Διερεύνηση της κατανομής της νοσηλευτικής φροντίδας σε ασθενείς χειρουργικών τμημάτων και της επίδρασης παραγόντων του επαγγελματικού περιβάλλοντος: συσχέτιση με την ποιότητα της παρεχόμενης νοσηλευτικής φροντίδας

Abstract

Introduction: Nursing care rationing and the professional work environment are critical factors influencing the quality of healthcare services provided. Inadequate staffing, increased demands and resources shortages often lead to the phenomenon of implicit rationing of nursing care, where patients' basic needs remain unmet, resulting in negative consequences for their safety and satisfaction with their nursing care. At the same time, components of the professional environment, such as administrative support, collaboration, and professional autonomy, have a significant impact on the effectiveness of nursing practice. All these factors affect the quality of the nursing care provided, with a considerable impact on patient satisfaction. Surgical care has a critical role in improving the health of the population and constitutes an essential part of the healthcare system. The quality of surgical care provided can significantly influence patient's recovery process and the health outcomes. Aim: The investigation of nursing care rationing to patients in surgical departments at public hospitals in Greece and the impact of professional environment factors. Moreover, the investigation of patients’ views regarding the quality of nursing care provided and its association with the rationing of nursing care and the professional environment. Methodology: A descriptive cross-sectional study was conducted using mixed research methods. The study sample consisted of nursing staff from surgical departments and the patients of the corresponding departments from two district general hospitals, two general hospitals in Attica, and one university hospital. Participants were selected using specific inclusion and exclusion criteria, implementing a convenience sampling technique for the quantitative part of the study and a purposive sampling technique for the qualitative part one. Data collection was conducted using structured questionnaires and standardized measurement tools. Specifically, the PRINCA and PPWEI scales for nursing staff and the PSNCQQ scale for patients were employed. The qualitative part of the study was conducted using semi-structured interviews based on an interview guide. Data collection for the final study sample tool place from October 2022 to September 2023.Quantitative analysis was conducted using SPSS v20.0 software. The mean (MT), mode, and median were used to describe the quantitative variables, as well as the standard deviation (TA) and variance. The Kolmogorov – Smirnov test was applied to assess the normality of the data distribution. For inferential analysis, non-parametric tests were used. The Mann-Whitney U test was applied to examine statistically significant differences between two independent variables, while the Kruskal-Wallis H test was used for comparisons among variables with more than two categories. A significant level of 0.05 was set for all statistical tests. Qualitative data were analyzed using thematic analysis. Finally, all the ethical principles of conducting research were adhered to in the present study. Results: A total of 199 members of the nursing staff from the surgical departments of the study hospitals participated in the study, with a mean age of 44,4 years and a mean professional experience of 17,6 years. In addition, 273 surgical patients participated, with an average age of 58,4 years and 58,6% of them were hospitalized for less than 5 days. The responses of nursing staff on the PIRNCA scale revealed higher mean values (MT from 2,88 to 3,19) in the items related to delayed or inability to respond to basic care needs, communication with patients and their families or members of the interdisciplinary team and other services. In contrast, the lowest MT=2,23 was found to the safety administration of medication. In the PPWEI scale items, it was found that in most sub-scales, the overall MT had high rates of positive responses (agree/strongly agree, MT>4), with the exception of the sub-scales "Staff relations with physicians, staff, and