Επιδημιολογική μελέτη του καρκίνου του λάρυγγα στη Δυτική Ελλάδα και σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες

Abstract

Objective: This doctoral dissertation aims to conduct a comprehensive, multi-level epidemiological study of laryngeal cancer, focusing on the documentation of the demographic and clinical characteristics of patients in Western Greece, the analysis of overall and disease-specific survival (OS and DSS) and their prognostic factors, the comparison of key epidemiological indicators at the European level, and the investigation of the impact of economic indicators on the Mortality-to-Incidence Ratio (MIR). Materials and Methods: A retrospective study was conducted on a series of patients diagnosed and treated for laryngeal cancer at the Otorhinolaryngology (ENT) Department of the University General Hospital of Patras (UGHP) during the period 1997–2017. The prognostic factors examined included gender, age, occupation, tobacco and alcohol use, histological tumor type, disease staging, anatomical tumor location, treatment modality, and patient outcome. Survival curves were estimated using the Kaplan-Meier method, and multivariate analysis was performed using Cox regression. Stratified curves were compared using the log-rank test. The epidemiological comparison between European countries was based on secondary data from the Global Burden of Disease (GBD) database of the Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) for the period 1997–2021. The data included age-standardized rates (ASRs) of incidence and mortality, the mortality-to-incidence ratio (MIR), as well as disability-adjusted life years (DALYs). Additionally, multiple linear regression was used to explore the relationship between economic indicators (GDP per capita and health expenditure/funding) and the MIR. The classification of countries and grouping into European regions followed the categories established by IHME and the United Nations, respectively. Statistical analysis was conducted using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) and Microsoft Excel 365. All statistical tests were considered significant at p ≤ 0.05. Results: A total of 211 cases of laryngeal cancer were recorded between 1997 and 2017, with a mean age at diagnosis of 62.67 years and a marked male predominance (95.3%). Most patients were smokers (97.6%), with a mean value of 88.15 pack-years. TNM staging revealed that 88.6% of patients were diagnosed at advanced stages (III–IV), with 46.9% at stage IV and 41.7% at stage III. The glottic region was the most common tumor location (61.1%), followed by the supraglottic (36%) and subglottic (2.8%) regions. The most frequent occupational groups were farmers (26.1%), construction workers (19.4%), and self-employed professionals (13.3%). Regarding tumor size, 46.9% of patients had T4 tumors, 41.7% T3, and only 11.4% T2, indicating frequent late-stage diagnosis at the local level. Tumor differentiation showed that most patients (64.4%) had moderately differentiated tumors (Grade 2), while 18.8% had poorly differentiated (Grade 3) and 16.8% well-differentiated (Grade 1) tumors. All patients (100%) underwent some form of surgery, primarily total laryngectomy (99.1%), while 77.3% underwent neck dissection. Additionally, 36% of patients received radiotherapy alone, and 27% received combined chemoradiotherapy. The mean overall survival (OS) was 91.87 months (95% CI: 78.27–105.48), with survival rates at 1, 3, 5, and 10 years being 87.6%, 57.6%, 47%, and 28.1%, respectively. Disease-specific survival (DSS) rates for the same intervals were 89.3%, 60.2%, 50.8%, and 35.2%, respectively. Mean survival differed significantly by disease stage: 88.05 months for stage II, 82.02 months for stage III, and 53.13 months for stage IV (p < 0.001). Tumor size also affected prognosis, with mean survival of 82.91 months for T2, 78.60 months for T3, and 52.38 months for T4 tumors (p < 0.001). Lymph node involvement significantly impacted survival as well (p < 0.001), with mean