Περίληψη
Η χορήγηση αντιμικροβιακών ουσιών και δη των αντιβιοτικών για τη θεραπεία μολύνσεων σε ανθρώπους, ζώα και φυτά αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης ιατρικής. Η αλόγιστη κι ανορθολογική χρήση τους τόσο σε επίπεδο κοινότητας όσο και ενδονοσοκομειακό, σε συνδυασμό με τη μειωμένη καταβολή προσπάθειας για την εξεύρεση νέων αντιμικροβιακών παραγόντων έχουν οδηγήσει στο φαινόμενο της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα εμπορικά αντιμικροβιακά θεραπευτικά σκευάσματα. Ειδικότερα, η εμφάνιση ολοένα και συχνότερων κρουσμάτων εμφάνισης πολλαπλής μικροβιακής ανθεκτικότητας (ΜΑ) αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία σήμερα κι ασκεί πιέσεις όχι μόνο στον τομέα της ανθρώπινης υγείας αλλά και στην κτηνοτροφία, τη γεωργία κι επιπλέον στην παγκόσμια οικονομία. Ενδεικτικά, μόνο κατά το έτος 2019, η βακτηριακή ανθεκτικότητα αποδόθηκε ως άμεση αιτία σε περισσότερους από 1,27 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, ενώ εκτιμάται ότι συνέβαλε συνολικά στον θάνατο περίπου 4,95 εκατομμυρίω ...
Η χορήγηση αντιμικροβιακών ουσιών και δη των αντιβιοτικών για τη θεραπεία μολύνσεων σε ανθρώπους, ζώα και φυτά αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης ιατρικής. Η αλόγιστη κι ανορθολογική χρήση τους τόσο σε επίπεδο κοινότητας όσο και ενδονοσοκομειακό, σε συνδυασμό με τη μειωμένη καταβολή προσπάθειας για την εξεύρεση νέων αντιμικροβιακών παραγόντων έχουν οδηγήσει στο φαινόμενο της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα εμπορικά αντιμικροβιακά θεραπευτικά σκευάσματα. Ειδικότερα, η εμφάνιση ολοένα και συχνότερων κρουσμάτων εμφάνισης πολλαπλής μικροβιακής ανθεκτικότητας (ΜΑ) αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία σήμερα κι ασκεί πιέσεις όχι μόνο στον τομέα της ανθρώπινης υγείας αλλά και στην κτηνοτροφία, τη γεωργία κι επιπλέον στην παγκόσμια οικονομία. Ενδεικτικά, μόνο κατά το έτος 2019, η βακτηριακή ανθεκτικότητα αποδόθηκε ως άμεση αιτία σε περισσότερους από 1,27 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, ενώ εκτιμάται ότι συνέβαλε συνολικά στον θάνατο περίπου 4,95 εκατομμυρίων ατόμων. Αξιοσημείωτες είναι κι οι επιζήμιες οικονομικές προεκτάσεις της ΜΑ, αφού οι εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας (World Bank) προβλέπουν να επιβαρύνεται το υγειονομικό σύστημα κατά επιπλέον 1 τρισεκατομμύριο USD έως και το 2050, ενώ μάλιστα θα υπάρξουν απώλειες 1 – 3,4 τρισεκατομμυρίων USD στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ανά έτος έως και το 2030. Κεντρικός στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής αποτελεί η αναζήτηση καινοτόμων ενζυμικών προσεγγίσεων για τον έλεγχο και την αντιμετώπιση της αντιμικροβιακής ανθεκτικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, μελετήθηκαν δύο διακριτές ομάδες ενζύμων, οι οποίες εμπλέκονται με διαφορετικούς μηχανισμούς στην αντιμικροβιακή ανθεκτικότητα των βακτηρίων. Στην πρώτη ενότητα της διδακτορικής διατριβής μελετήθηκαν τα δύο ένζυμα, FosAPA και FosAKP, τα οποία μέσω της καταλυτικής