Η επίδραση της διαφραγματικής αναπνοής στο στρες των πολύ παχύσαρκων παιδιών: εκπαιδευτικές παρεμβάσεις στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Abstract

Background: Stress is defined as the state of disturbed homeostasis, which affects and disturbs the ANS and leads to chronic activation of the ANS axis, causing excessive secretion of cortisol, production of adipokines and obesity. Especially in childhood and adolescence, chronic stress leads to the maintenance of excess body weight and obesity with all the negative mental and physical effects on the health of individuals and in adult life. DB can be an effective stress management method. Purpose: The purpose of the present study is to investigate the therapeutic effect that the daily application of a deep DB program using the Trifflo breathing device and moderate - intensity physical therapy exercise of 30' in the morning and evening can have on stress, self-esteem, cardiorespiratory, hematological, somatometric biomarkers, as well as parameters related to the metabolic syndrome of very obese children and adolescents. Methods: 31 children and adolescents aged 5-18 years with a BMI > 95th percentile participated in the study. The study population was selected from the Pediatric and Adolescent Obesity Clinic of the Pediatric Endocrinology Unit of the 3rd University Pediatric Clinic of Aristotle University of Thessaloniki. The intervention group consisted of 22 children and adolescents aged 5-18 years, and the control group consisted of 9 children and adolescents aged 8-18 years. All participants completed the STAIC1/STAIC2 anxiety questionnaires and the Tennessee Self-Concept Scale to assess their anxiety and general self-esteem and its 6 sub-dimensions. The DASS-21 depression, anxiety, stress scale was also completed by the parents. FEV1 and FVC parameters, BP, pulse and SpO2 were recorded by spirometry. A blood test was performed after a 12-hour fast that included general blood, glucose, uric acid, triglycerides, AST (SGOT), ALT (SGPT), HDL, LDL, insulin, HbA1C, ACTH, cortisol, and metabolic syndrome was determined according to the definition of the International Diabetes Foundation (IDF). Body measurements, clinical measurement of DB at the navel point and waist-to-height ratio were performed.Results: In the subjects of the intervention group an improvement was observed in FEV1, SpO2, DB and marginally in systolic pressure. Also, ALT/SGPT and HOMA-IR decreased by 10 and 4.2 units respectively and a statistically significant improvement in insulin and uric acid values was also observed in the intervention group. There was a decrease in weight, BMI and z-score of 3.04, 1.9 and 0.25 points respectively, waist and hip circumference of 4.4 cm and 3.8 cm respectively and skinfold of abdominal, tricep and shoulder of 3.6, 2.09 and 2.07 cm respectively. Some children lost minimal weight but reduced central obesity, and 75% of the children in the experimental group who had metabolic syndrome improved statistically significant parameters of metabolic syndrome, such as waist circumference, waist-to-height ratio, systolic blood pressure, HDL, and ALT/SGPT. A statistically significant positive association of DB and physical therapy exercise was found in participants in the intervention group, present-state anxiety decreased by 5 points (p<0.05) and chronic-trait anxiety decreased by almost 4 points (p<0.05). A statistically significant increase (p<0.05) was also observed in the general self-esteem score by 22.5 points as well as in the "personal", "family" and "social" dimensions. Also, children do not differ in the dimensions of self-concept according to gender. A decrease in anxiety/stress/depression of the parents of the intervention group by 11 points was observed. In the children and adolescents of the control group, no substantial changes were observed in almost all parameters after the intervention. Conclusions: The treatment protocol proposed in the present study appears to be positively associated with stress management, increased self-esteem, and improved cardiorespiratory/somatometric biomarkers in the severely obese pediatric population aged 5-18 years. In addition, the present study is the first to correlate the effect of the specific physical therapy protocol with the improvement of metabolic syndrome parameters, reducing the risk of low-grade inflammation in very obese children and adolescents. This specific stress management program emphasizes the control and management of the problem of obesity and its complications by the individual himself, improving his self-efficacy.

