Η σύγκλιση των δικτύων τηλεπικοινωνιών, πληροφορικής και μέσων επικοινωνίας: η περίπτωση της τηλεόρασης ροής (OTT)

Abstract

This thesis examines the phenomenon of Convergence between Telecommunications, Information Technology (IT), and Media, with a specific focus on the case of Greece. Specifically, it analyzes the role of Over-The-Top (OTT) streaming platforms in shaping the contemporary television market and emerging content consumption patterns. Furthermore, it investigates how these platforms reshape the competitive landscape and relationships with Traditional Television, influencing the economic, technological, and regulatory structures of the audiovisual sector. Additionally, it examines the development of Subscription Video on Demand (SVOD) models across the European Union. Covering the period 2017–2024, this thesis constitutes one of the first comprehensive and interdisciplinary approaches to Convergence in Greece, contributing to the broader scientific discourse regarding the evolution of the global OTT platform market. To thoroughly investigate the phenomenon, the thesis adopts the strategy of Methodological Triangulation. This approach facilitates the combination of heterogeneous data collection and analysis methods, aiming to ensure validity and provide multidimensional substantiation of the findings. Specifically, the research process is articulated through five distinct approaches: the Structure–Conduct–Performance (SCP) analysis for the study of the Greek television market; Niche Analysis and Uses and Gratifications Theory (combined with quantitative research based on 508 user responses) to investigate the competition between OTT platforms and Traditional Television; a Two-Stage Composite Indicator Analysis to evaluate regulatory maturity in 31 countries; the Fixed Effects econometric model to explore the growth of SVOD services in the EU-27; and finally, the case study of Ertflix, based on EBU principles. The findings indicate moderate-to-low concentration and intense economic pressures on Greek national television channels, which continue to invest primarily in linear content despite a gradual shift towards digitalization. OTT platforms demonstrate superiority in gratifications such as relaxation, entertainment, social interaction, convenience, and ease of use, whereas Traditional Television maintains advantages regarding information and economic benefit, thus delaying the full digital transition. Younger demographics turn primarily to OTT services, with Netflix holding a leading position and Ertflix emerging as a rapidly growing platform. Ertflix constitutes a model for Public Service Media OTT services internationally, as it was found to align significantly with the fundamental principles of the EBU. Regarding business strategy, the analysis suggests that the optimal entry strategy for new investors involves adopting the Freemium business model, bridging the gap between subscription-based/free platforms and Traditional Television. At the European level, the Fixed Effects model demonstrates that the growth of SVOD services in the EU-27 is closely correlated with the expansion of broadband networks, improved Internet speeds, and the proliferation of smart devices. These factors act as primary growth drivers, indicating that SVOD service penetration depends more on telecommunications and digital infrastructure than on the original content of OTT providers. At a regulatory level, Greece exhibits low regulatory maturity during the investigation period, primarily due to the fragmentation of responsibilities among regulatory authorities, the absence of taxation for international OTTs, and the lack of a specialized regulatory framework for platforms. Conversely, states possessing updated regulatory