Η ενέργεια ως βασικός συντελεστής διαμόρφωσης νέων γεωπολιτικών δεδομένων στην Υπερκαυκάσια και ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και ο ρόλος της Τουρκίας

Abstract

This thesis intends to set a conceptual approach of the terms ‘’energy’’ and ‘’geopolitics’’ and furthermore to show the impact of the energy in the establishment of the geopolitical reality today in crucial geopolitical areas of the Caucasus and the Middle East, where the most important hydrocarbon stocks are located. In these areas, the geopolitical interaction between countries is based on the energy and its economic exploitation. Τurkey is an example and its relations with neighboring countries in the framework of an established geopolitical scene are extensively analyzed in this thesis. Ιt stands as an important country in the Middle East and is self-identified as a regional power which attempts a cultural and geopolitical penetration in the near foreign countries and its broader regional environment too. Because of its lack of energy resources, Turkey is trying to become a hub for the energy transfer in the West and its authoritarian practices in the field of energy in the Eastern Mediterranean face the exclusive economic zone of the geopolitical bloc formed by the countries in this area, an exclusive zone which has pushed Turkey out of the exploitation of hydrocarbon in the Eastern Mediterranean. Using Neo-Ottomanism and ‘’zero problems’’ policy as a model of foreign affairs government, Turkey tried to eliminate long-standing problems with neighboring countries, without missing its national interest. However, its ‘’zero problems’’ policy failed and led Turkey to an independent foreign affairs government as an attempt to become a leader in the Arabic world and present a democratic model to the neighboring countries. Νevertheless, Turkey’s ambition to play a regional part faces the crucial and long-lasting Kurdish Affair, which stands at the center of the geopolitical events in the Middle East. The Kurdish Affair has taken regional and international dimensions and it is largely examined in this thesis, taking into account the struggle of Kurds to create an independent Kurdistan, a matter keeping the ‘’Sèvres syndrome’’ of Turkey in the headlines.

Με την παρούσα διατριβή επιχειρείται πέραν των εννοιολογικών προσεγγίσεων των όρων της ενέργειας και της γεωπολιτικής, να καταδειχθεί η συμβολή της ενέργειας στη διαμόρφωση μίας γεωπολιτικής πραγματικότητας, όπως αυτή εξελίσσεται σήμερα στα κρίσιμα γεωπολιτικά σημεία του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, περιοχές στις οποίες εντοπίζονται τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων. Πρόκειται για περιοχές όπου η γεωπολιτική αλληλεπίδραση μεταξύ των δρώντων κρατών εδράζεται στην ενέργεια και στην οικονομική της εκμετάλλευση. Μεταξύ των δρώντων κρατών περιλαμβάνεται και η Τουρκία, της οποίας οι σχέσεις με τις γειτονικές χώρες αναλύονται εκτενώς στο πλαίσιο ενός διαμορφούμενου γεωπολιτικού τοπίου. Ως βασική χώρα της Μέσης Ανατολής, η Τουρκία και ως αυτοπροσδιοριζόμενη περιφερειακή δύναμη επιχειρεί πέραν της πολιτισμικής διείσδυσης και γεωπολιτική διείσδυση τόσο στο «εγγύς εξωτερικό» της όσο και στο ευρύτερο περιφερειακό της περιβάλλον. Ως χώρα στερούμενη ενεργειακών πόρων, επιχειρεί να καταστεί ενεργειακός κόμβος διοχέτευσης ενέργειας στη Δύση, ενώ με την αυταρχική πολιτική που ακολουθεί στο ενεργειακό πεδίο της ανατολικής Μεσογείου, τοποθετείται απέναντι από τον γεωπολιτικό συνασπισμό των χωρών της περιοχής, που έχουν προβεί στην ανακήρυξη Α.Ο.Ζ., ενέργεια στην οποία αντιτίθεται λόγω του εξοστρακισμού της από το παιχνίδι της εκμετάλλευσης των ανακαλυφθέντων στην περιοχή υδρογονανθράκων. Με όχημα τη νεοοθωμανική ιδεολογία και την «πολιτική των μηδενικών προβλημάτων» ως πρότυπο εξωτερικής πολιτικής επιχείρησε την εξάλειψη χρονιζόντων προβλημάτων με τους γείτονες, χωρίς ωστόσο να θέτει σε δεύτερη μοίρα τα εθνικά της συμφέροντα. Ωστόσο, η αποτυχία της «πολιτικής των μηδενικών προβλημάτων» την οδήγησε στην άσκηση μίας ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής σε μία προσπάθεια ηγεμονικής της εδραίωση στον αραβικό κόσμο και την προβολή του δημοκρατικού της προτύπου στις χώρες που την περιβάλλουν. Εντούτοις ο επιδιωκόμενος περιφερειακός της ρόλος προσκρούει στο μείζον και διαχρονικό Κουρδικό Ζήτημα, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων της περιοχής της Μέσης Ανατολής με περιφερειακές και παγκόσμιες διαστάσεις και για το οποίο γίνεται εκτενής αναφορά με βάση την επιδιωκόμενη προσπάθεια ίδρυσης ανεξάρτητου κουρδικού κράτους, μία προοπτική που διατηρεί στην επικαιρότητα το φοβικό για την Τουρκία «Σύνδρομο των Σεβρών».