Το δικαίωμα εξόδου του εταίρου στις εταιρείες του εμπορικού δικαίου

Abstract

The subject of the thesis is the study of the right of exit in commercial law companies, that is, that transformative right of the partner, exercised either extrajudicially (by declaration) or judicially (right of judicial transformation), which has as its legal consequence the unilateral withdrawal from an existing company, when permitted by law or the articles of association. This is a right that is certainly not novel in Greek law, having been established for the Limited Liability Company (E.P.E.) as early as 1955; however, in recent decades, it has moved to the forefront of significant legislative developments—most notably with Law 4072/2012, which introduced this right into the law governing partnerships (personal companies) and also provided for a right of exit (albeit with different characteristics) within the legal framework of the then-newly established Private Capital Company (I.K.E.), as was also the case with Law 4601/2019, on corporate transformations, which established an entire network of exit rights, concerning the various forms of transformations, but also with Laws 4541/2018 and 5019/2023, which brought about a radical reform of the regulation of the right to exit in Limited Liability Companies. These legislative developments made it useful both to theoretically elaborate the new regulations and to reassess the existing literature on the methods of release from the company, in the light of the new legislative data. At the same time, this establishment of exit rights in all the now popular corporate types made it attractive to centralize and compare them in a single work, something that was absent from the literature. This comprehensive presentation of the right to exit in the various corporate types makes the differences between the individual regulations more apparent and helps in drawing interpretative conclusions as well as in identifying points where the legislative regulation could be improved. At the same time, the thorough analysis of the regulation of the right to exit in the various corporate types highlighted a multitude of issues that require interpretation and scientific discussion. Some of them have been controversial for decades, but most of them have emerged recently, due to the above legislative developments, and have already caused mainly scientific debate but also jurisprudential regressions, while there are also several issues that have so far received little or no attention from theory and jurisprudence. This thesis was not limited to a simple recording of all the above issues and a sterile presentation of the arguments on both sides, but, within this framework, a conscious effort was made to take a specific position and formulate a comprehensive view on all these issues, naturally presenting extensive arguments, in an attempt to propose solutions and contribute to the scientific dialogue.

Αντικείμενο της διατριβής είναι η μελέτη του δικαιώματος εξόδου στις εταιρείες του εμπορικού δικαίου, δηλαδή εκείνου του διαπλαστικού δικαιώματος του εταίρου, ασκούμενου είτε εξωδικαστικά (με δήλωση) είτε δικαστικά (δικαίωμα δικαστικής διαπλάσεως), που έχει ως έννομη συνέπεια τη μονομερή αποχώρηση από υφιστάμενη εταιρεία, όταν το επιτρέπει ο νόμος ή το καταστατικό. Πρόκειται για ένα δικαίωμα που ασφαλώς δεν είναι καινοφανές στο ελληνικό δίκαιο, καθώς έχει θεσπισθεί στο πλαίσιο της Ε.Π.Ε. ήδη από το έτος 1955, πλην όμως έχει βρεθεί, τις τελευταίες δεκαετίες, στο επίκεντρο σημαντικών νομοθετικών εξελίξεων, όπως ιδίως έγινε με τον ν. 4072/2012, που εισήγαγε την καινοτομία της θέσπισης του δικαιώματος αυτού στο δίκαιο των προσωπικών εταιρειών, αλλά και προέβλεψε δικαίωμα εξόδου (με διαφορετικά βεβαίως χαρακτηριστικά) στο δίκαιο της τότε νεοθεσπισθείσας ΙΚΕ, με τον ν. 4601/2019, περί εταιρικών μετασχηματισμών, ο οποίος θέσπισε ένα ολόκληρο πλέγμα δικαιωμάτων εξόδου, που αφορά τις διάφορες μορφές μετασχηματισμών, αλλά και με τους ν. 4541/2018 και 5019/2023, που επέφεραν ριζική αναμόρφωση της ρύθμισης του δικαιώματος εξόδου στις ΕΠΕ. Αυτές οι νομοθετικές εξελίξεις κατέστησαν χρήσιμη τόσο τη θεωρητική επεξεργασία των νέων ρυθμίσεων όσο και την επανεκτίμηση της υφιστάμενης βιβλιογραφίας, της σχετικής με τους τρόπους αποδέσμευσης από την εταιρεία, υπό το φως των νέων νομοθετικών δεδομένων. Παράλληλα, η θέσπιση δικαιωμάτων εξόδου σε όλους πλέον τους δημοφιλείς εταιρικούς τύπους κατέστησε ελκυστική τη συγκεντρωτική και συγκριτική ανάλυση τους σ’ ένα ενιαίο έργο, κάτι που απουσίαζε από τη βιβλιογραφία. Αυτή η συνολική παρουσίαση του δικαιώματος εξόδου στους διάφορους εταιρικούς τύπους καθιστά πιο εμφανείς τις διαφοροποιήσεις που υπάρχουν μεταξύ των επιμέρους ρυθμίσεων και βοηθά στη συναγωγή ερμηνευτικών συμπερασμάτων αλλά και στον εντοπισμό σημείων στα οποία η νομοθετική ρύθμιση επιδέχεται βελτίωσης. Παράλληλα, η διεξοδική ανάλυση της ρύθμισης του δικαιώματος εξόδου στους διάφορους εταιρικούς τύπους ανέδειξε πληθώρα ζητημάτων, που χρήζουν ερμηνείας και επιστημονικής συζήτησης. Ορισμένα εξ αυτών είναι αμφιλεγόμενα εδώ και δεκαετίες, αλλά τα περισσότερα εξ αυτών έχουν ανακύψει πρόσφατα, εξαιτίας των παραπάνω νομοθετικών εξελίξεων και ήδη έχουν προκαλέσει επιστημονικό κυρίως διάλογο αλλά και νομολογιακές παλινδρομήσεις, ενώ υπάρχουν και αρκετά ζητήματα, που έχουν απασχολήσει μέχρι σήμερα ελάχιστα έως καθόλου τη θεωρία και τη νομολογία. Η παρούσα διατριβή δεν περιορίστηκε σε απλή καταγραφή όλων των ανωτέρω θεμάτων και σε στείρα παράθεση των εκατέρωθεν επιχειρημάτων, αλλά, στο πλαίσιο αυτής, έγινε συνειδητή προσπάθεια να ληφθεί συγκεκριμένη θέση και να διατυπωθεί εμπεριστατωμένη άποψη επί όλων των ζητημάτων αυτών, με παράθεση φυσικά εκτεταμένης επιχειρηματολογίας, σε μια απόπειρα πρότασης λύσεων και συμβολής στον επιστημονικό διάλογο.