Η αντίληψη, τα κίνητρα και η τάση των καταναλωτών κατά την επιλογή τροφίμων την εποχή της πανδημίας του κορωνοϊού και την περίοδο μετά την πανδημία

Abstract

The coronavirus pandemic (COVID-19) has been a global phenomenon with a lasting impact on all areas of human life, including food consumption. The scientific community agrees that the virus is here to stay, becoming endemic, leading to long-term changes in consumption patterns. COVID-19 now serves as a guide to the way in which consumption habits are changing and influencing food choice motivations.This study examines changes in food choice motivations in the post-pandemic period, focusing on ten key parameters: health, convenience, aesthetic appeal, nutritional quality, moral concerns, weight control, mood and anxiety, familiarity, price, and shopping frequency/behavior. Through three questionnaires administered between 2023 and 2024 to Gen Z students in Greece, the changes that have taken place are captured. The results reveal a significant increase in online shopping and more conservative household management, with a focus on buying healthier, safer and environmentally friendly products. However, no significant changes were observed in the factors of aesthetic appeal, convenience and food familiarity. Interestingly, students show a strong sensitivity to the price of food, emphasising value for money, while showing less interest in factors such as product offering, reputation or prestige. Consumption of home-cooked meals shows a significant increase (74.4%), while the frequency of shopping has returned to pre-pandemic levels. 37.6% of students choose neighbourhood grocery stores, 29% supermarkets, 20.4% order through delivery and 12.3% buy online. In addition, the influence of emotional states on food consumption was examined. Generation Z students appear to show greater self-regulation than previous generations, as they do not increase food consumption in positive situations (such as joy or excitement) and significantly reduce consumption in the light of negative emotions (such as sadness, anxiety, anger). In contrast to adult consumers who exhibit emotional overeating, college students show greater self-awareness and control. Although the changes are obvious, the results vary considerably by country, gender and age, so it is still too early to draw definitive conclusions. However, a new consumer satisfaction indicator is needed, taking into account the sustainability, ethical dimension and emotional impact of food. Future planning in the food industry and the agri-food chain must emphasise healthy choices with nutritional value and environmental responsibility, shifting the focus from quantity to quality. The findings from the study were published in the following publications: •Skalkos, D.; Kalyva, Z.C. Food Choice Motives Changes Caused by the Coronavirus Pandemic. Mod. Concepts Dev. Agron. 2022, 11, 1106–1110. DOI: 10.31031/MCDA.2022.11.000763 •Skalkos, D.; Kalyva, Z. Exploring the impact of COVID-19 pandemic on Food Choice Motives: A systemtic review. Sustainability 2023, 15, 1606. https://doi.org/10.3390/su15021606 •Skalkos, D., Kalyva, Z. C., & Kosma, I. S. (2023). The Impact of the COVID-19 Pandemic on College Students’ Food Choice Motives in Greece. Sustainability, 15(13), 9865. https://doi.org/10.3390/su15139865 •Kalyva, Z. C., Kosma, I. S., & Skalkos, D. (2024). Young Consumers’ Price Perceptions in Purchasing Foods: Evidence from Greece. Sustainability 2024, 16 (13),5752; https://doi.org/10.3390/su16135752