hospital teams" (overall MT=3,7) and "Adequate staff, time, and resources for the qualitative care to patients" (overall MT=2,48). In the present study, it was found that factors of the professional environment of the PPWEI scale are statistically significantly correlated with items of the PIRNCA scale, which relates to nursing care rationing.From the analysis of patients' responses on the PSNCQQ scale, it was found that patients evaluated positively the nursing care provided in the specific surgical departments. Particularly, high scores were found in items relating to politeness, respect, friendliness and kindness of the nursing staff (MT=4,01), response to calls for help (MT=3,96), skills and competence of nursing staff (MT=3,92), protection of patient privacy (MT=3.88), and, finally, servicing and reassurance of patients (MT=3,88). In contrast, the lowest means were related to the management of care after discharge from hospital (MT=3,12) and the instructions given for discharge from hospital (MT=3.31), highlighting a critical area for further improvement. The analysis of the qualitative data in the current study revealed that patients and nursing staff considered adequate staffing, continuous training, politeness, empathy, and proper communication as key elements of qualitative care. At the same time, it was emphasized that workload and staff shortages are significant negative factors, resulting in delays, shortcomings, and reduced psychosocial support to patients. In addition, both groups pointed out that improving the working environment and upgrading the infrastructures are essential prerequisites for enhancing the quality of the services provided and the satisfaction of both patients and nursing staff. The nursing staff emphasized the importance of well-organized care rationing, effective shift management, and interdisciplinary teamwork. Patients, on the other hand, emphasized good communication with nursing staff, adequate information provision, and the establishment of a sense of safety. Conclusions: This study indicated that nursing care rationing in the surgical departments was found to be limited only to aspects related to delays or inability to respond to basic patient care needs, communication with patients and their families or with multidisciplinary team members and other services. Moreover, the current work environment is characterized by high levels of autonomy and supportive leadership, teamwork, effective communication with patients, cultural sensitivity, effective conflict management, and staff motivation. On the other hand, it is highlighted that there is a lack of personnel, time, and resources, which can negatively affect the quality of the nursing care provided. Nevertheless, it was found that professional environment factors significantly influence nursing care rationing to these surgical departments and that are associated with an increase in the frequency of implicit rationing of care provision. Quality of nursing care was rated positively by surgical patients, reflecting their high level of satisfaction, apart from the patient discharge preparation.The findings of this study provide valuable insights for the development of policies and strategies to improve the quality of surgical nursing care by strengthening factors related to the professional environment and the rational management of available resources to meet patient needs during the perioperative period. Furthermore, these findings provide a basis for further research efforts in this field, as well as for comparisons with other patient groups in Greece and internationally.

Εισαγωγή: Η κατανομή της νοσηλευτικής φροντίδας και το επαγγελματικό περιβάλλον των νοσηλευτών αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τη ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Η ανεπαρκής στελέχωση, οι αυξημένες απαιτήσεις και οι ελλείψεις σε πόρους συχνά οδηγούν σε φαινόμενα «σιωπηρής κατανομής της νοσηλευτικής φροντίδας», όπου βασικές ανάγκες των ασθενών παραμένουν ακάλυπτες, με αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια και την ικανοποίηση από τη νοσηλευτική τους φροντίδα. Παράλληλα, στοιχεία του επαγγελματικού περιβάλλοντος, όπως η διοικητική υποστήριξη, η συνεργασία και η επαγγελματική