Παράγοντες διαμόρφωσης της ψυχικής νοσηρότητας από την επίδραση του χρόνιου νευροπαθητικού πόνου μέσω φυσικοθεραπευτικών παρεμβάσεων γνωστικού χαρακτήρα: μία πολυδιάστατη μελέτη

Abstract

Background: Chronic Neurogenic Low Back Pain (CNLBP) poses a significant challenge in healthcare due to its complex pathophysiology. Existing therapeutic approaches have proven inadequate, offering only limited relief from symptoms. Cognitive Functional Therapy (CFT), a multidimensional, patient-centered intervention representing a comprehensive therapeutic model, targets the management of chronic low back pain, by addressing all its facets. Purpose: The present thesis includes a multidimensional experimental study in two phases: Phase A, a cross-sectional analysis, aiming to investigate the correlations between pain intensity, functional disability, kinesiophobia, anxiety, depressive mood and quality of life in patients with CNLBP, and subsequently, Phase B, a randomized controlled trial, aiming to compare the effect of two interventions—CFT and a core-strengthening program—on the physical aspect of the condition (pain intensity and functional disability) and on the psychosocial characteristics [quality of life, kinesiophobia, Generalized Anxiety Disorder (GAD), depressive mood]. Methods: In Phase A, 70 adults with CNLBP participated [radiculopathy with duration≥3 months, DN4>4, positive Lasègue test, Short-form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ)>0]. The exclusion criteria included severe hypertension, BMI>45 kg/m², active rheumatoid, history of neuromuscular disorders, active malignancy, neurological or psychiatric disorders (DSM-V), pregnancy, involvement in legal health issues, planned surgical intervention, other pain interfering with assessment, lack of full consent or participation in other ongoing studies. The analysis included normality check (Shapiro-Wilk), descriptive statistics (Μ±SD), corellations using Pearson r, and a two stage linear regression (screening p≤0.20, stepwise, VIF<5, α=0.05) among SF-MPQ, RMDQ, FABQ-PA/W, GAD-7, PHQ-9 and WHOQOL-BREF. In phase B, 52 of the cross-sectional’s analysis participants were randomly allocated in two groups: Group A, CFT and Group B, Core strengthening program. The treatments had a four month duration and there were four evaluations points [Baseline (T1), in the middle (T2), at the end of the treatment (T3) and follow-up after four months (T4)]. The parameters remained the same with the cross-sectional analysis (SF-MPQ, RMDQ, FABQ-PAW, GAD-7, PHQ-9, WHOQOL-BREF). The effectiveness of each protocol were assessed with repeated measures and two-way mixed (time, time × Group) ANOVA with Bonferroni post-hoc. T1-T3 presented full cases analysis, while T4 missing data (26,9%) were analyzed with Intention-to-treatment (n=20). The statistical analysis were conducted in SPSS v.25 with a p<0.05 level of significance. Results: In phase A (n=70), the correlation analysis showed positive statistically significant correlations between SF-MPQ and RMDQ (r=0.68, p<0.001), FABQ and RMDQ (r=0.52, p<0.001), GAD-7 and PHQ-9 (r=0.73, p<0.001) and negative correlations between WHOQOL-BREF and all the clinical parameters (r=-0.45 to -0.71, p<0.01). The final regression model [F(3,48)=17.975, SE=4.044, R²=0.450, Αdjusted R²=0.425, p<0,001] presents as significant important predictors of RMDQ: SF-MPQ (Β=1.951, β=0.373, p=0.001), FABQ-PA (Β=0.308, β=0.245, p=0.015) and WHOQOL-BREF Q1 (Β=-1.813, β=-0.275, p=0.008).In phase B (n=52), the repeated measures ANOVA showed significant time effects in all the parameters: SF-MPQ [F93.150)=52.98, p<0.001], RMDQ [F(3.96)=20.46, p<0.001], FABQ-PA [F(3.96)=11.46, p<0.001], FABQ-Q [F(2.42)=18.99, p<0.001], GAD-7 [F(2.124, 67.97)=14.47, p<0.001], PHQ-9 [F(2.058,65.86)=25.54, p<0.001] and WHOQOL-BREF [F(2.10, 52.44)=10.72, p<0.001]. Significant time×Group effects were noted in SF-MPQ [F(3,150)=16.239, p<0.001], RMDQ [F(3.96)=6.05, p=0.001], FABQ-PA [F(3.96)=10.34, p<0.001], FABQ-W [F(2.42)=4.89, p=0.012], PHQ-9 [F(2.058,65.86)=3.38, p=0.020] and WHOQOL-BREF [F(2.10,52.44)=3.32, p=0.042, η²p=0.12], apart from GAD-7 [F(2.124,67.970)=0.252, p=0.791, η2p=0.008]. The post-hoc Bonferroni comparisons showed that CFT presented superior results in SF-MPQ (T1–T2 p<0.001; T1–T3 p<0.001; T1–T4 p=0.178; T2–T3 p=1.000; T2–T4 p=0.324; T3–T4 p=0.201), RMDQ (T1–T2 p=0.012; T1–T3 p=0.010; T1–T4 p=0.013; T2–T3 p=1.000; T2–T4 p=1.000; T3–T4 p=1.000), FABQ-PA (T1–T2 p<0.001; T1–T3 p<0.001; T1–T4 p<0.001; T2–T3 p=0.092; T2–T4 p=0.034; T3–T4 p=1.000), FABQ-W (T1–T2 p<0.001; T1–T3 p<0.001; T2–T3 p=0.002), PHQ-9 (T1–T2 p=0.043; T1–T3 p=0.021; T1–T4 p=0.007; T2–T3 p=1.000; T2–T4 p=0.657; T3–T4 p=1.000) and WHOQOL-BREF (T1–T2 p=0,008; T1–T3 p<0,001; T1–T4 p<0,001; T2–T3 p=0,422; T2–T4 p=0,032; T3–T4 p=1,000) at T3-T4. Conclusion: CFT showed higher results in all the parameters of the study, apart from GAD, in comparison with the results of the core strengthening program in patients with CNLBP.