Η πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) υπήρξε ένα παγκόσμιο φαινόμενο με διαρκείς επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής, συμπεριλαμβανομένης και της κατανάλωσης τροφίμων. Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί πως ο ιός ήρθε για να μείνει, αποκτώντας ενδημικό χαρακτήρα, γεγονός που οδηγεί σε μακροχρόνιες αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες. Ο COVID-19 λειτουργεί πλέον ως οδηγός για τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλονται οι καταναλωτικές συνήθειες και επηρεάζονται τα κίνητρα επιλογής τροφίμων.Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις αλλαγές στα κίνητρα επιλογής τροφίμων στην περίοδο μετά την πανδημία, εστιάζοντας σε δέκα βασικές παραμέτρους: υγεία, ευκολία, αισθητική απήχηση, διατροφική ποιότητα, ηθικές ανησυχίες, έλεγχος βάρους, διάθεση και άγχος, εξοικείωση, τιμή, και συχνότητα/συμπεριφορά αγορών. Μέσα από τρία ερωτηματολόγια που διεξήχθησαν μεταξύ 2023 και 2024 σε φοιτητές της Γενιάς Ζ στην Ελλάδα, αποτυπώνονται οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί. Τα αποτελέσματα δείχνουν σημαντική αύξηση των διαδικτυακών αγορών και πιο συντηρητική διαχείριση του νοικοκυριού, με έμφαση στην αγορά πιο υγιεινών, ασφαλέστερων και περιβαλλοντικά φιλικών προϊόντων. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές στους παράγοντες της αισθητικής απήχησης, της ευκολίας και της εξοικείωσης με τα τρόφιμα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι φοιτητές εμφανίζουν ισχυρή ευαισθησία ως προς την τιμή των τροφίμων, δίνοντας έμφαση στην αξία σε σχέση με το κόστος («value for money»), ενώ δείχνουν μικρότερο ενδιαφέρον για παράγοντες όπως η προσφορά, η φήμη ή το κύρος του προϊόντος. Η κατανάλωση σπιτικά μαγειρεμένων γευμάτων εμφανίζει σημαντική αύξηση (74,4%), ενώ η συχνότητα αγορών έχει επιστρέψει σε επίπεδα προ πανδημίας. Το 37,6% των φοιτητών επιλέγει τα παντοπωλεία της γειτονιάς, το 29% τις υπεραγορές τροφίμων, το 20,4% παραγγέλνει μέσω διανομής κατ’ οίκον ή παράδοσης και το 12,3% αγοράζει μέσω διαδικτύου. Επιπλέον, εξετάστηκε η επίδραση των συναισθηματικών καταστάσεων στην κατανάλωση τροφίμων. Οι φοιτητές της Γενιάς Ζ φαίνεται πως επιδεικνύουν μεγαλύτερη αυτορρύθμιση σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, καθώς δεν αυξάνουν την κατανάλωση τροφίμων σε θετικές καταστάσεις (όπως χαρά ή ενθουσιασμός) και μειώνουν αισθητά την κατανάλωση υπό το πρίσμα αρνητικών συναισθημάτων (όπως λύπη, άγχος, θυμός). Σε αντίθεση με ενήλικους καταναλωτές που παρουσιάζουν συναισθηματική υπερφαγία, οι φοιτητές δείχνουν μεγαλύτερη αυτογνωσία και έλεγχο. Παρότι οι μεταβολές είναι σαφείς, τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη χώρα, το φύλο και την ηλικία, και για αυτό είναι ακόμα νωρίς για οριστικά συμπεράσματα. Εντούτοις, καθίσταται απαραίτητη η δημιουργία ενός νέου δείκτη ικανοποίησης του καταναλωτή, που θα λαμβάνει υπόψη τη βιωσιμότητα, την ηθική διάσταση και την συναισθηματική επίδραση της διατροφής. Ο μελλοντικός σχεδιασμός στη βιομηχανία τροφίμων και στην αγροδιατροφική αλυσίδα οφείλει να δώσει έμφαση σε υγιεινές επιλογές με διαιτιτική αξία και περιβαλλοντική υπευθυνότητα, μετατοπίζοντας το επίκεντρο από την ποσότητα στην ποιότητα.Τα ευρήματα που προέκυψαν από την μελέτη που πραγματοποιήθηκε δημοσιεύτηκαν με τις εξής δημοσιεύσεις: •Skalkos, D.; Kalyva, Z.C. Food Choice Motives Changes Caused by the Coronavirus Pandemic. Mod. Concepts Dev. Agron. 2022, 11, 1106–1110. DOI: 10.31031/MCDA.2022.11.000763 •Skalkos, D.; Kalyva, Z. Exploring the impact of COVID-19 pandemic on Food Choice Motives: A systemtic review. Sustainability 2023, 15, 1606. https://doi.org/10.3390/su15021606 •Skalkos, D., Kalyva, Z. C., & Kosma, I. S. (2023). The Impact of the COVID-19 Pandemic on College Students’ Food Choice Motives in Greece. Sustainability, 15(13), 9865. https://doi.org/10.3390/su15139865 •Kalyva, Z. C., Kosma, I. S., & Skalkos, D. (2024). Young Consumers’ Price Perceptions in Purchasing Foods: Evidence from Greece. Sustainability 2024, 16 (13),5752; https://doi.org/10.3390/su16135752