survival of 75.08 months for N0 and only 26.55 months for N1. Among occupational groups, civil servants showed the highest mean survival (109.40 months), with 5- and 10-year survival rates of 90% and 60%, respectively (p = 0.033). Multivariate Cox regression identified tumor size (Exp(B) = 2.196, p = 0.016), lymph node involvement (Exp(B) = 1.647, p = 0.002), and alcohol consumption (Exp(B) = 1.382, p = 0.021) as independent prognostic factors significantly affecting overall survival.At the European level, secondary data analysis (1997–2021) revealed a clear downward trend in all major epidemiological indicators of laryngeal cancer—incidence, mortality, MIR, and DALYs. The mean DALY rate decreased by approximately 42%, from 76.37 to 44.44 per 100,000 population (R² = 0.99, p < 0.001), while MIR dropped from 0.563 in 1997 to 0.459 in 2021, showing a significant downward trend (R² = 96.26%, p < 0.001). Northern Europe showed improvement in MIR from 0.448 to 0.355, while Western Europe consistently maintained the lowest MIR values throughout the period (from 0.388 to 0.326). Specifically, Finland (MIR = 0.252), France (0.263), Sweden (0.276), Ireland (0.274), and Norway (0.278) had the most favorable survival indicators. In contrast, although Eastern Europe showed a decline (from 0.690 to 0.565), it continued to exhibit the highest MIR values. Southern Europe also showed high initial MIR values (0.575 in 1997), which decreased to 0.465 by 2021. However, notable intraregional disparities were observed, with countries such as Montenegro and Serbia exhibiting the highest incidence in the region (up to 9.9 cases per 100,000), while Greece showed intermediate levels, with a rate of 4.48 in 2021—slightly above the European average. In Greece, although a declining trend was observed, MIR and DALY values remained higher than in Northern and Western Europe, with MIR reaching 0.368 and DALYs 42,53 per 100,000 in 2021. Furthermore, a strong and statistically significant negative correlation was found between economic indicators and MIR (p < 0.001). Conclusions: This doctoral dissertation confirms that survival in laryngeal cancer patients depends largely on early diagnosis, while factors such as disease stage, lymph node involvement, tumor size, alcohol consumption, and occupation emerge as critical prognostic indicators. The widespread presence of smoking and alcohol consumption among patients highlights their role as key behavioral risk factors. The comparison between European countries and regions revealed substantial geographic disparities in incidence, mortality, and cancer management, reflecting both public health progress and systemic challenges. Northern Europe shows lower incidence rates, likely due to effective preventive measures, while Western Europe stands out for its superior disease management, registering the lowest MIR. Greece, although following the general European downward trend, continues to report higher values compared to Northern and Western Europe. Additionally, the findings suggest that health investments and levels of economic development play a critical role in improving prognosis and reducing mortality from laryngeal cancer. The results underscore the need for targeted policy interventions focused on prevention, early diagnosis, reduction of inequalities, and universal access to high-quality oncological care.

Σκοπός: Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποσκοπεί στη διενέργεια ολοκληρωμένης και πολυεπίπεδης επιδημιολογικής μελέτης του καρκίνου του λάρυγγα, με επίκεντρο την καταγραφή των δημογραφικών και κλινικών χαρακτηριστικών ασθενών στη Δυτική Ελλάδα, την ανάλυση της συνολικής και της νόσο-ειδικής επιβίωσης (Overall Survival, Disease-Specific Survival) και των προγνωστικών παραγόντων, τη σύγκριση βασικών επιδημιολογικών δεικτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και τη διερεύνηση της επιρροής των οικονομικών δεικτών στον δείκτη αναλογίας θνησιμότητας προς επίπτωση (Mortality-to-Incidence Ratio, MIR). Υλικό και Μέθοδος: