Καταστολή στο κράτος των νικητών του εμφυλίου: συγκρότηση και λειτουργία του αντικομμουνισμού στη μετεμφυλιακή Θεσσαλονίκη (1950-1960)

Abstract

The subject of this dissertation is repression in the state of the victors of the Civil War, with an emphasis on the mechanisms through which anti-communism was constructed and operated in post–Civil War Thessaloniki during the period 1950–1960. Through the examination of hundreds of police and administrative documents, which remained unseen for decades, postwar anti-communism is brought to light both in its institutional dimension, as reflected in emergency legislation and its bureaucratic implementation, and in its social dimension, through the activity of multifaceted local nationalist-loyalist networks. Specifically, in the examined field of repression, the systematic use of archival sources allowed the reconstruction of the organization and functioning of repressive mechanisms, moving beyond the traditional focus on the legal enforcement of emergency measures. The recording of complex bureaucratic procedures of continuous surveillance and the subsequent forms of coercion revealed previously unknown aspects of repression, dissecting the everyday experience of those affected by it. Furthermore, the adaptability of postwar repression to the new conditions of the Cold War was highlighted, as well as the constant variability of surveillance mechanisms. Finally, the role of local nationalist loyalty is analyzed within the framework of the class alliances that constituted the multidimensional camp of the Civil War victors. Without downplaying the ideological dynamics of anti-communism and nationalist loyalty, particular emphasis is placed on their material foundations, as these shaped the benefits and favors of every kind provided by the postwar regime.

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η καταστολή στο κράτος των νικητών του Εμφυλίου, με έμφαση στους μηχανισμούς συγκρότησης και λειτουργίας του αντικομμουνισμού στη μετεμφυλιακή Θεσσαλονίκη την περίοδο 1950-1960. Μέσα από την εξέταση εκατοντάδων αστυνομικών και διοικητικών εγγράφων, που παρέμεναν για δεκαετίες αθέατα, αναδεικνύεται ο μετεμφυλιακός αντικομμουνισμός, τόσο στη θεσμική του διάσταση, όπως αποτυπώνεται στην έκτακτη νομοθεσία και στις υπηρεσιακές της αποτυπώσεις, όσο και στην κοινωνική του διάσταση, μέσω της λειτουργίας πολύπλευρων φορέων της τοπικής εθνικοφροσύνης. Συγκεκριμένα, στο εξεταζόμενο πεδίο της καταστολής, η συστηματική αξιοποίηση αρχειακών πηγών επέτρεψε την ανασύνθεση της οργάνωσης και της λειτουργίας των κατασταλτικών μηχανισμών, υπερβαίνοντας την παραδοσιακή εστίαση στην νομική εφαρμογή των έκτακτων μέτρων. Η καταγραφή των πολύπλοκων γραφειοκρατικών διαδικασιών διαρκούς επιτήρησης και των επακόλουθων καταναγκασμών ανέδειξε άγνωστες όψεις της καταστολής, ανατέμνοντας την καθημερινή εμπειρία των θιγόμενων από αυτήν. Επιπλέον, αναδείχτηκε η προσαρμοστικότητα της μετεμφυλιακής καταστολής στα νέα δεδομένα του Ψυχρού Πολέμου, καθώς και η συνεχής μεταβλητότητα των μηχανισμών επόπτευσης. Τέλος, αναλύεται ο ρόλος της τοπικής εθνικοφροσύνης στο πλαίσιο των ταξικών συμμαχιών που συγκροτούσε το πολυδιάστατο στρατόπεδο των νικητών του Εμφυλίου. Χωρίς να υποβαθμίζεται η ιδεολογική δυναμική του αντικομμουνισμού και της εθνικοφροσύνης, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις υλικές τους βάσεις, καθώς αυτές καθοδηγούσαν τις παροχές και τις εξυπηρετήσεις κάθε μορφής που προσέφερε το μετεμφυλιακό καθεστώς.