τους δράσης προσδίδουν ανθεκτικότητα στα βακτήρια που τα παράγουν, αδρανοποιώντας το αντιβιοτικό φωσφομυκίνη μέσω γλουταθειονο-εξαρτώμενης τροποποίησης του. Τα ισοένζυμα FosAPA και FosAKP, που προέρχονται από τους μικροοργανισμούς Pseudomonas aeruginosa και Klebsiella pneumoniae, αντίστοιχα, κλωνοποιήθηκαν σε κατάλληλο πλασμιδιακό φορέα, εκφράστηκαν ετερόλογα σε βακτηριακό σύστημα Escherichia coli BL21 (DE3) και καθαρίστηκαν μέσω μεταλλοχηλικής χρωματογραφίας συγγένειας. Στη συνέχεια, διεξήχθησαν συγκριτικές μελέτες με σκοπό την αξιολόγηση της καταλυτικής τους δράσης, καθώς και της εκλεκτικότητας των υπό μελέτη ενζύμων. Τα ένζυμα επέδειξαν υψηλή εκλεκτικότητα, ενώ το δραστικότερο ισοένζυμο, FosAKP, επιλέχθηκε για την ενσωμάτωσή του σε σύστημα οπτικού ενζυμικού βιοαισθητήρα, με σκοπό την ανίχνευση και ποσοτικοποίηση της φωσφομυκίνης σε δείγματα πόσιμου νερού και πλάσματος από αίμα παραγωγικού ζώου. Το ένζυμο FosAKP μελετήθηκε περαιτέρω ως προς τη θερμική του σταθερότητα με τη μέθοδο Διαφορική Φθορισμομετρία Σάρωσης (DSF) υπό ευρύ φάσμα πειραματικών συνθηκών, ενώ παράλληλα προσδιορίστηκαν τα κινητικά χαρακτηριστικά (Vmax, Km, kcat, kA) της ελεύθερης κι ακινητοποιημένης μορφής του. Η κρυσταλλική δομή του ισοενζύμου FosAKP προσδιορίστηκε με κρυσταλλογραφία ακτινών-Χ κι επιλύθηκε με ανάλυση 1,48 Å (κωδικός PDB: 8R37). Η επιλυθείσα δομή κατέστησε δυνατή την ακριβέστερη προσομοίωση των κρίσιμων καταλοίπων του ενεργού κέντρου και των δυνητικών αλληλεπιδράσεών τους με υποστρώματα ή αναστολείς, παρέχοντας βαθύτερη κατανόηση των μοριακών παραγόντων που διέπουν την καταλυτική απόδοση και την εκλεκτικότητα του FosAKP. Πληροφορίες δομής υψηλής ανάλυσης αυτού του τύπου είναι καθοριστικής σημασίας για τη διερεύνηση των σχέσεων δομής–λειτουργίας και αποτελούν ένα ισχυρό υπόβαθρο για τον καθοδηγούμενο σχεδιασμό μελλοντικών στρατηγικών πρωτεϊνικής μηχανικής και την ορθολογική βελτιστοποίηση ενζυμικών βιοαισθητήρων. Στην δεύτερη ενότητα της διδακτορικής διατριβής μελετήθηκε μία ενδολυσίνη (PaAmi1) με προβλεπόμενη δράση Ν-ακετυλομουραμοϋλ-L-αλανινο-αμιδάσης τύπου 2 (NALAA-2, EC 3.5.1.28), η οποία προέρχεται από το γονιδίωμα του φάγου PAC1, ο οποίος προσβάλλει το βακτήριο Propionibacterium acnes. Το ένζυμο κλωνοποιήθηκε σε εκφραστικό πλασμιδιακό φορέα κι εκφράστηκε ετερόλογα σε βακτηριακό σύστημα Escherichia coli BL21 (DE3) υπό τη μορφή πρωτεϊνικών συσσωματωμάτων (inclusion bodies, IBs). Με κατάλληλη διεργασία υπό συνθήκες μετουσίωσης παραλήφθηκε η καθαρή κι αναδιπλωμένη μορφή της PaAmi1, η οποία και χαρακτηρίστηκε. Επιβεβαιώθηκε η λυτική δράση του ενζύμου τόσο σε αδρανοποιημένα όσο και σε ζωντανά κύτταρα P. acnes. Αξιοσημείωτο είναι ότι προσδιορίστηκε ευρεία δράση της ενδολυσίνης έναντι αδρανοποιημένων κυττάρων επτά Gram-θετικών βακτηριακών ειδών και ενός Gram-αρνητικού, καθώς και σε ζωντανά κύτταρα E. coli DH5a. Με την εφαρμογή βιοπληροφορικής μελέτης κι εργαλείων μοριακής βιολογίας και πρωτεϊνικής μηχανικής σχεδιάστηκαν δύο τροποποιημένες ενζυμικές μορφές της PaAmi1, οι αρτυλισίνες