Πραγματοποιήθηκε αναδρομική μελέτη σειράς ασθενών με καρκίνο του λάρυγγα που διαγνώστηκαν και υποβλήθηκαν σε θεραπεία στην Ωτορινολαρυγγολογική (ΩΡΛ) Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Πατρών (ΠΓΝΠ), κατά την περίοδο 1997–2017. Οι προγνωστικοί παράγοντες που εξετάστηκαν περιλάμβαναν το φύλο, την ηλικία, το επάγγελμα, τη χρήση καπνού και αλκοόλ, τον ιστολογικό τύπο του όγκου, τη σταδιοποίηση της νόσου, την ανατομική εντόπιση του όγκου, καθώς και τη θεραπευτική προσέγγιση και την έκβαση των ασθενών. Οι καμπύλες επιβίωσης εκτιμήθηκαν με τη μέθοδο Kaplan-Meier, ενώ η πολυπαραγοντική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με μοντέλο Cox regression. Για τη σύγκριση των στρωματοποιημένων καμπυλών χρησιμοποιήθηκε το log-rank test.Η επιδημιολογική σύγκριση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών βασίστηκε σε δευτερογενή δεδομένα από τη βάση Global Burden of Disease (GBD) του Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) για την περίοδο 1997–2021. Τα δεδομένα αφορούσαν ηλικιακά προσαρμοσμένα ποσοστά (Age-Standardized Rates, ASRs) επίπτωσης και θνησιμότητας, τον δείκτη θνησιμότητας προς επίπτωση (Mortality-to-Incidence Ratio, MIR), καθώς και τα έτη ζωής προσαρμοσμένα ως προς την αναπηρία (Disability-Adjusted Life Years, DALYs). Επιπλέον, διεξήχθη πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ οικονομικών δεικτών (κατά κεφαλήν ΑΕΠ και δαπάνες και χρηματοδότηση της υγείας) και του δείκτη MIR. Η ταξινόμηση των χωρών και ο διαχωρισμός σε ευρωπαϊκές περιφέρειες πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις κατηγορίες του IHME και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, αντίστοιχα. Η στατιστική ανάλυση έγινε με τη χρήση του λογισμικού Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) και του Microsoft Excel 365. Όλες οι στατιστικές δοκιμές θεωρήθηκαν στατιστικά σημαντικές για p ≤ 0,05. Αποτελέσματα: Συνολικά, κατά την περίοδο 1997–2017 καταγράφηκαν 211 περιστατικά καρκίνου του λάρυγγα, με μέση ηλικία διάγνωσης τα 62,67 έτη και σημαντική υπεροχή των ανδρών (95,3%). Η πλειοψηφία των ασθενών ήταν καπνιστές (97,6%), με μέση τιμή 88,15 πακέτα-έτη. Η σταδιοποίηση TNM έδειξε ότι το 88,6% των ασθενών διαγνώστηκε σε προχωρημένα στάδια (III–IV), με το 46,9% να κατατάσσεται στο στάδιο IV και το 41,7% στο στάδιο III. Η γλωττιδική μοίρα αποτέλεσε τη συχνότερη περιοχή εντόπισης (61,1%), ακολουθούμενη από την υπεργλωττιδική (36%) και την υπόγλωττιδική (2,8%). Οι πιο αντιπροσωπευτικές επαγγελματικές ομάδες ήταν οι αγρότες (26,1%), οι οικοδόμοι (19,4%) και οι ελεύθεροι επαγγελματίες (13,3%). Σε ό,τι αφορά το μέγεθος του όγκου, το 46,9% των ασθενών παρουσίασε όγκους κατηγορίας Τ4, το 41,7% Τ3 και μόνο το 11,4% Τ2, καταδεικνύοντας τη συχνή διάγνωση σε προχωρημένο τοπικό επίπεδο. Ο βαθμός διαφοροποίησης έδειξε ότι η πλειοψηφία (64,4%) παρουσίασε μέτρια διαφοροποίηση (Grade 2), ενώ το 18,8% είχε χαμηλή (Grade 3) και το 16,8% υψηλή διαφοροποίηση (Grade 1). Όλοι οι ασθενείς (100%) υποβλήθηκαν σε κάποια μορφή χειρουργικής επέμβασης, κυρίως ολική λαρυγγεκτομή (99,1%), ενώ το 77,3% υποβλήθηκε σε λεμφαδενικό καθαρισμό τραχήλου. Επιπλέον, το 36% των ασθενών έλαβε μόνο ακτινοθεραπεία και το 27% συνδυασμένη χημειο-ακτινοθεραπεία. Η συνολική επιβίωση (OS) ανήλθε σε 91,87 μήνες (95% CI: 78,27–105,48), με ποσοστά επιβίωσης στο 1ο, 3ο, 5ο και 10ο έτος αντίστοιχα: 87,6%, 57,6%, 47% και 28,1%. Η νόσο-ειδική επιβίωση (DSS) παρουσίασε αντίστοιχα ποσοστά 89,3%, 60,2%, 50,8% και 35,2%. Η μέση επιβίωση διαφοροποιήθηκε σημαντικά ανάλογα με το στάδιο της νόσου: 88,05 μήνες για το στάδιο ΙΙ, 82,02 μήνες για το στάδιο ΙΙΙ και 53,13 μήνες για το στάδιο IV (p < 0,001). Αντίστοιχα, το μέγεθος του όγκου επηρέασε την πρόγνωση με μέση επιβίωση 82,91 μήνες για Τ2, 78,60 μήνες για Τ3 και 52,38 μήνες για Τ4 (p < 0,001). Η λεμφαδενική διήθηση επίσης διαφοροποίησε σημαντικά την επιβίωση (p < 0,001), με μέση επιβίωση 75,08 μήνες για N0 και μόλις 26,55 μήνες για N1. Μεταξύ των επαγγελματικών ομάδων, οι δημόσιοι υπάλληλοι παρουσίασαν την υψηλότερη μέση επιβίωση (109,40 μήνες) με πενταετή και δεκαετή επιβίωση, 90% και 60% αντίστοιχα (p = 0,033). Η πολυπαραγοντική ανάλυση Cox ανέδειξε ως ανεξάρτητους προγνωστικούς δείκτες το μέγεθος του όγκου (Exp(B) = 2,196, p = 0,016), τη λεμφαδενική διήθηση (Exp(B) = 1,647, p = 0,002) και την κατανάλωση αλκοόλ (Exp(B) = 1,382, p = 0,021), επιβεβαιώνοντας τη σημαντική επίδρασή τους στη συνολική επιβίωση. