Το ενωσιακό δίκαιο για την αντιμετώπιση των πρακτικών φοροαποφυγής και η αλληλεπίδρασή του με την ελευθερία εγκατάστασης

Abstract

The present study examines the applicable EU legal framework which has been established in order to tackle the phenomenon of cross-border tax avoidance in light of its interaction with the freedom of establishment. The multifaceted repercussions of this phenomenon, which were particularly highlighted following the global economic crisis of 2008, led the EU to adopt specialized rules aimed at its effective neutralization. However, despite the evident political expediency of establishing these rules, their practical application and the subsequent restrictions imposed on the free movement of companies within the internal market have raised, from the outset, the thorny issue of their compatibility with primary EU law. Specifically, their consistency with the freedom of establishment as a fundamental principle and central pillar for the smooth functioning of the internal market. In this context, the present thesis analyses the existing EU legal framework for combating tax avoidance through the prism of the extensive and evolving case law of the CJEU regarding the interpretation of the freedom of establishment and its implementation in the specific field of direct taxation. The analysis highlights the blurred line between tax avoidance and acceptable corporate tax planning, resulting from the dynamic interaction between, on the one hand, the expediency to curb abusive practices in the field of direct taxes and, on the other hand, the need to preserve the inherent right of companies to enjoy the benefits and advantages arising from the freedom of Article 49 TFEU.

Η παρούσα μελέτη εξετάζει το ενωσιακό δίκαιο για την αντιμετώπιση του φαινομένου της διασυνοριακής φοροαποφυγής υπό το φως της αλληλεπίδρασής του με την ελευθερία εγκατάστασης. Οι πολύπλευρες αρνητικές επιπτώσεις του εν λόγω φαινομένου, οι οποίες αναδείχθηκαν ιδίως μέσω της διεθνούς συγκυρίας που διαμορφώθηκε στον απόηχο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008, οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση στην υιοθέτηση εξειδικευμένων κανόνων με απώτερο σκοπό την αποτελεσματική καταπολέμησή του. Ωστόσο, παρά την προφανή πολιτική σκοπιμότητα θέσπισης των εν θέματι κανόνων, η εφαρμογή τους στην πράξη και οι συνακόλουθοι περιορισμοί που επέφεραν στην ελεύθερη κυκλοφορία των εταιρειών εντός της εσωτερικής αγοράς, έθεσαν εξ αρχής το ακανθώδες ζήτημα της συμβατότητάς τους με το πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο και συγκεκριμένα με τις επιταγές της ελευθερία εγκατάστασης, ως θεμελιώδους αρχής και πυλώνα για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα ερευνά το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο σε επίπεδο ΕΕ για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής υπό το πρίσμα της πλούσιας και διαρκώς εξελισσόμενης νομολογίας του ΔΕΕ αναφορικά με την ερμηνεία της θεμελιώδους ελευθερίας εγκατάστασης και την εφαρμογή αυτής στο ειδικότερο πεδίο της άμεσης φορολογίας. Η ανάλυση που πραγματοποιείται αναδεικνύει τα λεπτά όρια μεταξύ καταχρηστικής φοροαποφυγής και αποδεκτού φορολογικού σχεδιασμού των επιχειρήσεων, ως αποτέλεσμα της δυναμικής σχέσης αλληλεπίδρασης μεταξύ, αφενός, της σκοπιμότητας περιορισμού των καταχρήσεων στο πεδίο των άμεσων φόρων, αφετέρου, της ανάγκης διαφύλαξης του εγγενούς δικαιώματος των εταιρειών να απολαμβάνουν τα οφέλη και τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την ελευθερία του άρθρου 49 της ΣΛΕΕ.