Σπήλαιο Αλεπότρυπα Διρού Λακωνίας: η ερευνητική τομή Β1 και η συμμετοχή της στην έρευνα του σπηλαίου: ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην κεραμεική εξέλιξη και στην ταυτότητα του σπηλαίου

Abstract

The Alepotrypa Cave in Diros, Laconia, is the most important and impressive Neolithic cave in the Greek world, located in the region of Western Mani, with traces of use spanning from the Early to the Final Neolithic period. Its abandonment was accompanied by the sealing of its entrance, which rendered the cave inaccessible for the centuries that followed, thereby preserving a unique assemblage of undisturbed deposits. Alepotrypa ranks among the Neolithic sites with the largest quantities of ceramic material recovered from excavation research, and stands out as one of the most valuable guides to ceramic production in the southern Peloponnese. This thesis — starting from the examination of all material from the cave's sole trial trench (Trench B1), incorporating data from the cave's other areas, and drawing on archival material of every kind — examines the development of ceramic production at Diros, its chronological milestones, traces of use on the ceramics, the criteria for identifying them, the materials and choices of Neolithic potters, and, through these, reads the "protocols" of production, use, and distribution. Large representative groups of pottery (e.g. pithoi, cooking vessels, cups, plates, basins) reveal roles previously unknown and lend the spaces a strong ritual/funerary character. The study re-examines the remains of the Chambers and smaller spaces of the cave and overturns older views regarding the causes of the cave's abandonment and its overall historical trajectory. Pottery, excavation context, associated finds, and Neolithic parallels bring back into discussion the "domestic-funerary" duality in caves, re-examine the cave's identity, and study the distinct dynamic of the funerary and ritual element at Alepotrypa, which appears initially to define, and over time to determine, actions, practices, choices, and protocols for three consecutive millennia.

Το Σπήλαιο Αλεπότρυπα Διρού Λακωνίας αποτελεί το σημαντικότερο και εντυπωσιακότερο σπήλαιο του Νεολιθικού ελλαδικού χώρου στην περιοχή της Δυτικής Μάνης με ίχνη χρήσης του από την Αρχαιότερη έως την Τελική Νεολιθική περίοδο. Η εγκατάλειψή του συνοδεύτηκε με σφράγιση του στομίου του που κατέστησε το σπήλαιο απροσπέλαστο για τους αιώνες που ακολούθησαν διαφυλάσσοντας ένα μοναδικό σύνολο αδιατάρακτων αποθέσεων. Η Αλεπότρυπα κατατάσσεται ανάμεσα στις Νεολιθικές θέσεις με τις μεγαλύτερες ποσότητες κεραμεικού υλικού που προήλθαν από ανασκαφικές έρευνες και αναδεικνύεται σε έναν από τους πολυτιμότατους οδηγούς της κεραμεικής παραγωγής για την νότια Πελοπόννησο. Η παρούσα εργασία -με αφετηρία την μελέτη όλου του υλικού της μοναδικής ερευνητικής τομής του Σπηλαίου (Τομή Β1), την ενσωμάτωση των δεδομένων των λοιπών θέσεων του σπηλαίου και τη χρήση κάθε είδους αρχειακού υλικού- μελετά την εξέλιξη της κεραμεικής παραγωγής του Διρού, τα χρονολογικά ορόσημα, τα ίχνη χρήσης της κεραμεικής, τα κριτήρια ταυτοποίησής τους, τα υλικά και τις επιλογές του Νεολιθικών κεραμέων και διαβάζει διά αυτών τα «πρωτόκολλα» παραγωγής, χρήσης και διασποράς της. Μεγάλες αντιπροσωπευτικές ομάδες κεραμεικής (όπως πίθοι, μαγειρικά, κύπελλα, πιάτα, κάδοι) αποκαλύπτουν ρόλους που αγνοούσαμε μέχρι σήμερα και προσδίδουν στους χώρους ένα δυνατό τελετουργικό/ταφικό πλαίσιο. Η εργασία επανεξετάζει κατάλοιπα Αιθουσών και μικροχώρων του Σπηλαίου και ανατρέπει παλαιές απόψεις για τις αιτίες εγκατάλειψης του σπηλαίου και την εν γένει ιστορική του πορεία. Κεραμεική, ανασκαφικό περιβάλλον, συνευρήματα και Νεολιθικά παράλληλα επαναφέρουν τη συζήτηση περί του δίπολου «οικιακό-ταφικό» στα σπήλαια, επανεξετάζουν την ταυτότητα του σπηλαίου και μελετούν τη ξεχωριστή δυναμική του ταφικού και τελετουργικού στοιχείου στην Αλεπότρυπα το οποίο φαίνεται αρχικά να ορίζει και προϊόντος του χρόνου να καθορίζει δράσεις, πρακτικές, επιλογές και πρωτόκολλα για τρεις συνεχόμενες χιλιετίες.