Υπόβαθρο: Το στρες ορίζεται ως η κατάσταση της διαταραγμένης ομοιόστασης, που επιδρά και διαταράσσει το ΑΝΣ και οδηγεί σε χρόνια ενεργοποίηση του άξονα ΥΥΕ, προκαλώντας υπερβολική έκκριση κορτιζόλης, παραγωγή λιποκινών και παχυσαρκία. Ιδιαίτερα στην παιδική και εφηβική ηλικία το χρόνιο στρες επιφέρει τη διατήρηση του υπερβάλλοντος σωματικού βάρους και της παχυσαρκίας με όλες τις αρνητικές ψυχικές και σωματικές επιπτώσεις στην υγεία των ατόμων και στην ενήλικη ζωή. Η DB μπορεί να αποτελέσει μια αποτελεσματική μέθοδος διαχείρισης στρες. Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να διερευνηθεί το θεραπευτικό αποτέλεσμα που μπορεί να επιφέρει η καθημερινή εφαρμογή ενός προγράμματος βαθιάς DB με τη χρήση της αναπνευστικής συσκευής Trifflo και μέτριας έντασης φυσικοθεραπευτική άσκηση διάρκειας 30΄πρωί και βράδυ, στο στρες, στην αυτοεκτίμηση, στους καρδιοαναπνευστικούς, αιματολογικούς, σωματομετρικούς βιοδείκτες, καθώς και στις παραμέτρους σχετιζόμενες με το μεταβολικό σύνδρομο των πολύ παχύσαρκων παιδιών και εφήβων. Μέθοδοι: Στη μελέτη συμμετείχαν 31 παιδιά και έφηβοι 5-18 ετών με BMI > 95η εκ. θέση. Ο πληθυσμός της μελέτης επιλέχθηκε από το Ιατρείο παιδικής και εφηβικής Παχυσαρκίας της Παιδοενδοκρινολογικής Μονάδας της 3ης Πανεπιστημιακής Παιδιατρικής Κλινικής του Α.Π.Θ. Την ομάδα παρέμβασης αποτέλεσαν 22 παιδιά και έφηβοι 5-18 ετών και ελέγχου 9 παιδιά και έφηβοι 8-18 ετών. Συμπληρώθηκαν από όλους τους συμμετέχοντες τα ερωτηματολόγια άγχους STAIC1/STAIC2 και η κλίμακα αυτοαντίληψης Τennesse, ώστε να αξιολογηθεί το άγχος και η γενική αυτοεκτίμηση τους και οι 6 επιμέρους διαστάσεις της. Επίσης από τους γονείς συμπληρώθηκε η κλίμακα κατάθλιψης, άγχους και στρες DASS-21. Καταγράφηκαν με σπιρομέτρηση, οι παράμετροι FEV1 και FVC, η ΑΠ, οι παλμοί και ο SpO2. Διενεργήθηκε αιματολογικός έλεγχος έπειτα από 12ωρη νηστεία που περιλάμβανε γενική αίματος, γλυκόζη, ουρικό οξύ, τριγλυκερίδια, AST (SGOT), ALT (SGPT), HDL, LDL, ινσουλίνη, HbA1C, ACTH, κορτιζόλη και έγινε προσδιορισμός του μεταβολικού συνδρόμου σύμφωνα με τον ορισμό του Διεθνούς Ιδρύματος για το Διαβήτη (IDF). Πραγματοποιήθηκαν σωματομετρικές μετρήσεις, κλινική μέτρηση της DB στο σημείο του ομφαλού και μέτρηση του λόγου μέσης/ύψος. Αποτελέσματα: Στα άτομα της ομάδας παρέμβασης παρατηρήθηκε βελτίωση σε FEV1, SpO2, και οριακά στη συστολική πίεση. Επίσης η ALT/SGPT και το HOMA-IR μειώθηκαν κατά 10 και 4,2 μονάδες αντίστοιχα και επίσης παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική βελτίωση στις τιμές της ινσουλίνης και του ουρικού οξέος στην ομάδα παρέμβασης. Υπήρξε μείωση στο βάρος, στο BMI και στο z-score κατά 3,04, 1,9 και 0,25 μονάδες αντίστοιχα, στην περίμετρο μέσης και γοφών κατά 4,4 εκ. και 3,8 εκ. αντίστοιχα και στη δερματική πτυχή της κοιλιακής χώρας, τρικέφαλου και ωμοπλάτης κατά 3,64, 2,09, και 2,07 εκ. αντίστοιχα. Κάποια παιδιά έχασαν ελάχιστο βάρος αλλά μείωσαν την κεντρική παχυσαρκία, και επίσης ποσοστό 75% των παιδιών της πειραματικής ομάδας που εμφάνιζαν μεταβολικό σύνδρομο βελτίωσαν στατιστικά σημαντικά παραμέτρους του μεταβολικού συνδρόμου, όπως την περίμετρο μέσης, το λόγο μέση προς ύψος, τη συστολική αρτηριακή πίεση, το HDL και την ALT/SGPT. Διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντικά θετική συσχέτιση της DB και της φυσικοθεραπευτικής άσκησης στους συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης, το άγχος παρούσας κατάστασης μειώθηκε κατά 5 μονάδες (p<0,05) και το μόνιμο - χαρακτηριστικό άγχος μειώθηκε σχεδόν 4 μονάδες (p<0,05). Επίσης παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση (p<0,05), στη βαθμολογία γενικής αυτοεκτίμησης κατά 22,5 μονάδες καθώς και στις διαστάσεις «προσωπικός», «οικογενειακός» και «κοινωνικός». Επίσης, τα παιδιά δεν διαφοροποιούνται ως προς τις διαστάσεις της αυτοαντίληψης ως προς το φύλο. Παρατηρήθηκε μείωση στο άγχος/στρες/κατάθλιψη των γονέων της ομάδας παρέμβασης κατά 11 μονάδες. Στα παιδιά και τους εφήβους της ομάδας ελέγχου δεν παρατηρήθηκαν ουσιαστικές μεταβολές σχεδόν σε όλες τις παραμέτρους μετά την παρέμβαση. Συμπεράσματα: Το θεραπευτικό πρωτόκολλο που προτείνει η παρούσα μελέτη, φαίνεται να συσχετίζεται θετικά με τη διαχείριση του στρες, την αύξηση της αυτοεκτίμησης και τη βελτίωση των καρδιοαναπνευστικώνμ/σωματομετρικών βιοδεικτών, του πολύ παχύσαρκου παιδιατρικού πληθυσμού ηλικίας 5-18 ετών. Επιπροσθέτως, η παρούσα μελέτη είναι η πρώτη που συσχετίζει την επίδραση του συγκεκριμένου φυσικοθεραπευτικού πρωτοκόλλου με τη βελτίωση των παραμέτρων του μεταβολικού συνδρόμου μειώνοντας τον κίνδυνο του χαμηλού βαθμού φλεγμονής στα πολύ παχύσαρκα παιδιά και εφήβους. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα διαχείρισης στρες δίνει έμφαση στον έλεγχο και τη διαχείριση του προβλήματος της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της από το ίδιο το άτομο, βελτιώνοντας την αυτο-αποτελεσματικότητα του.