Δημιουργικοί πειραματισμοί με τα μαθηματικά στις μικρές ηλικίες: συζητώντας μια εναλλακτική παιδαγωγική μέσω θεωριών των κοινών

Abstract

This thesis explores how creative experimentations can evolve into mathematical experiences and motivate a group of young children towards new forms of collective engagement, enabling them to understand, experiment, and express themselves regarding our common world. The classroom is approached as a common space where children and the teacher participate in collective processes of decision-making, organization, shaping, and questioning of implemented activities. The study draws on mathematics education, early childhood education and theories of the commons to address the research question: “How do mathematical experiences emerging from creative experimentation enhance the collective life of the classroom?”. The fieldwork was conducted in a public preschool over the course of one school year. The group studied consisted of sixteen children aged 4–6 and the teacher/researcher. The study employed qualitative, participatory, ethnographic observation, drawing on methods from arts-based research and a/r/t/ography. Data collection included observation, daily written records, video recording, audio recording, and photography. Children’s artworks and other records were incorporated into the data, while the researcher’s personal daily experiences were documented in a journal. Data analysis focused on the group’s activities, approximately three hours of engagement daily in real classroom conditions, and was structured in four steps: systematic sensory exploration of the data, focus on points of convergence between activities, mapping, and identification of examples. The study’s contribution lies in (1) recognizing and highlighting the dynamic meshwork through the destabilization of hierarchies in a public preschool classroom, and in strengthening analternative grid that supports group communication by placing communal relations at the center; (2) providing examples of three interrelated ways that enhance the transition from mathematical experiences to collective engagement: communication as a driver of co-constructed knowledge, sharing creativity, and opportunities for parallel explorations; and (3) emphasizing the critical role of communication by focusing on moments of rupture, the search for a new communicative center, and efforts towards new actions.

Στην παρούσα έρευνα διερευνώνται οι τρόποι, με τους οποίους δημιουργικοί πειραματισμοί δύνανται να εξελιχθούν σε μαθηματικές εμπειρίες και να κινητοποιήσουν μια ομάδα μικρών παιδιών προς νέες μορφές ενεργοποίησης της συλλογικής ζωής, ώστε να κατανοήσουν, να πειραματιστούν και να εκφραστούν για τον κόσμο που μοιράζονται. Ο χώρος του νηπιαγωγείου προσεγγίζεται ως κοινός τόπος, όπου παιδιά και εκπαιδευτικός συμμετέχουν σε συλλογικές διαδικασίες απόφασης, οργάνωσης, διαμόρφωσης και αμφισβήτησης των δράσεων. Η έρευνα αντλεί από τη μαθηματική εκπαίδευση, την εκπαίδευση για τις μικρές ηλικίες και τις θεωρίες των κοινών, για να προσεγγίσει το ερώτημα: «Πώς οι μαθηματικές εμπειρίες που ξεκινούν από δημιουργικούς πειραματισμούς ενισχύουν τη συλλογική ζωή της τάξης;». Η επιτόπια έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δημόσιο νηπιαγωγείο και διήρκησε ένα σχολικό έτος. Η ομάδα αποτελούνταν από δεκαέξι παιδιά 4–6 ετών και την εκπαιδευτικό/ερευνήτρια. Αποτελεί μια ποιοτική έρευνα συμμετοχικής εθνογραφικής παρατήρησης, που αντλεί μεθόδους από την έρευνα με βάση την τέχνη και την a/r/t/ography. Για τη συλλογή δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν ηπαρατήρηση, η καθημερινή έντυπη καταγραφή, η βιντεοσκόπηση, η ηχογράφηση και η φωτογράφιση. Τα καλλιτεχνικά έργα και άλλες καταγραφές των παιδιών ενσωματώθηκαν στα δεδομένα, ενώ η προσωπική εμπειρία της ερευνήτριας καταγραφόταν σε ημερολόγιο. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στη ροή πειραματισμών-επικοινωνίας-δράσεων της ομάδας σε πραγματικές σχολικές συνθήκες και διαρθρώθηκε σε τέσσερα βήματα: συστηματική αισθητηριακή περιήγηση στα δεδομένα, εστίαση σε σημεία συνάντησης μεταξύ δράσεων, καταγραφή πλέγματος και ανάδειξη παραδειγμάτων. Η συνεισφορά της έρευνας έγκειται (1) στην αναγνώριση και ανάδειξη του δυναμικού πλέγματος μέσα από αποσταθεροποιήσεις κυριαρχιών σε μια τάξη δημόσιου νηπιαγωγείου και την ενίσχυση του εναλλακτικού πλέγματος, που υποστηρίζει την επικοινωνία της ομάδας, θέτοντας στο επίκεντρο τις κοινοτικές σχέσεις. (2) Παρέχει παραδείγματα τριών αλληλένδετων τρόπων, που οι μαθηματικές εμπειρίες ενισχύουν την κοινοτική ζωή: την επικοινωνία ως μοχλό για τη συν/δημιουργία γνώσεων, τη διαμοιρασμένη δημιουργικότητα και τις ευκαιρίες για παράλληλεςπεριπλανήσεις. (3) Αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο της επικοινωνίας, εστιάζοντας στις στιγμές ρήξεων, στην αναζήτηση νέου επικοινωνιακού κέντρου και τους τρόπους ενεργοποίησης νέωνδράσεων.