αυτονομία, επηρεάζουν καθοριστικά την αποτελεσματικότητα του νοσηλευτικού έργου. Όλα αυτά επηρεάζουν την ποιότητα της παρεχόμενης νοσηλευτικής φροντίδας, με σημαντικό αντίκτυπο στο επίπεδο ικανοποίησης των ασθενών. Η χειρουργική φροντίδα διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού και αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα του συστήματος υγείας. Η ποιότητα της παρεχόμενης χειρουργικής φροντίδας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη διαδικασία ανάρρωσης του ασθενή και τα αποτελέσματα υγείας. Σκοπός: Η διερεύνηση της κατανομής της νοσηλευτικής φροντίδας σε ασθενείς χειρουργικών τμημάτων δημόσιων νοσοκομείων της Ελλάδας και της επίδρασης παραγόντων του επαγγελματικού περιβάλλοντος. Επίσης, η διερεύνηση των απόψεων των ασθενών αυτών αναφορικά με την ποιότητα της παρεχόμενης νοσηλευτικής φροντίδας και η συσχέτιση με την κατανομή της νοσηλευτικής φροντίδας και το επαγγελματικό περιβάλλον. Μεθοδολογία: Πραγματοποιήθηκε περιγραφική μελέτη επισκόπησης και συσχέτισης με μικτή ερευνητική μεθοδολογία. Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσε το νοσηλευτικό προσωπικό τμημάτων του χειρουργικού τομέα, καθώς και οι ασθενείς των αντίστοιχων τμημάτων, από δύο γενικά νοσοκομεία της περιφέρειας, δύο γενικά νοσοκομεία της Αττικής και ένα πανεπιστημιακό νοσοκομείο. Η επιλογή των συμμετεχόντων πραγματοποιήθηκε με συγκεκριμένα κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού, με τη μέθοδο της δειγματοληψίας ευκολίας για το ποσοτικό σκέλος και τη μέθοδο της σκόπιμης δειγματοληψίας για το ποιοτικό σκέλος της μελέτης. Η συλλογή των δεδομένων βασίστηκε στη χρήση δομημένων ερωτηματολογίων και τυποποιημένων εργαλείων μέτρησης. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα PRINCA και PPWEI για το νοσηλευτικό προσωπικό, καθώς και η κλίμακα PSNCQQ για τους ασθενείς. Το ποιοτικό σκέλος της μελέτης πραγματοποιήθηκε με ημιδομημένες συνεντεύξεις βάσει οδηγού συνέντευξης. Η συλλογή των δεδομένων στο τελικό δείγμα της μελέτης πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα Οκτωβριος 2022 έως Σεπτέμβριος 2023. Η ποσοτική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το λογισμικό SPSS v20.0. Για την περιγραφή των ποσοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε η μέση τιμή (MT) (mean), η επικρατούσα τιμή (mode) και η διάμεσος (median), καθώς και η τυπική απόκλιση (TA) (standard deviation) και η διακύμανση (variance). Πραγματοποιήθηκε έλεγχος καλής προσαρμογής του δείγματος με την εφαρμογή του κριτηρίου Kolmogorov-Smirnov για να διαπιστωθεί αν το δείγμα ακολουθεί κανονική κατανομή. Στις επαγωγικές αναλύσεις χρησιμοποιήθηκαν μη παραμετρικοί έλεγχοι. Χρησιμοποιήθηκε η διαδικασία Mann-Whitney U test για να ελεγχθεί, εάν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ 2 ανεξάρτητων μεταβλητών και ο έλεγχος KruskalWallis Η για να ελεγχθεί, εάν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ ανεξάρτητων μεταβλητών, που έχουν περισσότερες από δύο ομάδες. Σε όλες τις στατιστικές δοκιμασίες ως επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε η τιμή 0,05. Η ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης (thematic analysis). Τέλος, στην παρούσα μελέτη τηρήθηκαν όλες οι αρχές ηθικής και δεοντολογίας της έρευνας. Αποτελέσματα: Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 199 άτομα από το νοσηλευτικό προσωπικό των χειρουργικών τμημάτων των νοσοκομείων της μελέτης, με μέση ηλικία τα 44,4 έτη και μέσο όρο επαγγελματικής εμπειρίας τα 17,6 έτη. Επιπλέον, συμμετείχαν 273 χειρουργικοί ασθενείς, με μέση ηλικία τα 58,4 έτη με το 58,6% να έχει νοσηλευτεί λιγότερο από 5 ημέρες. Όσον αφορά τις απαντήσεις του νοσηλευτικού προσωπικού στην κλίμακα PIRNCA, υψηλότερες μέσες τιμές (ΜΤ από 2,88 έως 3,19) βρέθηκαν σε ερωτήσεις που σχετίζονται με την καθυστερημένη ή την αδυναμία ανταπόκρισης σε βασικές ανάγκες φροντίδας, την επικοινωνία με ασθενείς και την οικογένειά τους ή μέλη της διεπιστημονικής ομάδας και άλλων υπηρεσιών. Αντίθετα, η χαμηλότερη ΜΤ=2,23 αφορούσε την ασφαλή χορήγηση φαρμάκων. Στις ερωτήσεις της κλίμακας PPWEI, βρέθηκε ότι στις περισσότερες υποκλίμακες η συνολική ΜΤ έδειξε υψηλά ποσοστά θετικών απαντήσεων (συμφωνώ/ συμφωνώ απόλυτα, ΜΤ>4), με εξαίρεση την υποκλίμακα «Σχέσεις προσωπικού με ιατρούς, προσωπικό και