frameworks, taxation of international providers, and unified supervisory authorities achieve higher overall performance scores. This thesis aspires to be one of the first, if not the first, comprehensive studies focusing on the phenomenon of Telecommunications, Information Technology and Media Convergence in Greece. Simultaneously, it introduces the unified analysis of Niche Theory and Uses and Gratifications to the Greek audiovisual field. Furthermore, it innovates by applying a Two-Stage Composite Indicator Analysis method to evaluate the maturity of regulatory institutional frameworks for OTT platforms, as well as the Fixed Effects model to interpret SVOD growth in the EU-27, for the first time in this specific research field. It also applies the SCP framework to the Greek television market for the first time and evaluates the Ertflix platform as a successful model of public digital transition, utilizing EBU standards. Finally, it contributes to the formulation of policy proposals, such as the taxation of international OTTs, the unification of supervisory authorities, the acceleration of digitalization, and the updating of the institutional framework, as well as proposing sustainable business models for the entry of new entities into the Greek market. Overall, the thesis results enhance the understanding of digital transition and cross-sectoral Convergence in Greece, while offering useful tools and research findings for the international scientific dialogue. Finally, the validity of the research is supported by the publication of results in reputable international scientific journals and their presentation at international scientific conferences.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει το φαινόμενο της Σύγκλισης Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής και Μέσων Επικοινωνίας, δίνοντας έμφαση στην περίπτωση της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, αναλύει τον ρόλο των πλατφορμών ροής (OTT) στη διαμόρφωση της σύγχρονης τηλεοπτικής αγοράς και των νέων προτύπων κατανάλωσης περιεχομένου. Επιπλέον, διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες αυτές αναδιαμορφώνουν τις σχέσεις και τον ανταγωνισμό με την Παραδοσιακή Τηλεόραση, επηρεάζοντας τις οικονομικές, τεχνολογικές και ρυθμιστικές δομές του οπτικοακουστικού τομέα, ενώ επιπροσθέτως εξετάζεται η ανάπτυξη των μοντέλων SVOD (Subscription Video on Demand) στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Καλύπτοντας την περίοδο 2017–2024, η παρούσα διατριβή συνιστά μία από τις πρώτες ολοκληρωμένες και διεπιστημονικές προσεγγίσεις της Σύγκλισης στην Ελλάδα, συμβάλλοντας στον ευρύτερο επιστημονικό διάλογο για την εξέλιξη της παγκόσμιας αγοράς των OTT πλατφορμών. Για την ολοκληρωμένη διερεύνηση του φαινομένου, η διατριβή υιοθετεί τη στρατηγική της Μεθοδολογικής Τριγωνοποίησης. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τον συνδυασμό ετερογενών μεθόδων συλλογής και ανάλυσης δεδομένων, με στόχο τη διασφάλιση της εγκυρότητας και την πολυδιάστατη τεκμηρίωση των ευρημάτων. Συγκεκριμένα, η ερευνητική διαδικασία αρθρώνεται σε πέντε διακριτές προσεγγίσεις: την ανάλυση Structure–Conduct–Performance (SCP) για τη μελέτη της ελληνικής τηλεοπτικής αγοράς, την ανάλυση Niche και τη θεωρία Χρήσεων και Ικανοποιήσεων (σε συνδυασμό με ποσοτική έρευνα με βάση τις 508 απαντήσεις χρηστών) για τη διερεύνηση του ανταγωνισμού πλατφορμών OTT και Παραδοσιακής Τηλεόρασης, τη δημιουργία ενός Σύνθετου Δείκτη δύο σταδίων για την αξιολόγηση της ρυθμιστικής ωριμότητας σε 31 χώρες, το οικονομετρικό υπόδειγμα Σταθερών Επιδράσεων (Fixed Effects) για τη διερεύνηση της ανάπτυξης των υπηρεσιών SVOD στην ΕΕ-27, και τέλος, τη μελέτη περίπτωσης του Ertflix, βάσει των αρχών της EBU. Τα ευρήματα υποδεικνύουν μια μέτρια προς χαμηλή συγκέντρωση και έντονες