Το πταίσμα του δανειστή επί μη εκπλήρωσης της σύμβασης

Abstract

The dissertation examines and systematizes the cases in which the due performance of a contract is adversely affected by either the creditor’s fault (Articles 300, 364, 381 para. 1, 515, 539, 540, 579, 580, 581, 691, and 692 of the Greek Civil Code (“GCC”) or objective circumstances within the creditor’s sphere of activity and control (Articles 539, 596, 656, and 699 of the GCC). The dissertation is divided into three parts, following the introduction, and concludes with a summary of key findings and an epilogue. In the introductory section, a distinction is made between the forms that the creditor’s conduct in variance with the contract may take (namely breach of a contractual obligation, primary or ancillary, and of a duty). The initial part of the dissertation examines cases in which the non-performance of a contract is attributable exclusively to the creditor’s fault. The breach of the creditor’s -ancillary- obligation to cooperate in the performance of the contract is the principal such case examined. In this case, defective performance is distinguished from the creditor’s default (mora creditoris). These findings are further specified in contracts of sale, contracts for work, leases, contracts of paid mandate and contracts for the supply of services. The creditor’s exclusive fault is examined in relation to impossibility of performance and the causing of a defect in the contractual performance, also considering the interpretation of relevant special provisions of the GCC (Articles 381 para. 1, 691, and 540). The second part of the dissertation analyses cases of contributory fault on the part of the creditor in the context of contractual liability. The interpretative issues arising in relation to the general rule of Article 300 of the GCC are addressed, taking into account the particular features of contractual liability. The legal consequences of the creditor’s contributory fault are examined in relation to impossibility of performance and defects in performance. The analysis also covers the special provisions imposing consequences on the creditor whose state of mind—knowledge or culpable ignorance—contributes to the debtor’s non-performance upon conclusion of the contract (Articles 515, 539, 579, and 580 of the GCC) or acceptance of performance (Articles 581 and 692 of the GCC). The third part of the dissertation systematizes and analyses cases in which contract non-performance is attributable to an objective circumstance within the creditor’s sphere of activity and control. It examines the legal consequences occurring to the creditor’s detriment where, during the period of the creditor’s default, performance becomes impossible or develops a defect with no fault on the debtor. The legal consequences that follow, and particularly the fate of the counter-performance, where the performance is not rendered due to an impediment relating to the creditor are examined, with emphasis on the relevant GCC provisions (Articles 596, 656, and 699 of the GCC). Finally, the dissertation addresses the consequences arising where the defect in performance stems from circumstances within the creditor’s sphere of control (Articles 539 and 699 of the GCC).

Αντικείμενο της διατριβής είναι η ανάλυση και συστηματοποίηση των περιπτώσεων στις οποίες η ομαλή εκπλήρωση της σύμβασης επηρεάζεται δυσμενώς από πταίσμα του δανειστή (ΑΚ 300, 364, 381 §1, 515, 539, 540, 579, 580, 581, 691, 692) ή από αντικειμενικούς λόγους που ανάγονται στη δική του σφαίρα δράσης και εξουσίας (ΑΚ 539, 596, 656, 699). Η διατριβή δομείται σε τρία κύρια μέρη μετά την εισαγωγή και ολοκληρώνεται με τη σύνοψη των βασικών συμπερασμάτων και το επίμετρο. Στην εισαγωγική ενότητα διακρίνονται οι μορφές που μπορεί να προσλάβει η αντισυμβατική συμπεριφορά του δανειστή (αθέτηση υποχρέωσης, κύριας ή παρεπόμενης, και βάρους). Στο πρώτο μέρος της διατριβής μελετώνται οι περιπτώσεις στις οποίες η μη εκπλήρωση της σύμβασης οφείλεται αποκλειστικά σε πταίσμα του δανειστή. Ως κατεξοχήν τέτοια αναλύεται η αθέτηση της -παρεπόμενης- υποχρέωσης του δανειστή για σύμπραξη στην εκπλήρωση της παροχής/σύμβασης. Η πλημμελής εκπλήρωση της σύμβασης οριοθετείται σε αυτή την περίπτωση από την υπερημερία δανειστή. Τα γενικά πορίσματα επαληθεύονται και εξειδικεύονται στις συμβάσεις πώλησης, έργου και μίσθωσης πράγματος, καθώς και στις συμβάσεις «έμμισθης εντολής» και παροχής υπηρεσιών. Στη συνέχεια μελετάται το αποκλειστικό πταίσμα του δανειστή σε σχέση αφενός με την αδυναμία παροχής, αφετέρου με την πρόκληση ελαττώματος στη συμβατική παροχή, με συνεκτίμηση της ερμηνείας των συναφών ειδικών διατάξεων (ΑΚ 381 § 1, 691, 540). Στο δεύτερο μέρος της διατριβής αναλύονται οι περιπτώσεις συντρέχοντος πταίσματος του δανειστή στο πεδίο της συμβατικής ευθύνης. Επιλύονται τα ερμηνευτικά προβλήματα που άπτονται της γενικής ρύθμισης της ΑΚ 300 με συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων της συμβατικής ευθύνης. Αναλύονται ειδικότερα οι έννομες συνέπειες του συντρέχοντος πταίσματος του δανειστή αφενός για την αδυναμία παροχής αφετέρου για το ελάττωμα της παροχής. Στην οικεία ανάλυση εντάσσονται και ερμηνεύονται και οι ειδικές διατάξεις που προβλέπουν έννομες συνέπειες σε βάρος του δανειστή, επειδή η ενδιάθετη κατάστασή του (γνώση, υπαίτια άγνοια) συντρέχει με τη μη εκπλήρωση υποχρέωσης του οφειλέτη κατά τη σύναψη της σύμβασης (ΑΚ 515, 539, 579, 580) ή κατά την παραλαβή της παροχής (ΑΚ 581, 692). Στο τρίτο μέρος της διατριβής συστηματοποιούνται και αναλύονται περιπτώσεις στις οποίες η μη εκπλήρωση της σύμβασης οφείλεται σε αντικειμενικό λόγο που ανάγεται στη σφαίρα δράσης του δανειστή. Ειδικότερα εξετάζονται οι έννομες συνέπειες που επέρχονται σε βάρος του δανειστή, όταν κατά τη διάρκεια της υπερημερίας του η παροχή καθίσταται αδύνατη ή εμφανίζει ελάττωμα χωρίς πταίσμα του οφειλέτη. Στη συνέχεια μελετώνται οι επερχόμενες έννομες συνέπειες και ιδίως η τύχη της οφειλόμενης αντιπαροχής, όταν η παροχή δεν εκπληρώνεται από εμπόδιο που αφορά το πρόσωπό του δανειστή. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στην ερμηνεία των επιμέρους συναφών διατάξεων (ΑΚ 596, 656, 699). Προσεγγίζονται τέλος οι έννομες συνέπειες που επέρχονται, όταν το πραγματικό ελάττωμα της παροχής οφείλεται σε περιστατικά προερχόμενα από τη σφαίρα δράσης του δανειστή με συνεκτίμηση της ερμηνείας των συναφών ειδικών διατάξεων (ΑΚ 539, 699).