Exploring the quality and innovation nexus: studies at macro-, meso- and micro- levels

Abstract

Quality management and innovation are recognised by researchers and practitioners as key drivers of firms’ operational and financial performance. However, the nature of the relationship between quality management and innovation remains debated, with empirical findings showing mixed results. Both quality management and innovation are inherently multidimensional and multiscale concepts, as different stakeholder perspectives, contexts, and policy environments shape how they are defined and measured. As a result, research challenges emerge across different levels of analysis, requiring distinct analytical approaches to derive meaningful insights. In response, this dissertation adopts a macro-meso-micro perspective to examine holistically how the quality management and innovation relationship unfolds. At the macro level, the dissertation addresses the absence of an openly accessible framework for assessing national quality management performance in Europe by developing a multi criteria decision analysis framework, the Macro Quality Index (MQI). The MQI captures the multidimensional nature of quality management through six core pillars, namely continuous improvement, top management commitment, customer focus, employee focus, education and training, and certifications and awards, measured using 25 indicators. The PROMETHEE II method is applied to rank 21 countries, comprising 20 EU Member States and one candidate country. The results indicate that Nordic and Western European countries achieve the highest levels of quality management performance, while Central and Eastern European countries tend to occupy the lowest positions. Sensitivity analyses confirm the robustness of the results. A comparison with the European Innovation Scoreboard (EIS) reveals a positive association between national quality management performance and innovation performance. At the meso level, the dissertation focuses on highly regulated and quality demanding sectors. A theoretical review of the agro-food industry provides contextual insights into the quality management and innovation relationship. Building on this, the dissertation empirically examines European pharmaceutical and crop protection firms using Partial Least Squares Structural Equation Modelling (PLS-SEM). The results indicate a positive and statistically significant effect of quality management, modelled as a higher order construct, on four types of innovation, namely product, process, administrative, and marketing innovation, suggesting that strong quality management systems may support innovation even under stricter regulatory conditions. At the micro level, the dissertation investigates a differential duopoly game in which firms compete for market share through investments in quality management and innovation. The results indicate that firms tend to invest more heavily at earlier stages of competition and that firms with higher margins or stronger capabilities in quality or innovation management are able to sustain higher investment levels. Overall, the synthesis of findings supports the view that quality management and innovation are complementary rather than conflicting activities, and this dissertation aligns with the stream of literature suggesting a positive association between them.

