Ψηφιακή διακυβέρνηση και Δημόσιο δίκαιο: μια δικαιοθεωρητική προσέγγιση

Abstract

The present doctoral thesis traces the trajectory of digital governance as a conceptual framework, aiming primarily to elucidate its fundamental characteristics as a distinct governance model. This model constitutes both a continuation and an evolution of E-government, incorporating principles of good governance and elements of New Public Management (NPM), whereby the citizen is positioned at the core and their needs are prioritized. As a Member State of the European Union, Greece’s digital progression is directly contingent upon a trajectory initiated by the 1998 Green Paper and culminating in the current implementation of the 'Path to the Digital Decade' 2030 policy programme. The decisive importance of digital transformation for the operation of Public Administration, alongside its rapid expansion within the private sector, is evident in the projects proposed by all public entities in the Digital Transformation Bible 2020-2025. This strategy is institutionalized by Law 4727/2020 (Government Gazette A’ 184), which serves as the foundational legal framework for digital transformation in the greek jurisdiction.Following the establishment of the Ministry of Digital Government and its two core Secretariats, as well as the subsequent formulation of the strategy for achieving a digital future, a fundamental question arises regarding the extent to which Greek society has adapted to this dynamic shift. Did citizens, amidst the COVID-19 pandemic, have access to the full spectrum of Public Administration functions despite isolation and the risk of viral transmission? The Single Digital Portal (gov.gr), as envisioned in the Digital Transformation Bible, was launched, fortified by the requisite legislative and regulatory framework and the rigorous application of legal rules and principles. The primary objective of this doctoral thesis is to record and review the legal instruments utilized to achieve digital transformation within the Greek jurisdiction to date, prior to the issuance of the new Digital Transformation Bible 2025-2030.More specifically, through the case study of the Hellenic Police and the digital services provided to citizens and enterprises via the Single Digital Portal, this study examines and analyzes the utilization of these services and the extent to which they meet citizens' expectations and daily requirements; thereby, assessing the overall level of citizen satisfaction. Ultimately, the example of the Hellenic Police and its flagship projects are presented to highlight the successful—or unsuccessful—implementation of digital tools and applications within the context of digital transformation.Emerging technologies, and particularly Artificial Intelligence (AI), in conjunction with open data government, constitute the succession of Digital Government. This transition necessitates alignment and a parallel trajectory with the European Union’s regulatory framework. Public administration is 'obliged' to adapt its operations in the face of challenges and future legal conditions emerging within a constantly evolving digital environment—factors that are influenced by socio-economic and political drivers while simultaneously impacting societal structures. Finally, the protection of personal data and the safeguarding of constitutional informational rights remain indispensable elements in the progression toward the '2030 Digital Decade' and the era of Artificial Intelligence.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή ακολουθεί τη διαδρομή της ψηφιακής διακυβέρνησης ως έννοιας μέσα από μία προσπάθεια, αρχικά, να κατανοηθούν τα βασικά χαρακτηριστικά της ως μορφή διακυβέρνησης, που αποτελεί συνέχεια και εξέλιξη της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, εμπεριέχοντας στοιχεία χρηστής διακυβέρνησης και χαρακτηριστικών του Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ, όπου ο πολίτης τίθεται στο κέντρο και οι ανάγκες του συνιστούν προτεραιότητα. Ως κράτος-μέλος η Ελλάδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται άμεσα στην ψηφιακή της εξέλιξη από την ψηφιακή της πορεία που εκκινεί από το 1998 με την Πράσινη Βίβλο και καταλήγει στο σήμερα με την εφαρμογή του προγράμματος πολιτικής 2030 «Ψηφιακή Δεκαετία». Η καθοριστική σημασία του ψηφιακού μετασχηματισμού για τη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης παράλληλα με την έκρηξή του στον ιδιωτικό τομέα είναι εμφανής στα έργα που όλοι οι δημόσιοι φορείς προτείνουν στη Βίβλο Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020-2025. Η συγκεκριμένη στρατηγική προβλέπεται με το ν. 4727/2020 (Α’ 184), ο οποίος είναι ο νόμος-θεμέλιο του ψηφιακού μετασχηματισμού στον ελληνικό χώρο. Με την ίδρυση του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και των δύο βασικών Γενικών Γραμματειών του και μετέπειτα με τον καθορισμό της στρατηγικής που θα αναπτυχθεί για την επίτευξη του ψηφιακού μέλλοντος, τίθεται άμεσα το ερώτημα κατά πόσο η ελληνική κοινωνία προσαρμόστηκε σε αυτή τη δυναμική αλλαγή. Ο πολίτης εν μέσω της πανδημίας του κορωνοϊού είχε στη διάθεσή του το σύνολο των λειτουργιών της Δημόσιας Διοίκησης παρά την απομόνωση και το φόβο διασποράς; Η Ενιαία Ψηφιακή Πύλη, που είχε ήδη προβλεφθεί στη Βίβλο Ψηφιακού Μετασχηματισμού, τέθηκε σε λειτουργία, θωρακισμένη με το απαραίτητο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο και την ορθή εφαρμογή κανόνων και αρχών. Η καταγραφή και ανασκόπηση του συνόλου των νομοθετικών εργαλείων που χρησιμοποιήθηκαν για την επίτευξη του ψηφιακού μετασχηματισμού στον ελληνικό χώρο μέχρι σήμερα και πριν την έκδοση της νέας Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2025-2030 αποτελεί τον γενικό στόχο της παρούσας διδακτορικής διατριβής. Ειδικότερα, καταγράφοντας το παράδειγμα της Ελληνικής Αστυνομίας και των ψηφιακών υπηρεσιών που προσφέρει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης, παρατίθενται και αναλύονται οι χρήσεις των υπηρεσιών από τους πολίτες και η ανταπόκριση αυτών στις προσδοκίες τους και στις καθημερινές τους ανάγκες, με αποτέλεσμα να προσδιορίζεται η ικανοποίηση ή μη των πολιτών από τις παρεχόμενες ψηφιακές υπηρεσίες. Τέλος, το παράδειγμα της Ελληνικής Αστυνομίας και τα εμβληματικά έργα, τα οποία έχουν ολοκληρωθεί στην ελληνική πραγματικότητα, παρατίθενται για να αναδειχθεί η επιτυχημένη ή μη εφαρμογή των ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού. Οι αναδυόμενες τεχνολογίες και ιδίως η τεχνητή νοημοσύνη σε συνδυασμό με την ανοιχτή διακυβέρνηση των δεδομένων είναι η συνέχεια της Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Η μετάβαση αυτή απαιτεί προσαρμογή και παράλληλη πορεία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και το κανονιστικό της πλαίσιο. Η δημόσια διοίκηση «οφείλει» να προσαρμόζει τη λειτουργία της ενώπιον των προκλήσεων και των μελλοντικών δικαιϊκών συνθηκών, που τυχόν διαμορφώνονται σε ένα συνεχώς ψηφιακά μεταβαλλόμενο περιβάλλον, επηρεάζονται από κοινωνικό-οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες, αλλά και επιδρούν στις δομές της κοινωνίας. Τέλος, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η κατοχύρωση και η διασφάλιση των συνταγματικών πληροφοριακών δικαιωμάτων είναι απαιτητό στοιχείο στην πορεία προς την «Ψηφιακή Δεκαετία 2030» και το δρόμο προς την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ).