Έλληνες λογοτέχνες και εγχώριο αναγνωστικό κοινό στο πλαίσιο της σύγχρονης διαδικτυακής πραγματικότητας

Abstract

The present doctoral dissertation explores the previously underexamined relationship between literature and digital media. Chapter 1 defines the concept of Electronic Literature and outlines its major milestones, with particular emphasis on the advent of the Internet, which played a decisive role in its dissemination by significantly reducing spatial and temporal barriers as well as access costs. Within this framework, the study examines the hosting of literary texts on websites and blogs. Special attention is given to the expansion of literature across Social Media platforms, considering their broad and seamless appeal from the late 2000s to the present. The chapter further discusses the reconfiguration of the roles of both author and reader, alongside the reconsideration of the philologist’s profession in response to the so-called “new challenges” (echoing the classical notion of introducing “new divinities”) of the digital era. This transformation has led to the coexistence of the printed book with the screen. The chapter concludes with a concise overview of Digital Humanities, focusing on the international development of the field from its emergence in the mid-20th century to today. Chapter 2 explores domestic developments in Greece in the fields of Electronic Literature and Digital Humanities. Although such initiatives appeared later than in Western countries, they are considered noteworthy due to their sustained cultivation over the past three decades and the existence of a broad range of digital resources. These range from early media such as floppy disks and CD-ROMs to Digital Text Collections, Electronic Libraries, and websites dedicated either to literature as a whole or to specific literary genres and authors, both living and deceased. Chapter 3, the most extensive part of the dissertation, evaluates the presence of literary production on Facebook, the first Social Media platform to gain widespread popularity in Greece and to be utilized in diverse ways by prominent members of the national literary and publishing community. Emphasis is placed on a representative – rather than evaluative – sample of authors working across different literary fields, as well as book professionals on Facebook, such as critics and publishers. In total, sixty-six personal accounts and ten pages or groups are analyzed, covering posts published during the period 2016–2021. The findings of the dissertation and the future prospects of the research topic – still largely underexplored within the Greek context – are presented in the Conclusions. Particular emphasis is placed on the necessity of an interdisciplinary approach the expansion of research into next-generation Social Media platforms.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αναδεικνύει την αποσιωπημένη σχέση της λογοτεχνίας με τα ψηφιακά μέσα. Στο Κεφάλαιο 1 ορίζεται η έννοια «Ηλεκτρονική Λογοτεχνία» και έρχονται στο προσκήνιο οι κύριοι σταθμοί της, με σημείο αναφοράς την άφιξη του διαδικτύου, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη διάχυσή της, μειώνοντας δραστικά τις χωροχρονικές αποστάσεις και το κόστος προσπέλασής της. Στο πλαίσιο αυτό, άλλωστε, μελετάται η φιλοξενία της λογοτεχνίας σε ιστοτόπους (ιστοσελίδες, ιστολόγια). Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται και στην εξακτίνωση της λογοτεχνίας στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, δεδομένης της ευρείας και απρόσκοπτης απήχησής τους από τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του τρέχοντος αιώνα έως σήμερα. Ακολούθως, φωτίζεται η νέα διάσταση στον ρόλο του συγγραφέα και του αναγνώστη, αλλά και η αναθεώρηση του επαγγέλματος του φιλολόγου, προκειμένου να προσαρμοστεί στα καινά δαιμόνια της ψηφιακής εποχής, που είχε ως επακόλουθο τη συμπόρευση του έντυπου βιβλίου με την οθόνη. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με μια σύντομη επισκόπηση στις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Σπουδές (Digital Humanities), εστιάζοντας στη διεθνή πραγματικότητα του εν λόγω κλάδου από τις απαρχές του, που τοποθετούνται στο μέσο του 20ού αιώνα, μέχρι σήμερα. Στο Κεφάλαιο 2, εν συνεχεία, ψηλαφούνται οι εγχώριες εξελίξεις στους χώρους της Ηλεκτρονικής Λογοτεχνίας και των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών. Τα δείγματα του είδους, παρότι αργοπορημένα —σε σύγκριση με τις χώρες της Δύσης—, κρίνονται άξια προσοχής δεδομένης της καλλιέργειάς τους εδώ και τρεις δεκαετίες και της ύπαρξης μιας ευρείας κλίμακας ψηφιακών κρουνών, που εκκινούν από τη δισκέτα και το CD-ROM και, προϊόντος του χρόνου, εκτείνονται σε Ψηφιακές Συλλογές Κειμένων, Ηλεκτρονικές Βιβλιοθήκες και ιστοτόπους αφιερωμένους στη λογοτεχνία συλλήβδην ή σε συγκεκριμένα λογοτεχνικά γένη και είδη και σε συγκεκριμένους λογοτέχνες (θανόντες και ζώντες). Τέλος, το Κεφάλαιο 3, που συνιστά και το μεγαλύτερο σε έκταση, αποτιμά την παρουσία της Τέχνης του Λόγου στο Facebook, το παρθενικό Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης που έτυχε ευρείας απήχησης στην Ελλάδα και αξιοποιήθηκε πολυτρόπως από εξέχοντα μέλη της εγχώριας κοινωνίας του βιβλίου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται σε ένα αντιπροσωπευτικό και όχι αξιολογικό δείγμα λογοτεχνών που θεραπεύουν διαφορετικές περιοχές του Λόγου και ανθρώπων του βιβλίου (κριτικοί, εκδότες) στο Facebook. Συγκεκριμένα, μελετώνται εξήντα έξι λογαριασμοί και δέκα σελίδες / ομάδες. Οι προς εξέταση αναρτήσεις τοποθετούνται χρονικά στην εξαετία 2016-2021. Τα πορίσματα της ανά χείρας διδακτορικής διατριβής και οι προοπτικές του προς εξέταση — ελάχιστα αναδεδειγμένου για τα ελληνικά δεδομένα ζητήματος —, οι οποίες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την αναγκαιότητα της διεπιστημονικής προσέγγισης και της επέκτασης στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης της επόμενης γενιάς εκτίθενται στα Συμπεράσματα.