Polygrammaticalization in the history of the motion verbs: a contrastive analysis of Greek and French

Abstract

Throughout their history, motion verbs serve a variety of semantic properties apart from their prototypical sense of movement (Bybee, Pagliuca and Perkins 1991). Despite their frequency, motion verbs in Greek remain a systematically less explored area. A case of language change constitutes the main topic of the present study. More precisely, the focus of our research is the morphosyntactic and semantic development of specific constructions involving the Greek verb 'pijeno' (go) and its two variants 'pao / pa'. More particularly, the study is comparative in character, aiming to compare these developments in Greek with corresponding developments in similar constructions in French based on the equivalent verb 'aller', to gain better insights on the diachrony of motion verbs constructions. To carry out this investigation, a corpus of literary and non-literary texts was built, with particular emphasis on the period from 15th to 18th c. The present study is divided into five chapters, where I treat and analyze data in the diachrony of Greek and French. Thus, the 1st chapter is dedicated to the theoretical background about grammaticalization and details about the corpus. Chapter 2 deals with the Greek verb 'pijeno' and its morphosyntactic and semantic properties. On the basis of various data, the evolution of the motion verb is explored in order to offer a complete picture of the emergence of new, syntactic and semantic, constructions, some of which have been preserved in Standard Modern Greek, while others have been lost. A literature review, at the beginning of the chapter, as well as a brief retrospect of the most essential milestones of Medieval Greek, offer a balanced perspective of the nature of Greek language. Chapter 3 aims to investigate the French equivalent 'aller'. As in chapter 2, here too, a bulk of data are taken into consideration, in order to explore older and newly emerged constructions involving grammatical meanings based on the motion verb 'aller'. A critical review of the already existing literature gives us the opportunity to reformulate previous (and almost entirely philological) theories about the verb in question, in order to investigate its evolution from a more contemporary perspective employing mainly linguistic tools. Additionally, the study continues with Chapter 4, which presents an overarching view of the morphosyntactic and semantic evolution of the verbs 'pijeno' and 'aller' within a comparative framework. The contrastive analysis examines how the two languages differ or align in terms of morphological, semantic and syntactic characteristics. In the final section of the chapter, the concept of grammaticalization is revisited and analyzed through the context of polygrammaticalization. Questions such as how constructions emerge and how they evolve over time are addressed in this context. Finally, all the important conclusions drawn from the whole study are presented in the last chapter. Inevitably, the conclusions drawn in the present thesis cannot claim to be the definitive account of this subject. Thus, the last part of chapter 5 is dedicated to aspects beyond the main scope of the thesis which deserves to be studied and criticized in the future.

Είναι ευρέως γνωστό πως τα ρήματα κίνησης χρησιμοποιούνται και σε περιβάλλοντα στα οποία εκφέρουν σημασίες πέρα από την πρωτοτυπική τους (λεξική σημασία της κίνησης) (Bybee, Pagliuca and Perkins 1991). Παρά την ιδιαίτερα συχνή χρήση τους στο λόγο, καθώς και την πληθώρα μελετών σε διάφορες γλώσσες, η Ελληνική παραμένει ένα σχετικά ανεξερεύνητο πεδίο. Η παρούσα έρευνα επιδιώκει να φωτίσει αυτό το κενό μελετώντας διαχρονικά τη μορφο-συντακτική και σημασιολογική μεταβολή δομών που περιλαμβάνουν το ρήμα 'πηγαίνω' καθώς και τους τύπους 'πάω / πα'. Επιπλέον, η έρευνα αποκτά συγκριτικό χαρακτήρα, μη περιοριζόμενη αυστηρά στην Ελληνική, αλλά επεκτεινόμενη και σε αντίστοιχες δομές της Γαλλικής γλώσσας, οι οποίες περιλαμβάνουν το ισοδύναμο ρήμα 'aller'. Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη δομών με γραμματικές σημασίες (TAM properties) των ρημάτων 'πηγαίνω' και 'aller', υπό ένα διαχρονικό και συγκριτικό πρίσμα, συνδέοντάς τες με το φαινόμενο της γραμματικοποίησης και ανάγοντάς τες σε περιπτώσεις πολυγραμματικοποίησης. Για τη μελέτη, αξιοποιήθηκε ένα σώμα κειμένων, λογοτεχνικών ως επί το πλείστον αλλά και μη λογοτεχνικών, με ιδιαίτερη έμφαση στον 15ο έως τον 18ο αιώνα. Η παρούσα έρευνα εκτείνεται σε 5 κεφάλαια. Συγκεκριμένα, το 1ο κεφάλαιο αποτελεί μια εισαγωγή στη μελέτη, καθώς παρουσιάζεται ενδελεχώς το θεωρητικό πλαίσιο, οι στόχοι, καθώς και οι λεπτομέρειες για τη συγκρότηση του σώματος κειμένων. Το 2ο κεφάλαιο αφορά το ρήμα 'πηγαίνω'. Πιο συγκεκριμένα, παρέχεται μια κριτική επισκόπηση της ήδη υπάρχουσας βιβλιογραφίας που αφορά το ρήμα και, στη συνέχεια, εξετάζεται η μορφο-φωνολογική μεταβολή του. Στο κυρίως μέρος του κεφαλαίου, η ανάλυση των δεδομένων, κυρίως από ποιοτική αλλά και από ποσοτική άποψη, οδηγεί σε συμπεράσματα σχετικά με τις δομές που φέρουν μη λεξική σημασία. Τέτοιες σημασίες είναι ο μέλλοντας, η προτροπή και το μη-πραγματικό (apprehensive meaning). Τα συμπεράσματα αφορούν επίσης και τον ρηματικό τύπο 'πα' ο οποίος φαίνεται να ακολουθεί μια νέα πορεία διαχρονικά, εξελισσόμενος σε ένα φαινομενικό μόριο. Το 3ο κεφάλαιο πραγματεύεται αντίστοιχες γραμματικές σημασίες οι οποίες περιλαμβάνουν το ρήμα 'aller'. Το κεφάλαιο αποσκοπεί, αρχικά, στο να καταγράψει και να εξετάσει τις ήδη υπάρχουσες μελέτες, οι οποίες κινούνται κυρίως σε φιλολογικά πλαίσια μέχρι στιγμής, καθώς και να αναδείξει τα βιβλιογραφικά κενά. Μέσα από συντακτικά και σημασιολογικά σχόλια, η κύρια ανάλυση επιβεβαιώνει τις ήδη γνωστές σημασίες του μέλλοντα και της διάρκειας (progressive), επιδιώκοντας, ωστόσο, μια νεότερη οπτική, και αναδεικνύει την προσεγγιστική σημασία (proximative meaning), με ορισμένες αποχρώσεις μη-πραγματικού (avertive meaning), αν και σε εξαιρετικά περιορισμένο βαθμό. Το 4ο κεφάλαιο στοχεύει στη συγκριτική μελέτη των δύο γλωσσών, μελετώντας τα σημεία σύγκλισης και απόκλισής τους. Τέλος, στο 5ο κεφάλαιο συμπυκνώνονται τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας και προτείνονται νέοι δρόμοι εξερεύνησης των δύο ρημάτων διαχρονικά και συγχρονικά.

