Tactiques de négociation pour vaincre et affaiblir Rivalités entre Grecs et Turcs lors des séances tenues à Lausanne du 20-11-1922 au 24-07-1923

Abstract

Negotiation has always been defined as the art of persuasion, the art of transforming a definitive refusal into an absolute gain. It has been regarded as both a political weapon and an essential skill for individuals in public life. Its role in the course of the history of nations is undeniable. The present thesis focuses on the negotiation strategies and tactics adopted during the Lausanne Conference (from 20 November 1922 to 24 July 1923), which led to the conclusion of the Treaty on 24 July 1923. The choice of the Lausanne Conference was based on the importance of the Treaty signed after the completion of its proceedings for all participants. Above all, however, the significance of the Treaty of Lausanne proved to be crucial for the two main protagonists of the Conference, Greece and Turkey. Its conclusion marked, for Turkey, the end of the Ottoman Empire and the creation of a new, homogeneous state, ready to claim its place among the great powers of history. On the other hand, for Greece, it constituted both the agreement that ensured its national homogeneity, while simultaneously signaling the loss of the gains of the Treaty of Sèvres and the uprooting of thousands of Christians. The Treaty of Lausanne brought an end to the conflicts between two traditional adversaries, Greece and Turkey, and reshaped the political and geographical map of Europe. The negotiation practices, the personalities of the participants, and the outcomes at the end of the proceedings constitute the starting point and the foundation of this thesis. The corpus of this research consists of the minutes of the Conference, preserved at the Ministry of Foreign Affairs of Greece. The sources used, in order to reach more objective conclusions, derive from the correspondence of the negotiators and their teams, as well as from the bibliography and press articles dealing with the Lausanne Conference. In conclusion, this thesis aims, on the one hand, to highlight the significance of this historical moment for the Greek nation and its relations with its neighbor, Turkey, and, on the other hand, to reveal the strategies that led to these outcomes.

Η διαπραγμάτευση οριζόταν πάντοτε ως η τέχνη της πειθούς, η τέχνη της μετατροπής μιας οριστικής άρνησης σε απόλυτο όφελος. Θεωρούνταν τόσο πολιτικό όπλο όσο και απαραίτητη δεξιότητα των ανθρώπων στη δημόσια ζωή. Ο ρόλος της στην εξέλιξη της ιστορίας των εθνών είναι αδιαμφισβήτητος.Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στις στρατηγικές και τις τακτικές διαπραγμάτευσης που υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης της Λωζάννης (από τις 20-11-1922 έως τις 24-07-1923) και οι οποίες οδήγησαν στη σύναψη της Συνθήκης στις 24 Ιουλίου 1923. Η επιλογή της Διάσκεψης της Λωζάννης βασίστηκε στη σημασία της Συνθήκης που υπογράφηκε μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της για όλους τους συμμετέχοντες.Ωστόσο, πάνω απ’ όλα, η σημασία της Συνθήκης της Λωζάννης αποδείχθηκε καθοριστική για τους δύο βασικούς πρωταγωνιστές της Διάσκεψης, την Ελλάδα και την Τουρκία. Η σύναψή της σηματοδότησε για την Τουρκία το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη δημιουργία ενός νέου, ομοιογενούς κράτους, έτοιμου να διεκδικήσει τη θέση του ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις της ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, για την Ελλάδα, αποτέλεσε ταυτόχρονα τη συμφωνία που διασφάλισε την εθνική της ομοιογένεια, σηματοδοτώντας όμως συγχρόνως την απώλεια των κεκτημένων της Συνθήκης των Σεβρών και τον ξεριζωμό χιλιάδων χριστιανών. Η Συνθήκη της Λωζάννης οδήγησε στο τέλος των συγκρούσεων μεταξύ δύο παραδοσιακών αντιπάλων, της Ελλάδας και της Τουρκίας, και αναμόρφωσε τον πολιτικό και γεωγραφικό χάρτη της Ευρώπης. Οι πρακτικές διαπραγμάτευσης, οι προσωπικότητες των συμμετεχόντων και τα αποτελέσματα μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της αποτελούν το σημείο εκκίνησης και τη βάση της παρούσας διατριβής. Το σώμα της έρευνας αποτελείται από τα πρακτικά της Διάσκεψης, τα οποία φυλάσσονται στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας. Οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν, προκειμένου να εξαχθούν πιο αντικειμενικά συμπεράσματα, προέρχονται από την αλληλογραφία των διαπραγματευτών και των ομάδων τους, καθώς και από τη βιβλιογραφία και τα άρθρα του Τύπου που ασχολήθηκαν με τη Διάσκεψη της Λωζάννης. Συμπερασματικά, η παρούσα διατριβή επιδιώκει, αφενός, να αναδείξει τη σημασία αυτής της ιστορικής στιγμής για το ελληνικό έθνος και τις σχέσεις του με τη γειτονική Τουρκία και, αφετέρου, να αποκαλύψει τις στρατηγικές που οδήγησαν στα συγκεκριμένα αποτελέσματα.

La négociation fut toujours définie comme l’art de la persuasion, l’art de transformer un refus définitif en un gain absolu. Elle était considérée comme une arme politique ainsi qu’une compétence nécessaire des hommes dans la vie publique. Son rôle dans le déroulement de l’Histoire des Nations est indiscutable. La présente thèse se focalise sur les stratégies et les tactiques de négociation adoptées pendant la Conférence de Lausanne (du 20-11-1922 au 24-07-1923) et qui aboutirent à la conclusion du Traité le 24 juillet 1923. Le choix de la Conférence de Lausanne fut basé sur l’importance du Traité signé après l’achèvement de ses travaux pour tous les participants. Mais, avant tout, l’importance du Traité de Lausanne s’avéra majeure pour les deux protagonistes de la Conférence, la Grèce et la Turquie. Sa conclusion signala pour la Turquie la fin de l’Empire Ottoman et la création d’un nouveau pays homogène, prêt à revendiquer sa position parmi les grandes Puissances de l’Histoire. De l’autre côté, pour la Grèce, il constituait à la fois l’accord qui assura son homogénéité, signalant, néanmoins, en même temps, la perte des acquisitions du Traité de Sèvres et le déracinement de milliers de chrétiens. Le Traité de Lausanne conduisit à la fin des conflits entre deux adversaires traditionnels, la Grèce et la Turquie, et réforma la charte politique et géographique de l’Europe. Les pratiques de négociations, les personnalités des participants et les gains à la fin de ses travaux, constituent le point de départ et la base de cette thèse. Le corpus de cette recherche est le Procès-verbal de la Conférence conservé au Ministère des Affaires étrangères de la Grèce. Les sources utilisées en vue d’en aboutir à des résultats plus objectifs, dérivent de la Correspondance des négociateurs et de leurs équipes ainsi que de la bibliographie et des articles de la Presse s’occupant de la Conférence de Lausanne. Pour conclure, cette thèse opte d’une part, à mettre l’accent sur la signification de ce moment historique pour la nation grecque et ses relations avec son voisin, la Turquie, et parallèlement, à dévoiler les stratégies qui conduisirent à ces résultats.