Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της net.art των ετών 1995-1999, στο έργο των Alexei Shulgin, Vuk Ćosić και Olia Lialina

Abstract

The present dissertation offers a comparative examination of the work of Eastern European artists of early net.art (1995–1999), specifically Alexei Shulgin, Olia Lialina, and Vuk Ćosić, in juxtaposition with works by Western practitioners such as JODI and Heath Bunting. Its aim is to highlight the aesthetic, technological, and socio-political differences that render the Eastern approach distinctive within the field of digital art. The methodology is based on close analysis of artworks, a theoretical framework drawing from Russian Conceptualism and Soviet montage, as well as the historical formation of post-Soviet identity. The research demonstrates that Eastern European artists adopted an ironic, narrative-driven, and politically engaged aesthetic, employing limited technologies (HTML frames, ASCII art, early web browsers) as a deliberate strategy of resistance to the commodification of the internet. Software and digital systems emerge not merely as tools, but as ideological mechanisms. In contrast, Western practitioners focus on the deconstruction of the digital environment, emphasizing glitch, disruption of functionality, and interventions in public space. In conclusion, the Eastern European pioneers of net.art developed a distinct ideological and aesthetic paradigm, in which technology operates as a site of memory, cultural negotiation, and identity formation, offering an alternative framework for understanding digital art in the early years of the internet.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει συγκριτικά το έργο των Ανατολικοευρωπαίων καλλιτεχνών της πρώιμης net.art (1995–1999), συγκεκριμένα των Alexei Shulgin, Olia Lialina και Vuk Ćosić, σε αντιπαραβολή με έργα Δυτικών δημιουργών, όπως των JODI και του Heath Bunting. Σκοπός είναι η ανάδειξη των αισθητικών, τεχνολογικών και κοινωνικοπολιτικών διαφορών που καθιστούν την ανατολική προσέγγιση ιδιαίτερη στο πεδίο της ψηφιακής τέχνης. Η μεθοδολογία βασίζεται σε ανάλυση έργων, θεωρητικό πλαίσιο από τον Ρωσικό εννοιολογισμό το σοβιετικό μοντάζ, καθώς και στην ιστορική συγκρότηση της μετα-σοβιετικής ταυτότητας. Η έρευνα δείχνει ότι οι Ανατολικοευρωπαίοι καλλιτέχνες υιοθέτησαν μια ειρωνική, αφηγηματική και πολιτικοποιημένη αισθητική, αξιοποιώντας περιορισμένες τεχνολογίες (HTML frames, ASCII art, παλιούς browsers) ως συνειδητή επιλογή αντίστασης στην εμπορευματοποίηση του διαδικτύου. Το λογισμικό και τα ψηφιακά συστήματα αναδεικνύονται όχι μόνο ως εργαλεία, αλλά ως ιδεολογικοί μηχανισμοί. Αντίθετα, οι Δυτικοί δημιουργοί επικεντρώνονται στην αποδόμηση του ψηφιακού περιβάλλοντος, με έμφαση στο glitch, τη διακοπή της λειτουργικότητας και την παρέμβαση στον δημόσιο χώρο. Συμπερασματικά, οι Ανατολικοευρωπαίοι πρωτοπόροι της net.art διαμόρφωσαν ένα ιδιαίτερο ιδεολογικό και αισθητικό παράδειγμα, όπου η τεχνολογία λειτουργεί ως πεδίο μνήμης, πολιτισμικής αναμέτρησης και διαμόρφωσης ταυτότητας, προσφέροντας έναν εναλλακτικό τρόπο κατανόησης της ψηφιακής τέχνης στις απαρχές του διαδικτύου.