Η διοίκηση ποιότητας και η καινοτομία αναγνωρίζονται από ερευνητές και επαγγελματίες ως βασικοί παράγοντες για την ενίσχυση της λειτουργικής και οικονομικής απόδοσης των επιχειρήσεων. Ωστόσο, η φύση της μεταξύ τους σχέσης παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης, με τα εμπειρικά ευρήματα να παρουσιάζουν μικτά αποτελέσματα. Τόσο η διοίκηση ποιότητας όσο και η καινοτομία αποτελούν εγγενώς πολυδιάστατες και πολυεπίπεδες έννοιες, με τους ορισμούς και τις μετρήσεις τους να διαμορφώνονται από παράγοντες όπως οι εκάστοτε οπτικές και ανάγκες των ενδιαφερόμενων μερών, τα διοικητικά μοντέλα και τα οργανωσιακά χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων, και το πλαίσιο πολιτικών και κανονισμών. Ως αποτέλεσμα, προκύπτουν ερευνητικές προκλήσεις σε διαφορετικά επίπεδα ανάλυσης, οι οποίες απαιτούν διακριτές αναλυτικές προσεγγίσεις για την εξαγωγή ουσιαστικών συμπερασμάτων. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα διατριβή υιοθετεί ένα μακρο-μεσο-μικρο αναλυτικό πλαίσιο, προκειμένου να εξετάσει ολιστικά τη σχέση μεταξύ διοίκησης ποιότητας και καινοτομίας. Σε μακρο-επίπεδο, η διατριβή επιδιώκει να καλύψει την απουσία ενός ευρέως αποδεκτού πλαισίου αξιολόγησης των χωρών στην Ευρώπη αναφορικά με την επίδοσή τους στη διοίκηση ποιότητας. Συγκεκριμένα, αναπτύσσεται ένας σύνθετος δείκτης ποιότητας, ο Macro Quality Index (MQI). Ο MQI βασίζεται σε συνολικά 25 επιμέρους δείκτες, οι οποίοι κατανέμονται σε έξι βασικούς πυλώνες της διοίκησης ποιότητας: τη συνεχή βελτίωση, τη δέσμευση της ανώτατης διοίκησης, τον προσανατολισμό στον πελάτη, τον προσανατολισμό στους εργαζομένους, την εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και τις πιστοποιήσεις και διακρίσεις. Η πολυκριτήρια μέθοδος PROMETHEE II εφαρμόζεται για την κατάταξη 21 χωρών, εκ των οποίων 20 είναι κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μία είναι υποψήφια χώρα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι σκανδιναβικές και δυτικοευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν τις υψηλότερες επιδόσεις στη διοίκηση ποιότητας, ενώ οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης τείνουν να καταλαμβάνουν τις χαμηλότερες θέσεις. Οι αναλύσεις ευαισθησίας ως προς τις βασικές παραμέτρους της μεθόδου, και συγκεκριμένα ως προς τα βάρη των κριτηρίων και την παράμετρο σ (κριτήριο Gauss), επιβεβαιώνουν την ευρωστία των αποτελεσμάτων. Η σύγκριση με τον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας (European Innovation Scoreboard, EIS) υποδεικνύει θετική συσχέτιση μεταξύ της εθνικής επίδοσης στη διοίκηση ποιότητας και της επίδοσης στην καινοτομία. Παράλληλα, εφαρμόστηκε ο αλγόριθμος K-means για την ομαδοποίηση των χωρών με βάση την οικονομική τους επίδοση (κατά κεφαλήν ΑΕΠ), την επίδοση στη διοίκηση ποιότητας (MQI) και την επίδοση στην καινοτομία (EIS). Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν σύγκλιση μεταξύ των τριών διαστάσεων επίδοσης, καθώς οι χώρες που συγκροτούν την ομάδα υψηλών επιδόσεων εμφανίζουν ισχυρές επιδόσεις και στους τρεις δείκτες. Επιπλέον, η ομάδα υψηλών επιδόσεων αποτελείται κυρίως από χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης. Σε μεσο-επίπεδο, η διατριβή επικεντρώνεται σε κλάδους με αυξημένες απαιτήσεις ποιότητας, αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο και σημαντικές κοινωνικές επιπτώσεις. Ξεκινώντας με μια θεωρητική ανασκόπηση του αγροδιατροφικού κλάδου, η διατριβή αναγνωρίζει τρία εννοιολογικά πλαίσια, μέσω των οποίων μελετάται η σχέση μεταξύ διοίκησης ποιότητας και καινοτομίας: η επίδραση της ποιότητας στην καινοτομία, η επίδραση της καινοτομίας στην ποιότητα, καθώς και το πλέγμα ποιότητας– καινοτομίας–επιχειρηματικής επίδοσης. Τα ευρήματα υποδεικνύουν τη θετική επίδραση της διοίκησης ποιότητας στην καινοτομία και αντιστρόφως, ενώ και οι δύο παράγοντες επηρεάζουν θετικά την επίδοση των επιχειρήσεων. Παράλληλα, εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν τόσο τις πρακτικές διοίκησης ποιότητας όσο και τις δραστηριότητες καινοτομίας των επιχειρήσεων. Η επέκταση σε υφιστάμενες και νέες αγορές αναδεικνύεται ως βασικό κίνητρο, στόχος και αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ ποιότητας και καινοτομίας, υπογραμμίζοντας τη σημασία υιοθέτησης μιας πελατοκεντρικής κουλτούρας από τις επιχειρήσεις. Στη συνέχεια, η διατριβή εξετάζει εμπειρικά τη σχέση σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις του φαρμακευτικού κλάδου και του κλάδου φυτοπροστασίας. Για την ανάλυση των δεδομένων εφαρμόστηκε η τεχνική των δομικών μοντέλων εξισώσεων μερικών ελαχίστων τετραγώνων (Partial Least Squares Structural Equation Modeling, PLS-SEM), όπου η διοίκηση ποιότητας λειτουργεί ως κατασκευή ανώτερης τάξης. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν θετική και στατιστικά σημαντική επίδραση της διοίκησης ποιότητας στους τέσσερις τύπους καινοτομίας, και συγκεκριμένα στην καινοτομία προϊόντος, διαδικασίας, διοίκησης και μάρκετινγκ, υποδηλώνοντας ότι ισχυρά συστήματα διοίκησης ποιότητας δύνανται να υποστηρίξουν την καινοτομία ακόμη και σε κλάδους που διέπονται από αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια. Σε μικρο-επίπεδο, η διατριβή αναλύει ένα διαφορικό παίγνιο σε μια δυοπωλιακή αγορά στο οποίο οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για μερίδιο αγοράς μέσω επενδύσεων στη διοίκηση ποιότητας και την καινοτομία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις επενδύουν περισσότερο στη διοίκηση ποιότητας και την καινοτομία στα αρχικά χρονικά σημεία του παιγνίου, με το επίπεδο των επενδύσεων να μειώνεται σταδιακά καθώς το παίγνιο εξελίσσεται προς το τέλος του χρονικού ορίζοντα. Επιχειρήσεις με υψηλότερα περιθώρια κέρδους επενδύουν περισσότερο στην ποιότητα και στην καινοτομία. Αντίστοιχα, επιχειρήσεις με μεγαλύτερη ικανότητα να διαχειρίζονται την ποιότητα ή την καινοτομία μπορούν να επενδύουν περισσότερο σε αυτές. Συνολικά, η σύνθεση των ευρημάτων υποστηρίζει την άποψη ότι η διοίκηση ποιότητας και η καινοτομία συνιστούν συμπληρωματικές και όχι ανταγωνιστικές δραστηριότητες, και η παρούσα διατριβή ευθυγραμμίζεται με το σώμα της βιβλιογραφίας που υποστηρίζει τη θετική σχέση μεταξύ τους.