Ο ελληνικός στρατός κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, 1914 – 1918

Abstract

This doctoral dissertation examines the trajectory of the Greek Army during the First World War, moving beyond the traditional approach that focuses primarily on military operations. The army is approached primarily as a social organism that was deeply affected by the political and social tensions generated by the National Schism. Addressing a significant historiographical gap, the research lies at the intersection of military and social history, focusing on less explored aspects of the military experience, such as everyday life at the front, mentalities, moral dilemmas, and the internal conflicts of officers and soldiers. Methodologically, the dissertation is based on a wide range of primary sources, including personal memoirs and the press of the period, as well as archival material from the Hellenic Army General Staff/Army History Directorate (GES–DIS), the General State Archives of Greece (GAK), and international archives (British and French), given that the Greek Army operated on the Macedonian Front under Allied command. The study examines the reorganization of the army after the Balkan Wars, the crisis of neutrality and the consequences of the National Schism, the division of the army following the outbreak of the National Defence Movement, as well as the process of reunification and reorganization of the army after 1917. At the same time, it analyzes the combat operations of the Greek divisions on the Macedonian Front, as well as the less visible dimension of military discipline, through phenomena such as indiscipline, mutinies, and desertions. The research demonstrates that the enforcement of discipline was often particularly harsh, leading the Greek Army to record, proportionally, the highest rate of military executions among the belligerent armies. In conclusion, the dissertation demonstrates that the Greek Army, although deeply affected by the political conflicts of the period, ultimately managed to overcome to a considerable extent its internal divisions and contributed decisively to the final operations of the war.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την πορεία του ελληνικού στρατού κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, υπερβαίνοντας την παραδοσιακή προσέγγιση που περιορίζεται στην καταγραφή των πολεμικών επιχειρήσεων. Το στράτευμα προσεγγίζεται πρωτίστως ως κοινωνικός οργανισμός, ο οποίος επηρεάστηκε βαθιά από τις πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις που προκάλεσε ο Εθνικός Διχασμός. Καλύπτοντας ένα σημαντικό ιστοριογραφικό κενό, η έρευνα κινείται στο πεδίο της στρατιωτικής και κοινωνικής ιστορίας, εστιάζοντας σε λιγότερο φωτισμένες όψεις της στρατιωτικής εμπειρίας, όπως η καθημερινότητα στο μέτωπο, οι νοοτροπίες, τα ηθικά διλήμματα και οι εσωτερικές συγκρούσεις αξιωματικών και στρατιωτών. Μεθοδολογικά, η διατριβή βασίζεται σε ευρύ φάσμα πρωτογενών πηγών, όπως προσωπικά απομνημονεύματα και ο Τύπος της εποχής, καθώς και σε αρχειακό υλικό από το ΓΕΣ–ΔΙΣ, τα ΓΑΚ και διεθνή αρχεία (βρετανικά και γαλλικά), δεδομένου ότι ο ελληνικός στρατός επιχειρούσε στο Μακεδονικό Μέτωπο υπό συμμαχική διοίκηση. Η μελέτη εξετάζει διαδοχικά την αναδιοργάνωση του στρατού μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, την κρίση της ουδετερότητας και τις συνέπειες του Εθνικού Διχασμού, τη διάσπαση του στρατεύματος με το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας, καθώς και τη διαδικασία επανένωσης και αναδιοργάνωσης του στρατού μετά το 1917. Παράλληλα αναλύεται η πολεμική δράση των ελληνικών μεραρχιών στο Μακεδονικό Μέτωπο, αλλά και η αθέατη πλευρά της στρατιωτικής πειθαρχίας, μέσα από φαινόμενα απειθαρχίας, στάσεων και λιποταξιών. Η έρευνα καταδεικνύει ότι η επιβολή της πειθαρχίας υπήρξε ιδιαίτερα αυστηρή, γεγονός που οδήγησε τον ελληνικό στρατό να καταγράψει, αναλογικά, το υψηλότερο ποσοστό στρατιωτικών εκτελέσεων μεταξύ των εμπολέμων. Συμπερασματικά, η διατριβή αναδεικνύει ότι ο ελληνικός στρατός, παρότι επηρεάστηκε βαθιά από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις της εποχής, κατόρθωσε τελικά να υπερβεί σε σημαντικό βαθμό τις εσωτερικές του αντιθέσεις και να συμβάλει καθοριστικά στις τελικές επιχειρήσεις του πολέμου.