Υπόβαθρο: Η Χρόνια Οσφυαλγία Νευροπαθητικής Αιτιολογίας (ΧΟΝΑ) αποτελεί μία σημαντική πρόκληση στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, εξαιτίας της πολύπλοκης παθοφυσιολογίας της. Οι υφιστάμενες θεραπευτικές προσεγγίσεις αποδεικνύονται ανεπαρκείς, προσφέροντας μία περιορισμένη ανακούφιση από τα συμπτώματα. Η Γνωστική Λειτουργική Θεραπεία (ΓΛΘ), αποτελεί ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό μοντέλο, που υιοθετεί πολυδιάστατο και ασθενοκεντρικό σχεδιασμό, το οποίο στοχεύει στην αντιμετώπιση της χρόνιας οσφυαλγίας,. Σκοπός: Η παρούσα διατριβή περιλαμβάνει μία πολυδιάστατη πειραματική μελέτη σε δύο φάσεις: φάση Α, μία συγχρονική ανάλυση, με στόχο τη διερεύνηση των συσχετίσεων μεταξύ της έντασης πόνου, της λειτουργικής αναπηρίας, της κινησιοφοβίας, της Γενικευμένης Αγχώδης Διαταραχής (ΓΑΔ), της καταθλιπτικής διάθεσης και της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με ΧΟΝΑ, και στη συνέχεια, φάση Β, μία τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη κλινική δοκιμή με στόχο να συγκρίνει την επίδραση δύο παρεμβάσεων—ΓΛΘ και πρόγραμμα ενδυνάμωσης κορμού—στη σωματική πτυχή της νόσου (ένταση πόνου και λειτουργική αναπηρία) και στα ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά (ποιότητα ζωής, κινησιοφοβία, ΓΑΔ, καταθλιπτική διάθεση). Μεθοδολογία: Στην φάση Α συμμετείχαν 70 ενήλικες με ΧΟΝΑ [ριζοπάθεια με διάρκεια≥3 μήνες, DN4>4, θετικό τεστ Lasègue, Short-form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ)>0]. Τα κριτήρια αποκλεισμού ήταν σοβαρή υπέρταση, ΔΜΣ>45 kg/m², ενεργή ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιστορικό νευρομυϊκών διαταραχών, ενεργή κακοήθεια, εγκεφαλικές/ψυχιατρικές διαταραχές (DSM-V), εγκυμοσύνη, εμπλοκή σε νομικά θέματα υγείας, προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση, άλλο πόνο που θα παρενέβαινε στην αξιολόγηση, μη παροχή πλήρους συγκατάθεσης ή συμμετοχή σε άλλες τρέχουσες μελέτες. Η ανάλυση περιλάμβανε τα περιγραφικά χαρακτηριστικά (Μ±SD), τις συσχετίσεις Pearson r και το διφασικό μοντέλο γραμμικής παλινδρόμησης (screening p≤0,20, stepwise, VIF<5, α=0,05) στις μεταβλητές ένταση πόνου (SF-MPQ), λειτουργική αναπηρία (Roland-Morris Disability Questionnaire, RMDQ), κινησιοφοβία στη φυσική δραστηριότητα και στην εργασία (Fear-Avoidance Beliefs Questionnaire, FABQ-PA/W), ΓΑΔ (Generalized Anxiety Disorder-7, GAD-7), καταθλιπτική διάθεση (Patient Health Questionnaire-9, PHQ-9) και ποιότητα ζωής (World Health Organization Quality of Life – BREF, WHOQOL-BREF). Στη φάση Β, 52 από τους αρχικούς συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν σε δύο ομάδες: Α, ΓΛΘ και Β, Πρόγραμμα ενδυνάμωσης κορμού, για παρέμβαση τεσσάρων μηνών με αξιολογήσεις [πριν (Τ1), στο μέσον (Τ2), στο τέλος της παρέμβασης (Τ3) και μία