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανάλυση δευτερογενών δεδομένων (1997–2021) αποκάλυψε σαφή πτωτική τάση σε όλους τους βασικούς επιδημιολογικούς δείκτες του καρκίνου του λάρυγγα, επίπτωση, θνησιμότητα, αναλογία θνησιμότητας προς επίπτωση (MIR) και έτη ζωής προσαρμοσμένα ως προς την αναπηρία (DALYs). Η μέση τιμή των DALYs μειώθηκε κατά περίπου 42%, από 76,37 σε 44,44 ανά 100.000 κατοίκους (R² = 0,99, p < 0,001), ενώ ο δείκτης MIR μειώθηκε συνολικά από 0,563 το 1997 σε 0,459 το 2021, καταγράφοντας σημαντική πτωτική πορεία (R² = 96,26%, p < 0,001). Η Βόρεια Ευρώπη σημείωσε βελτίωση στον δείκτη MIR από 0,448 σε 0,355, ενώ η Δυτική Ευρώπη διατηρεί σταθερά τις χαμηλότερες τιμές καθ’ όλη την περίοδο (από 0,388 σε 0,326). Συγκεκριμένα, η Φιλανδία (MIR = 0,252), η Γαλλία (0,263), η Σουηδία (0,276), η Ιρλανδία (0,274) και η Νορβηγία (0,278) ξεχώρισαν ως οι χώρες με τους πιο ευνοϊκούς δείκτες επιβίωσης. Αντίθετα, η Ανατολική Ευρώπη, αν και παρουσίασε πτώση (από 0,690 σε 0,565), εξακολουθεί να καταγράφει τις υψηλότερες τιμές MIR. Η Νότια Ευρώπη παρουσίασε επίσης υψηλές αρχικές τιμές MIR (0,575 το 1997), οι οποίες μειώθηκαν σε 0,465 έως το 2021. Ωστόσο, παρατηρούνται σημαντικές ανισότητες εντός της περιφέρειας, με χώρες όπως το Μαυροβούνιο και η Σερβία να εμφανίζουν την υψηλότερη επίπτωση στην περιοχή (έως 9,9 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους), ενώ η Ελλάδα κινείται σε ενδιάμεσα επίπεδα, παρουσιάζοντας τιμή 4,48 το 2021, ελαφρώς υψηλότερη από την μέση τιμή της Ευρώπης. Στην Ελλάδα, παρότι καταγράφηκε πτωτική πορεία, οι τιμές MIR και DALYs παρέμειναν υψηλότερες από αυτές της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης, με τον MIR να φτάνει το 0,368 και τα DALYs τα 42,53 ανά 100.000 κατοίκους το 2021. Επιπλέον, αναδείχθηκε ισχυρή και στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση μεταξύ των οικονομικών δεικτών και του δείκτη MIR (p < 0,001). Συμπεράσματα: Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιβεβαιώνει ότι η επιβίωση των ασθενών με καρκίνο του λάρυγγα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έγκαιρη διάγνωση, ενώ παράγοντες όπως το στάδιο της νόσου, η λεμφαδενική διήθηση, το μέγεθος του όγκου, η κατανάλωση αλκοόλ και το επάγγελμα αναδεικνύονται ως κρίσιμοι προγνωστικοί παράγοντες. Η ευρεία παρουσία του καπνίσματος και της κατανάλωσης αλκοόλ στους περισσότερους ασθενείς υπογραμμίζει τη σημασία τους ως βασικούς συμπεριφορικούς παράγοντες κινδύνου. Η σύγκριση μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και περιφερειών κατέδειξε σημαντικές γεωγραφικές ανισότητες ως προς την επίπτωση, τη θνησιμότητα και τη διαχείριση της νόσου, αντικατοπτρίζοντας τόσο την πρόοδο της δημόσιας υγείας όσο και τις συστημικές προκλήσεις. Οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης παρουσιάζουν χαμηλότερους δείκτες επίπτωσης, γεγονός που συνδέεται με αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα, ενώ η Δυτική Ευρώπη διακρίνεται για την καλύτερη διαχείριση της νόσου, καταγράφοντας τον χαμηλότερο δείκτη MIR. Η Ελλάδα, παρότι ακολουθεί την ευρωπαϊκή πτωτική τάση, εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερες τιμές συγκριτικά με τη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι επενδύσεις στον τομέα της υγείας και το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης συμβάλλουν καθοριστικά στη βελτίωση της πρόγνωσης και στη μείωση της θνησιμότητας από τον καρκίνο του λάρυγγα. Τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές παρεμβάσεις, με έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση, τη μείωση των ανισοτήτων και την καθολική πρόσβαση σε ποιοτική ογκολογική φροντίδα.