DS1PaAmi1 και PA1PaAmi1. Τα χιμαιρικά ένζυμα εκφράστηκαν επίσης υπό τη μορφή IBs και παραλήφθηκαν κατά τρόπο όμοιο με εκείνον που ακολουθείται για την απόκτηση του ενζύμου αγρίου – τύπου PaAmi1. Στη συνέχεια διενεργήθηκαν συγκριτικές μελέτες δραστικότητας και θερμοσταθερότητας των τριών ενδολυσινών, όπου και φάνηκε να διαφοροποιείται η εκλεκτικότητά τους ως προς τα εξεταζόμενα βακτηριακά υποστρώματα καθώς και να βελτιώνεται η αντοχή τους σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Στην τρίτη ενότητα μελετήθηκε η εμπορική λυσοζύμη (Chicken Egg White Lysozyme – CEWL, E.C.3.2.1.17), η οποία ανήκει επίσης στην κατηγορία των υδρολυτικών ενζύμων. Κεντρικό αντικείμενο της ενότητας αυτής αποτέλεσε η ανάπτυξη ενός ακινητοποιημένου ενζυμικού συστήματος, βασιζόμενου στον λειτουργικό ρόλο της CEWL, το οποίο αποσκοπεί στην αναγνώριση και επακόλουθη λύση συγκεκριμένων Gram-θετικών και Gram-αρνητικών βακτηρίων, παρέχοντας έτσι αντιμικροβιακή προστασία κατά τη χρήση του. Η ανάπτυξη του συστήματος αυτού βασίστηκε σε ήπιες και περιβαλλοντικά φιλικές πειραματικές προσεγγίσεις και μέσω κατάλληλων διεργασιών παρασκευάστηκαν μαγνητικά σφαιρίδια χιτοζάνης, στα οποία η λυσοζύμη δεσμεύθηκε ομοιοπολικά. Πραγματοποιήθηκαν συγκριτικές μελέτες μεταξύ των δύο μορφών του ενζύμου (ελεύθερη και ακινητοποιημένη), κατά τις οποίες διερευνήθηκε η λυτική τους δράση έναντι αδρανοποιημένων και ζώντων παθογόνων βακτηριακών κυττάρων. Συμπερασματικά, η παρούσα διδακτορική διατριβή ανέδειξε τη δυναμική των ενζυμικών προσεγγίσεων ως καινοτόμα και πολυεπίπεδα εργαλεία για την κατανόηση, την ανίχνευση και την αντιμετώπιση της αντιμικροβιακής ανθεκτικότητας, ενός φαινομένου με σοβαρότατες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, την αγροκτηνοτροφική παραγωγή και την παγκόσμια οικονομία. Μέσα από τη συστηματική μελέτη τριών διαφορετικών κατηγοριών ενζύμων, τεκμηριώθηκε ο ρόλος των ενζύμων ως εναλλακτικών ή συμπληρωματικών αντιμικροβιακών παραγόντων.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
The use of antimicrobial agents, particularly antibiotics, for the treatment of infections in humans, animals, and plants constitutes the cornerstone of modern medicine. The overuse and misuse of these agents, both at the community and health system, combined with the reduced effort to discover new antimicrobial compounds, has led to the phenomenon of development of resistance against commercially available antimicrobial therapies. Specifically, the increasingly frequent emergence of cases involving multidrug-resistant (MDR) microbes represents one of the greatest threats to public health today, exerting pressure not only on the human healthcare sector but also on livestock farming, agriculture, and furthermore, the global economy. The goal of this thesis is to explore innovative enzyme-based strategies for the control and mitigation of antimicrobial resistance (AMR). To this end, two distinct groups of enzymes were investigated, each contributing to the modulation of bacterial resista ...
