Η Μικρή Φόρμα και οι μεταμορφώσεις της: μία δημιουργική προσέγγιση για τη διδασκαλία τηςλΛογοτεχνίας στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μέσω της καλλιέργειας των ήπιων δεξιοτήτων και του ψηφιακού γραμματισμού

Abstract

This dissertation investigates the Short Form (SF) as a key cultural and pedagogical category in the Greek educational system and in contemporary education more broadly. It situates SF within the accelerated rhythms of digital modernity, where brief, dense and highly mobile forms dominate communication, reading practices and aesthetic experience. The study examines how the Greek educational system has gradually integrated SF into literature curricula (2003–2021), as shifting textual habits, multimodal environments and the attention economy reshape learners’ engagement with narrative. SF is conceptualized not merely as a reduced-length format but as a constellation of affordances that condense experience, intensify interpretation and activate social processes. Its relevance extends to soft skills, digital literacies and the demands of the modern labour market. Creative Writing is explored as a complementary pedagogical field promoting inclusion, expression and dialogic learning. An ethnographic classroom intervention within the Greek educational system demonstrates that SF—combined with inquiry, creative reconstruction and digital tools—enhances student engagement, strengthens interpretive autonomy and cultivates the 4Cs. The findings show that SF effectively bridges literary tradition and digital culture, offering a flexible and powerful pedagogical form aligned with contemporary cognitive, social and technological realities.

Η παρούσα διατριβή διερευνά τη μικρή φόρμα (Short Form, SF) ως καίρια πολιτισμική και παιδαγωγική κατηγορία στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, καθώς και στη σύγχρονη εκπαίδευση ευρύτερα. Τοποθετεί τη μικρή φόρμα στο πλαίσιο των επιταχυνόμενων ρυθμών της ψηφιακής νεωτερικότητας, όπου σύντομα, πυκνά και υψηλής κινητικότητας μορφώματα κυριαρχούν στην επικοινωνία, στις αναγνωστικές πρακτικές και στην αισθητική εμπειρία. Η μελέτη εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει ενσωματώσει σταδιακά τη μικρή φόρμα στα προγράμματα διδασκαλίας της λογοτεχνίας κατά την περίοδο 2003–2021, σε συνάρτηση με τη μεταβολή των αναγνωστικών συνηθειών, των πολυτροπικών περιβαλλόντων και της οικονομίας της προσοχής, που αναδιαμορφώνουν τη σχέση των μαθητών με την αφήγηση. Η μικρή φόρμα νοείται όχι απλώς ως μορφή μειωμένης έκτασης, αλλά ως ένα σύνολο δυνατοτήτων που συμπυκνώνουν την εμπειρία, εντείνουν την ερμηνευτική διαδικασία και ενεργοποιούν κοινωνικές διεργασίες. Η σημασία της εκτείνεται επίσης στην καλλιέργεια ήπιων δεξιοτήτων (soft skills), ψηφιακών γραμματισμών και δεξιοτήτων που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Η Δημιουργική Γραφή εξετάζεται ως συμπληρωματικό παιδαγωγικό πεδίο που προάγει τη συμπερίληψη, την έκφραση και τη διαλογική μάθηση. Μια εθνογραφική εκπαιδευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του ελληνικού σχολείου καταδεικνύει ότι η μικρή φόρμα—σε συνδυασμό με τη διερευνητική μάθηση, τη δημιουργική ανασύνθεση και τη χρήση ψηφιακών εργαλείων—ενισχύει τη συμμετοχή των μαθητών, ενδυναμώνει την ερμηνευτική τους αυτονομία και καλλιεργεί τις δεξιότητες του 21ου αιώνα (4Cs). Τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι η μικρή φόρμα γεφυρώνει αποτελεσματικά τη λογοτεχνική παράδοση με την ψηφιακή κουλτούρα, προσφέροντας ένα ευέλικτο και ισχυρό παιδαγωγικό εργαλείο, εναρμονισμένο με τις σύγχρονες γνωστικές, κοινωνικές και τεχνολογικές συνθήκες.

Cette thèse analyse la forme brève comme une catégorie culturelle et pédagogique centrale dans le système éducatif grec et, plus largement, dans l’enseignement contemporain. Elle situe la forme brève au cœur de la modernité numérique, marquée par l’accélération, la fragmentation et la circulation rapide de formes concises et denses. L’étude retrace l’intégration progressive de la forme brève dans les programmes de littérature du système éducatif grec (2003–2021), montrant comment l’économie de l’attention, la multimodalité et les nouveaux usages textuels transforment le rapport des élèves au récit. La forme brève est comprise non comme une simple réduction quantitative, mais comme un ensemble d’«affordances» capables de condenser l’expérience, d’intensifier l’interprétation et d’activer des dynamiques cognitives, affectives et sociales. Sa pertinence s’étend aux compétences transversales, aux littératies numériques et aux exigences du marché du travail contemporain. L’écriture créative est étudiée comme espace pédagogique complémentaire favorisant l’expression, l’inclusion et le dialogue. Une intervention ethnographique menée dans le système éducatif grec montre que la forme brève — associée à l’enquête, à la réécriture créative et aux outils numériques — accroît l’engagement, renforce l’autonomie interprétative et développe les 4Cs. Les résultats démontrent qu’elle constitue une forme souple et puissante, apte à relier tradition littéraire et culture numérique.