οικονομικές πιέσεις στα ελληνικά κανάλια εθνικής εμβέλειας, τα οποία εξακολουθούν να επενδύουν κυρίως σε γραμμικό περιεχόμενο, παρά τη σταδιακή στροφή προς την ψηφιοποίηση. Οι πλατφόρμες OTT υπερτερούν σε ικανοποιήσεις όπως η χαλάρωση, η ψυχαγωγία, η κοινωνική αλληλεπίδραση, η άνεση κατανάλωσης και η ευχρηστία, ενώ η Παραδοσιακή Τηλεόραση διατηρεί πλεονεκτήματα ως προς την ενημέρωση και το οικονομικό όφελος, καθυστερώντας έτσι την πλήρη ψηφιακή μετάβαση. Οι νεότερες ηλικίες στρέφονται κυρίως προς τις υπηρεσίες OTT, με το Netflix να κατέχει ηγετική θέση και το Ertflix να αναδεικνύεται σε μια ταχέως αναπτυσσόμενη πλατφόρμα, αποτελώντας πρότυπο για τις OTT υπηρεσίες Δημόσιων Τηλεοπτικών Φορέων διεθνώς, καθώς διαπιστώθηκε ότι ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με τις θεμελιώδεις αρχές της EBU. Αναφορικά με την επιχειρηματική στρατηγική, η ανάλυση υποδεικνύει ότι η βέλτιστη στρατηγική εισόδου για νέους επενδυτές αφορά την υιοθέτηση του επιχειρηματικού μοντέλου Freemium, καλύπτοντας το κενό μεταξύ των συνδρομητικών, δωρεάν πλατφορμών και της Παραδοσιακής Τηλεόρασης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το υπόδειγμα σταθερών επιδράσεων (fixed effects) καταδεικνύει ότι η ανάπτυξη των υπηρεσιών SVOD στην ΕΕ-27 συσχετίζεται στενά με την εξάπλωση των ευρυζωνικών δικτύων, τη βελτίωση των ταχυτήτων Διαδικτύου και τη διάδοση των έξυπνων συσκευών. Οι παράγοντες αυτοί λειτουργούν ως κύριοι μοχλοί ανάπτυξης, υποδεικνύοντας ότι η διείσδυση των υπηρεσιών SVOD εξαρτάται περισσότερο από τις τηλεπικοινωνιακές και ψηφιακές υποδομές παρά από το πρωτότυπο περιεχόμενο των φορέων OTT. Σε ρυθμιστικό επίπεδο, η Ελλάδα κατά την περίοδο διερεύνησης εμφανίζει χαμηλή ρυθμιστική ωριμότητα, πρωτίστως λόγω του κατακερματισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ κανονιστικών αρχών, της απουσίας φορολόγησης των διεθνών OTT πλατφορμών και της έλλειψης ενός εξειδικευμένου κανονιστικού πλαισίου για τις πλατφόρμες. Αντιθέτως, τα κράτη που διαθέτουν επικαιροποιημένα ρυθμιστικά πλαίσια, φορολόγηση των διεθνών παρόχων και ενοποιημένες εποπτικές αρχές, επιτυγχάνουν υψηλότερους δείκτες συνολικής επίδοσης. Η διατριβή φιλοδοξεί να αποτελέσει μια από τις πρώτες, αν όχι την πρώτη, ολοκληρωμένες μελέτες που εστιάζουν στο φαινόμενο της Σύγκλισης Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής και Μέσων Επικοινωνίας στην Ελλάδα. Παράλληλα, εισάγει την ενοποιημένη ανάλυση των θεωριών Niche και Χρήσεων–Ικανοποιήσεων στο ελληνικό οπτικοακουστικό πεδίο. Επιπλέον, καινοτομεί εφαρμόζοντας τη δημιουργία ενός Σύνθετου Δείκτη δύο σταδίων για την αξιολόγηση της ωριμότητας των ρυθμιστικών θεσμικών πλαισίων των OTT πλατφορμών, καθώς και το υπόδειγμα σταθερών επιδράσεων (fixed effects) για την ερμηνεία της ανάπτυξης των SVOD στην ΕΕ-27, για πρώτη φορά στο συγκεκριμένο ερευνητικό πεδίο. Επίσης, εφαρμόζει για πρώτη φορά το πλαίσιο SCP στην ελληνική τηλεοπτική αγορά και αξιολογεί την πλατφόρμα του Ertflix ως επιτυχημένο υπόδειγμα δημόσιας ψηφιακής μετάβασης, αξιοποιώντας τα πρότυπα της EBU. Τέλος, συμβάλλει στη διατύπωση προτάσεων πολιτικής, όπως η φορολόγηση διεθνών OTT, η ενοποίηση εποπτικών αρχών, η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης και η επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου, καθώς και στην πρόταση βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων για την είσοδο νέων φορέων στην ελληνική αγορά. Συνολικά, τα αποτελέσματα της διατριβής ενισχύουν την κατανόηση της ψηφιακής μετάβασης και της Σύγκλισης διαφορετικών τομέων στην Ελλάδα, ενώ προσφέρουν χρήσιμα εργαλεία και ερευνητικά ευρήματα για τον διεθνή επιστημονικό διάλογο. Τέλος, η εγκυρότητα της έρευνας υποστηρίζεται από τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά και την παρουσίασή τους σε διεθνή επιστημονικά συνέδρια.