους σωματικής λειτουργικότητας, κόπωσης, γνωστικής λειτουργίας, ενεργοποίησης ασθενούς και ποιότητας ζωής που σχετίζεται με την υγεία. Το δείγμα χαρακτηριζόταν από μέση ηλικία περίπου 65 ετών, με υπεροχή του ανδρικού φύλου και σημαντικό ποσοστό συννοσηροτήτων. Οι δύο ομάδες (πειραματική και ελέγχου) παρουσίασαν συγκρίσιμα δημογραφικά χαρακτηριστικά. Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης επιβεβαιώνουν ότι οι ασθενείς με ΧΝΝ τελικού σταδίου που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση παρουσιάζουν σημαντική επιβάρυνση σε επίπεδο σωματικής λειτουργικότητας, κόπωσης και ποιότητας ζωής, γεγονός που έχει καταγραφεί εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τη σωματική λειτουργικότητα και τους δείκτες μυϊκής ισχύος και λειτουργικής ικανότητας (δύναμη δραγμού, STS), τα αποτελέσματα ανέδειξαν σαφές πλεονέκτημα της πειραματικής ομάδας ήδη από την Α΄ φάση, με υψηλότερες τιμές δύναμης δραγμού και καλύτερες επιδόσεις σε λειτουργικές δοκιμασίες. Κατά τη Β΄ φάση, η διαφορά αυτή διατηρήθηκε και ενισχύθηκε, ιδιαίτερα στη δοκιμασία STS, υποδηλώνοντας καλύτερη μυϊκή αντοχή και λειτουργική ικανότητα στους ασθενείς που έλαβαν τον οδηγό άσκησης. Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζουν τον ευεργετικό ρόλο της συστηματικής σωματικής δραστηριότητας στη διατήρηση της λειτουργικής αυτονομίας σε αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Η κόπωση αναδείχθηκε ως ένα από τα κυρίαρχα συμπτώματα του δείγματος, με την πλειονότητα των ασθενών να εμφανίζει παθολογικά επίπεδα κόπωσης και στις δύο φάσεις. Ωστόσο, κατά τη Β΄ φάση παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντικά χαμηλότερο σκορ κόπωσης στην πειραματική ομάδα σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Σε επίπεδο γνωστικής λειτουργίας, οι ασθενείς της πειραματικής ομάδας παρουσίασαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερα σκορ MMSE τόσο στην Α΄ όσο και στη Β΄ φάση. Παρότι παρατηρήθηκε συνολική μεταβολή του σκορ με την πάροδο του χρόνου, η απουσία ισχυρής αλληλεπίδρασης Χρόνου × Ομάδας υποδηλώνει ότι η γνωστική έκπτωση εξελίσσεται σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από την παρέμβαση, αν και η πειραματική ομάδα διατήρησε καλύτερο γνωστικό επίπεδο. Η ενεργοποίηση του ασθενούς (Patient Activation Measure) εμφάνισε μέτρια έως υψηλά επίπεδα κατά την Α΄ φάση, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων. Κατά τη Β΄ φάση παρατηρήθηκε γενικευμένη μείωση των επιπέδων ενεργοποίησης, εύρημα που ενδεχομένως αντανακλά τη μακροχρόνια επιβάρυνση της χρόνιας νόσου και τις αυξημένες απαιτήσεις αυτοδιαχείρισης. Η ποιότητα ζωής (SF-36) παρουσίασε σημαντικές διαφοροποιήσεις υπέρ της πειραματικής ομάδας, κυρίως σε υποκλίμακες που σχετίζονται με τη σωματική λειτουργικότητα, τους περιορισμούς λόγω σωματικών προβλημάτων και την ενεργητικότητα. Αντίθετα, οι διαστάσεις που αφορούν την ψυχική υγεία και την κοινωνική λειτουργικότητα δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντικές διαφορές, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζονται από πολυπαραγοντικούς μηχανισμούς και όχι αποκλειστικά από τη σωματική άσκηση. Συνολικά, τα αποτελέσματα της μελέτης καταδεικνύουν ότι η παρέμβαση με οδηγό άσκησης φαίνεται να έχει θετική επίδραση στη σωματική λειτουργικότητα, στη μείωση της κόπωσης και σε επιμέρους διαστάσεις της ποιότητας ζωής, χωρίς ωστόσο να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στην ενεργοποίηση του ασθενούς ή στην ψυχική υγεία. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τη σημασία της ενσωμάτωσης προγραμμάτων άσκησης στη φροντίδα των αιμοκαθαιρόμενων ασθενών, ενώ αναδεικνύουν την ανάγκη για πολυδιάστατες παρεμβάσεις που θα στοχεύουν ταυτόχρονα σε σωματικούς, γνωστικούς και ψυχοκοινωνικούς τομείς.