ομάδες στο νοσοκομείο» (συνολική ΜΤ=3,7) και «Επαρκές προσωπικό, χρόνος και πόροι για την ποιοτική φροντίδα των ασθενών» (συνολική ΜΤ=2,48). Στην παρούσα μελέτη βρέθηκε ότι παράγοντες του επαγγελματικού περιβάλλοντος της κλίμακας PPWEI συσχετίζονται στατιστικά σημαντικά με στοιχεία της κλίμακας PIRNCA, που αφορά στη κατανομή της νοσηλευτικής φροντίδας. Από την ανάλυση των απαντήσεων των ασθενών στην κλίμακα PSNCQQ, βρέθηκε ότι οι ασθενείς αξιολόγησαν θετικά την παρεχόμενη νοσηλευτική φροντίδα στα συγκεκριμένα χειρουργικά τμήματα. Ιδιαίτερα υψηλές βαθμολογίες έλαβαν οι ερωτήσεις που αφορούσαν την ευγένεια, το σεβασμό, τη φιλικότητα και την καλοσύνη του νοσηλευτικού προσωπικού (ΜΤ=4,01), την ανταπόκριση στις κλήσεις για βοήθεια (ΜΤ=3,96), τις δεξιότητες και την επάρκεια του νοσηλευτικού προσωπικού (ΜΤ=3,92) και τη διασφάλιση της ιδιωτικότητας των ασθενών (ΜΤ=3,88) και, τέλος, την εξυπηρέτηση και τον καθησυχασμό των ασθενών (ΜΤ=3,88). Αντίθετα, οι χαμηλότερες μέσες τιμές αφορούσαν την ερώτηση για τη διαχείριση της φροντίδας μετά την έξοδο από το νοσοκομείο (ΜΤ= 3,12) και τις οδηγίες για την έξοδο από το νοσοκομείο (ΜΤ=3,31), επισημαίνοντας ένα κρίσιμο σημείο προς βελτίωση. Από την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων της παρούσας μελέτης βρέθηκε ότι οι ασθενείς και το νοσηλευτικό προσωπικό περιέγραψαν την επαρκή στελέχωση, τη συνεχή εκπαίδευση, την ευγένεια, την ενσυναίσθηση και τη σωστή επικοινωνία ως βασικά στοιχεία ποιοτικής φροντίδας. Παράλληλα, τονίστηκε ότι ο φόρτος εργασίας και η έλλειψη προσωπικού αποτελούν καθοριστικούς αρνητικούς παράγοντες, οι οποίοι έχουν ως αποτέλεσμα καθυστερήσεις, παραλείψεις καθώς και μειωμένη ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ασθενών. Επιπλέον, και οι δύο ομάδες επισήμαναν ότι η βελτίωση του εργασιακού περιβάλλοντος και η αναβάθμιση των υποδομών αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ποιότητας των υπηρεσιών και της ικανοποίησης, τόσο των ασθενών όσο και του νοσηλευτικού προσωπικού. Το νοσηλευτικό προσωπικό τόνισε τη σημασία της οργανωμένης κατανομής της φροντίδας, της σωστής διαχείρισης βαρδιών και της συνεργασίας των διεπιστημονικών ομάδων. Ενώ, οι ασθενείς επικεντρώθηκαν στη καλή επικοινωνία με το νοσηλευτικό προσωπικό, τη σωστή ενημέρωση, σε συνδυασμό με τη δημιουργία αίσθησης ασφάλειας. Συμπεράσματα: Η παρούσα μελέτη έδειξε ότι η κατανομή της νοσηλευτικής φροντίδας στα χειρουργικά τμήματα βρέθηκε να περιορίζεται μόνο σε πτυχές που σχετίζονται με καθυστέρηση ή αδυναμία ανταπόκρισης σε βασικές ανάγκες της φροντίδας του ασθενή, στην επικοινωνία με τους ασθενείς και την οικογένειά τους ή με μέλη της διεπιστημονικής ομάδας και άλλων υπηρεσιών. Επιπρόσθετα, το εργασιακό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα αυτονομίας και υποστηρικτικής ηγεσίας, ομαδικής εργασίας, αποτελεσματικής επικοινωνίας με τους ασθενείς, πολιτισμικής ευαισθησίας, αποτελεσματικής διαχείρισης των συγκρούσεων και παροχής κινήτρων προς το προσωπικό. Αντίθετα, επισημαίνεται η έλλειψη σε προσωπικό, χρόνο και πόρους, που δύνανται να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα της παρεχόμενης νοσηλευτικής φροντίδας. Παρόλα αυτά, παράγοντες του επαγγελματικού περιβάλλοντος βρέθηκε να επηρεάζουν σημαντικά την κατανομή της νοσηλευτικής φροντίδας στα συγκεκριμένα χειρουργικά τμήματα και να συσχετίζονται με αύξηση της συχνότητας εμφάνισης του φαινομένου της σιωπηρής κατανομής της φροντίδας. Η ποιότητα της παρεχόμενης νοσηλευτικής φροντίδας αξιολογήθηκε θετικά από τους χειρουργικούς ασθενείς, αντικατοπτρίζοντας τον υψηλό βαθμό ικανοποίησής τους, με εξαίρεση την προετοιμασία του ασθενή για την έξοδο από το νοσοκομείο. Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης παρέχουν πολύτιμες ενδείξεις για τον σχεδιασμό πολιτικών και στρατηγικών, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης χειρουργικής νοσηλευτικής φροντίδας μέσα από την ενίσχυση των παραγόντων του επαγγελματικού περιβάλλοντος και την ορθολογική διαχείριση των διατιθέμενων πόρων για την κάλυψη των αναγκών του ασθενή κατά τη περιεγχειρητική περίοδο. Επίσης, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης αποτελούν τη βάση για περαιτέρω έρευνα στο πεδίο αυτό, αλλά και για συγκρίσεις τόσο με άλλες ομάδες ασθενών στην Ελλάδα, όσο και διεθνείς.