επαναξιολόγηση μετά από 4 μήνες (Τ4)]. Οι παράμετροι, οι οποίες μετρήθηκαν, ήταν όμοιοι με την συγχρονική ανάλυση στην Τ1. Η αποτελεσματικότητα αξιολογήθηκε με repeated measures ANOVA και two-way mixed ANOVA (Ομάδα×Χρόνος) με Bonferroni post-hoc. Οι πρώτες τρεις αξιολογήσεις (Τ1-Τ3) δεν παρουσίασαν ελλιπή δεδομένα και η διαχείριση των ελλειπόντων δεδομένων (26,9%) της Τ4 αντιμετωπίστηκε με Multiple Imputation (n=20). Όλες οι αναλύσεις έγιναν με SPSS v.25 και επίπεδο σημαντικότητας p<0,05. Αποτελέσματα: Στη Φάση Α (n=70), η ανάλυση Pearson ανέδειξε στατιστικά σημαντικές θετικές συσχετίσεις μεταξύ SF-MPQ και RMDQ (r=0,68, p<0,001), FABQ-PA και RMDQ (r=0,52, p<0,001), GAD-7 και PHQ-9 (r=0,73, p<0,001), καθώς και αρνητικές συσχετίσεις μεταξύ WHOQOL-BREF και όλων των κλινικών παραμέτρων (r=-0,45 έως -0,71, όλες p<0,01). Το μοντέλο της πολλαπλής παλινδρόμησης [F(3,48)=17.975, SE= 4.044, R²=0.450, Adjusted R²=0.425, p<0,001] ανέδειξε ως στατιστικά σημαντικούς προγνωστικούς παράγοντες της RMDQ την SF-MPQ (Β=1.951, β=0.373, p=0.001), FABQ-PA (Β=0.308, β=0.245, p=0.015) και WHOQOL-BREF Q1 (Β=-1.813, β=-0.275, p=0.008). Στην φάση Β (n=52), η repeated measures ANOVA έδειξε σημαντικές επιδράσεις χρόνου σε όλες τις παραμέτρους: SF-MPQ [F(3,150)=52,98, p<0,001], RMDQ [F(3,96)=20,46, p<0,001], FABQ-PA [F(3,96)=11,46, p<0,001], FABQ-W [F(2,42)=18,99, p<0,001], GAD-7 [F(2,124,67,97)=14,47, p<0,001], PHQ-9 [F(2,058,65,86)=25,54, p<0,001] και WHOQOL-BREF Q1 [F(2,10,52,44)=10,72, p<0,001]. Σημαντικές αλληλεπιδράσεις χρόνου×ομάδας παρατηρήθηκαν για SF-MPQ [F(3,150)=16.239, p<0.001], RMDQ [F(3,96)=6,05, p=0,001], FABQ-PA [F(3,96)=10,34, p<0,001], FABQ-W [F(2,42)=4,89, p=0,012], PHQ-9 [F(2,058,65,86)=3,38, p=0,020] και WHOQOL-BREF [F(2.10,52.44)=3.32, p=0.042, η²p=0.12], αλλά όχι για GAD-7 (F(2.124,67.970)=0.252, p=0.791, η2p=0.008), υποδηλώνοντας ταχύτερη και μεγαλύτερη βελτίωση στην ομάδα ΓΛΘ. Οι post-hoc Bonferroni συγκρίσεις ανέδειξαν υπεροχή της ΓΛΘ στην μείωση της SF-MPQ (T1–T2 p<0,001; T1–T3 p<0,001; T1–T4 p=0,178; T2–T3 p=1,000; T2–T4 p=0,324; T3–T4 p=0,201), της RMDQ (T1–T2 p=0,012; T1–T3 p=0,010; T1–T4 p=0,013; T2–T3 p=1,000; T2–T4 p=1,000; T3–T4 p=1,000), της FABQ (FABQ-PA: T1–T2 p<0,001; T1–T3 p<0,001; T1–T4 p<0,001; T2–T3 p=0,092; T2–T4 p=0,034; T3–T4 p=1,000 και FABQ-W: T1–T2 p<0,001; T1–T3 p<0,001; T2–T3 p=0,002), της PHQ-9 (T1–T2 p=0,043; T1–T3 p=0,021; T1–T4 p=0,007; T2–T3 p=1,000; T2–T4 p=0,657; T3–T4 p=1,000) και στην αύξηση της WHOQOL-BREF (T1–T2 p=0,008; T1–T3 p<0,001; T1–T4 p<0,001; T2–T3 p=0,422; T2–T4 p=0,032; T3–T4 p=1,000) στις χρονικές στιγμές T3–T4. Συμπεράσματα: Η ΓΛΘ παρουσίασε μεγαλύτερη βελτίωση σε όλες τις παραμέτρους, εκτός από τα επίπεδα ΓΑΔ, σε σύγκριση με αυτά του Προγράμματος ενδυνάμωσης κορμού σε άτομα με ΧΟΝΑ.