The use of antimicrobial agents, particularly antibiotics, for the treatment of infections in humans, animals, and plants constitutes the cornerstone of modern medicine. The overuse and misuse of these agents, both at the community and health system, combined with the reduced effort to discover new antimicrobial compounds, has led to the phenomenon of development of resistance against commercially available antimicrobial therapies. Specifically, the increasingly frequent emergence of cases involving multidrug-resistant (MDR) microbes represents one of the greatest threats to public health today, exerting pressure not only on the human healthcare sector but also on livestock farming, agriculture, and furthermore, the global economy. The goal of this thesis is to explore innovative enzyme-based strategies for the control and mitigation of antimicrobial resistance (AMR). To this end, two distinct groups of enzymes were investigated, each contributing to the modulation of bacterial resistance through different mechanisms. By examining their structure, function, and potential applications, this work aims to provide alternative, sustainable approaches to address the growing global challenge of AMR. In the first section of the present dissertation, two isoenzymes, which confer resistance to the bacteria that produce them by detoxifying the antibiotic fosfomycin, were studied. The isoenzymes FosAPA and FosAKP, derived from the microorganisms Pseudomonas aeruginosa and Klebsiella pneumoniae, respectively, were cloned into a suitable plasmid vector, heterologously expressed using the bacterial system Escherichia coli BL21(DE3) and purified via metal-affinity chromatography. Subsequently, comparative studies were conducted regarding their activity and their selectivity. These enzymes exhibit high selectivity, with the most active isoenzyme, FosAKP, selected for integration into an optical enzymatic biosensor designed to detect and quantify fosfomycin in drinking water and plasma samples from livestock, specifically sheep. Additionally, the thermal stability of the FosAKP enzyme was studied using the Differential Scanning Fluorimetry (DSF) method under various conditions, while the kinetic parameters (Vmax, Km, kcat, kA) of both the free and immobilized forms of the enzyme were determined. The crystal structure of the FosAKP isoenzyme was determined by X-ray crystallography at a high resolution of 1.48 Å (PDB ID: 8R37. The resolved structure enabled more accurate modeling of key active-site residues and their potential interactions with substrates or inhibitors, thereby providing deeper insight into the molecular determinants underlying the catalytic efficiency and specificity of FosAKP. Such high-resolution structural information is crucial for elucidating structure–function relationships and serves as a robust foundation for guiding future protein engineering strategies and the rational optimization of biosensor platforms. In the second section of this thesis, an endolysin (PaAmi1) with a predicted N-acetylmuramoyl-L-alanine amidase type 2 (NALAA-2) activity, was studied. This enzyme originates from the genome of the PAC1 phage, which infects the bacterium Propionibacterium acnes. The enzyme was cloned into an expression plasmid vector and heterologously expressed in the bacterial system Escherichia coli BL21 (DE3) in the form of protein aggregates (inclusion bodies, IBs). Through an appropriate refolding process under denaturing conditions, the purified and properly refolded form of PaAmi1 was obtained and characterized. The lytic activity of the enzyme was confirmed against both autoclaved and live P. acnes cells. Moreover, its broad activity was observed against dead cells of seven Gram-positive and one Gram-negative bacterial species, as well as against live E. coli DH5a cells. Using bioinformatics studies, molecular biology tools, and protein engineering, two modified enzymatic variants of PaAmi1, named DS1PaAmi1 and PA1PaAmi1, were designed. These chimeric enzymes were also expressed as inclusion bodies and purified similarly to the wild-type enzyme. Comparative studies of the activity and thermostability of the three endolysins were then conducted, revealing differences in their selectivity toward the tested bacterial substrates and a much higher thermostability than the wild-type enzyme. In the third section of this dissertation, the commercial lysozyme (Chicken Egg White Lysozyme – CEWL, E.C. 3.2.1.17), a hydrolytic enzyme, was studied with the aim of developing an immobilized antimicrobial system. CEWL was covalently immobilized onto magnetic chitosan beads prepared through environmentally friendly methods, in accordance with the principles of Green Chemistry. The resulting system was designed to target and lyse both Gram-positive and Gram-negative phytopathogenic bacteria. Comparative analyses between the free and immobilized forms of CEWL demonstrated that the immobilized enzyme retained high lytic activity and exhibited enhanced stability and performance, particularly against phytopathogens, highlighting its potential for sustainable agricultural applications. In conclusion, the present doctoral dissertation highlighted the potential of enzymatic approaches as innovative and multi-level tools for the understanding, detection, and mitigation of antimicrobial resistance, a phenomenon with profound consequences for public health, agri-livestock production, and the global economy. Through the systematic investigation of three distinct classes of enzymes, the role of enzymes as alternative or complementary antimicrobial agents was demonstrated.
περισσότερα