Au cours de leur histoire, les verbes de mouvement remplissent une variété de fonctions sémantiques, au-delà de leur sens prototypique de mouvement (Bybee, Pagliuca et Perkins, 1991). Malgré leur fréquence, les verbes de mouvement en grec restent un domaine systématiquement moins exploré. Un cas de changement linguistique constitue le sujet principal de cette étude. Plus précisément, l'objectif de notre recherche est le développement morphosyntaxique et sémantique de constructions spécifiques impliquant le verbe grec 'pijeno' (aller) et ses deux variantes 'pao / pa'. Plus particulièrement, l'étude a un caractère comparatif, visant à comparer ces évolutions en grec avec des évolutions correspondantes dans des constructions similaires en français, basées sur le verbe équivalent 'aller', afin de mieux comprendre la diachronie des constructions des verbes de mouvement. Pour mener à bien cette enquête, un corpus de textes littéraires et non littéraires a été constitué, en portant une attention à la période allant du XVe au XVIIIe siècle. L’ étude se divise en cinq chapitres, dans lesquels je traite et analyse les données diachroniques du français et du grec. Ainsi, le premier chapitre est consacré au cadre théorique sur la grammaticalisation et aux détails concernant le corpus. Le chapitre 2 traite du verbe grec 'pijeno' et de ses propriétés morphosyntaxiques et sémantiques. Sur la base de diverses données, l'évolution du verbe de mouvement est explorée afin de donner un aperçu sur l'émergence de nouvelles constructions, syntaxiques et sémantiques, dont certaines ont été conservées en grec moderne standard, tandis que d'autres ont disparu. Une revue de la littérature, en début de chapitre, ainsi qu'une brève rétrospective des étapes essentielles du grec médiéval complètent le chapitre. Le chapitre 3 vise à étudier l'équivalent français 'aller'. Comme dans le chapitre 2, ici aussi, une multitude de données est prise en compte pour explorer les constructions anciennes et nouvellement émergentes impliquant des significations grammaticales basées sur le verbe 'aller'. Une revue critique de la littérature existante nous donne l'opportunité de reformuler les théories antérieures sur le verbe en question, afin d'étudier son évolution sous un angle plus contemporain, en utilisant principalement des outils linguistiques. Ensuite, l'étude se poursuit au chapitre 4, qui présente une vue d'ensemble de l'évolution morphosyntaxique et sémantique des verbes 'pijeno' et 'aller' dans un cadre comparatif. L'analyse contrastive examine comment les deux langues diffèrent ou s'alignent en termes de caractéristiques morphologiques, sémantiques et syntaxiques. Dans la dernière section du chapitre, le concept de grammaticalisation est revisité et analysé à travers le contexte de la polygrammaticalisation. Des questions telles que l'émergence des constructions et leur évolution au fil du temps sont abordées dans ce contexte. Enfin, toutes les conclusions importantes tirées de l'ensemble de l'étude sont présentées dans le dernier chapitre. Inévitablement, les conclusions tirées de cette thèse ne peuvent prétendre être le compte rendu définitif de ce sujet. Ainsi, la dernière partie du chapitre 5 est consacrée à des aspects au-delà du cadre principal de la thèse, qui méritent d'être examinés et critiqués à l'avenir.