Από την ταχύτητα κίνησης στην ταχύτητα του παιχνιδιού: ο ρόλος των περιορισμών και δυνατοτήτων στη μεταφορά μάθησης σε ομαδικά αθλήματα

Abstract

The achievement of high performance is a multidimensional process determined by physical, motor, technical-tactical, and cognitive/perceptual parameters. The development of these skills requires representative learning environments in which athletes are exposed to targeted stimuli and conditions to promote specialization. The present dissertation examines how such skills are transferred across skills and sports through appropriate constraints and affordances, focusing on football (soccer) and futsal.Initially, the relative age effect was investigated in football players and track-and-field sprint athletes, highlighting shared physical demands and the role of motor skills in future specialization. Subsequently, motor tests with and without the ball were evaluated, revealing that cognitive constraints affect performance and emphasizing the need for training approaches that enhance adaptability and transfer of learning. For the purposes of the study, a novel assessment tool for decision-making using video-based scenarios was developed. In parallel, a training intervention incorporating visual stimuli was implemented, demonstrating that the integration of cognitive elements into technical drills enhances high-demand skills. The comparison of different team sports revealed that sport-specific demands, rules, and competitive environments shape motor and perceptual skills, confirming the importance of specialized constraints in learning. Furthermore, the assessment of skill transfer between football and futsal showed that athletes with experience in both sports demonstrated superior decision-making abilities, while football players exhibited higher physical abilities. Across four successive research phases, the relationship between anthropometric, physiological, technical-tactical, and cognitive parameters in the two sports was examined. In Phase 1, which included 37 football players (21.57 ± 5.29 years) and 31 futsal players (27.61 ± 7.21 years), differences in physical capacities were identified alongside shared neuromuscular foundations, suggesting the potential for skill transfer. In Phase 2, competitive football and futsal matches were analyzed (n = 16 football players; n = 13 futsal players), while Phase 3 involved the analysis of simulated matches under football and futsal conditions (n = 10 football players), confirming that skills adapt to environmental demands. In Phase 4 (n = 7 football players), visual behavior was recorded using eye-tracking during the observation of football and futsal video scenarios, revealing that visual search strategies and decision-making processes vary according to the spatial and temporal demands of each sport. Overall, the findings support the concept of transfer of learning between similar sports through specialized constraints and affordances, providing practical guidelines for the design of representative training programs.

Η επίτευξη υψηλής απόδοσης αποτελεί μια πολυδιάστατη διαδικασία που καθορίζεται από φυσικές, κινητικές, τεχνικοτακτικές και γνωστικές/αντιληπτικές παραμέτρους. Η ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων προϋποθέτει αντιπροσωπευτικά περιβάλλοντα, όπου οι αθλητές εκτίθενται σε στοχευμένα ερεθίσματα και συνθήκες με σκοπό την εξειδίκευση τους. Στην παρούσα διατριβή εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι παραπάνω δεξιότητες μεταφέρονται μεταξύ δεξιοτήτων και αθλημάτων μέσω κατάλληλων περιορισμών (constraints) και δυνατοτήτων (affordances), εστιάζοντας στο ποδόσφαιρο και το ποδόσφαιρο σάλας. Αρχικά, διερευνήθηκε το φαινόμενο της σχετικής ηλικίας σε αθλητές ποδοσφαίρου και δρομικών αγωνισμάτων, αναδεικνύοντας τις κοινές φυσικές απαιτήσεις και το ρόλο των κινητικών δεξιοτήτων στη μελλοντική εξειδίκευση. Στη συνεχεία αξιολογήθηκαν κινητικές δοκιμασίες με και χωρίς μπάλα, φανερώνοντας πως οι γνωστικοί περιορισμοί επηρεάζουν την απόδοση και υπογραμμίζοντας την ανάγκη για προπονητικές προσεγγίσεις που ενισχύουν την προσαρμοστικότητα και τη μεταφορά μάθησης. Για τις ανάγκες της μελέτης δημιουργήθηκε νέο εργαλείο αξιολόγησης της λήψης απόφασης μέσω βιντεοσκοπημένων στιγμιότυπων. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε προπονητική παρέμβαση με οπτικά ερεθίσματα, η οποία φανέρωσε πως η ενσωμάτωση γνωστικών στοιχείων σε τεχνικές ασκήσεις ενισχύει δεξιότητες υψηλών απαιτήσεων. Η σύγκριση διαφορετικών ομαδικών αθλημάτων φανέρωσε πως οι απαιτήσεις, οι κανονισμοί και το αγωνιστικό περιβάλλον διαμορφώνουν τις κινητικές και αντιληπτικές δεξιότητες, επιβεβαιώνοντας τη σημασία των εξειδικευμένων περιορισμών στη μάθηση. Επιπλέον, η αξιολόγηση της μεταφοράς δεξιοτήτων μεταξύ ποδοσφαίρου και σάλας έδειξε πως οι αθλητές με εμπειρία και στα δύο αθλήματα υπερείχαν στη λήψη απόφασης, ενώ οι ποδοσφαιριστές εμφάνισαν υψηλότερη δύναμη και αερόβια ικανότητα. Σε τέσσερα διαδοχικά ερευνητικά στάδια εξετάστηκε η σχέση ανθρωπομετρικών, φυσιολογικών, τεχνικοτακτικών και γνωστικών παραμέτρων στα δύο αθλήματα. Στο 1ο στάδιο, στο οποίο συμμετείχαν 37 ποδοσφαιριστές (21.57 ± 5.29 ετών) και 31 ποδοσφαιριστές σάλας (27.61 ± 7.21 ετών), βρέθηκαν διαφοροποιήσεις στις φυσικές ικανότητες αλλά και κοινές νευρομυϊκές βάσεις που υποδηλώνουν τη δυνατότητα μεταφοράς δεξιοτήτων. Στο 2ο στάδιο αναλύθηκαν πραγματικοί αγώνες ποδοσφαίρου και σάλας (n = 16 ποδοσφαιριστές και n = 13 ποδοσφαιριστές σάλας), ενώ στο 3ο στάδιο αναλύθηκαν προσομοιωμένοι αγώνες σε συνθήκες ποδοσφαίρου και σάλας (n = 10 ποδοσφαιριστές), επιβεβαιώνοντας πως οι δεξιότητες προσαρμόζονται στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Στο 4ο στάδιο (n = 7 ποδοσφαιριστές), καταγράφηκε η οπτική συμπεριφορά μέσω οφθαλμοκινητικής ιχνηλάτησης κατά την παρακολούθηση στιγμιότυπων ποδοσφαίρου και σάλας, όπου φάνηκε πως οι στρατηγικές οπτικής αναζήτησης και λήψης απόφασης μεταβάλλονται ανάλογα με τις χωρικές και χρονικές απαιτήσεις κάθε αθλήματος. Συνολικά, τα ευρήματα ενισχύουν την έννοια της μεταφοράς μάθησης μεταξύ όμοιων αθλημάτων μέσω εξειδικευμένων περιορισμών και δυνατοτήτων, παρέχοντας πρακτικές κατευθύνσεις για το σχεδιασμό αντιπροσωπευτικών προπονητικών προγραμμάτων.