Η θεατρική αγωγή ως μέσο προσέγγισης και κατανόησης της λογοτεχνίας στην Προσχολική Εκπαίδευση

Abstract

In this thesis, it is my intention to dwell on the extent that drama education exercises on not only furthering a fuller outline of the written script for the recipient but also on a more refined means of enlarging the understanding for the educationalist as a vehicle of reflection and feedback. Concerning a qualitative piece of research carried out that embraced a quantitative approach to gaining an insight in the perception of both pupils of kindergarten age and their respective nursery school teachers, a systematic study pursued of three nursery schools. The study entailed: a) 44 progressive interventions which evaluated the development of the three nursery schools b) by means of interviews prior to drama sessions and following them c) through a sequence of interactive interviews of kindergarten teachers in different regions in Greece d) with the use of questionnaires distributed nationwide.Within the framework of this thesis, it was considered appropriate to carry out a pilot study with the aim of evaluating the methods as well as the methodological tools that will be carried out in the main study. In the pilot research, the experimental method was used in two sections of kindergarten, one section was the Experimental Group and the second section was the Control Group. Hence, the study was divided into two correlative parts. In the first instance, the Experimental group incorporated a total of 15 infants and toddlers from 5 different nationalities. A comparative evaluation of the perception of understanding of the literary text was gained, in the first part, through theatrical techniques (the Experimental group) and, in the second part without theatrical techniques (Control Group). It was also evaluated whether theater techniques and TIC play an important role in the understanding of the text in non-native children (Experimental Group), in relation to the teaching of literature without the above interventions. The results of the pilot study were used to design the main study. In both the pilot and the main research, the experimental method with mixed methodology was used. The main research took part in 3 Kindergartens of Attica, where 44 interventions were made in a total of 103 students. Before the start of the interventions, an entrance interview was held and at the end of the interventions, an exit interview. Kindergarten school 1 is located in the center of Athens and consists of two sections with 15 children in each section. In section A of the kindergarten, which was also the Experimental Group of the research, 60% of the students were foreigners and in section B, which was also the Control Group, 73.3% were foreign students. Kindergarten school 2 is also located in the center of Athens and is geographically separated from Kindergarten 1 by an avenue. All students are of Greek origin. Kindergarten school 3, which is under the auspices of the Ministry of Education but does not belong to the Ministry of Education, is located in the wider area of Attica. 11 children of Greek origin aged between 2.5 and 6 years old attend and the activities take place in the nearby forest. There was no second section and therefore the same group constituted the Experimental and the Control Group at the same time. Also, for the needs of the research it was considered appropriate to carry out field mapping and for this reason a) a series of semi-structured interviews were carried out with kindergarten teachers from all over Greece, in order to document their views and experiences from the classroom in relation to theater education and literature, b) a questionnaire was drawn up with the objectives and research questions of the research as a starting point and via google forms it was sent and answered by kindergarten teachers all over Greece. Both the teachers' interviews and the questionnaires were analyzed and were valuable material for conducting the research. The results of the interventions focus on the production of oral speech through the theatrical process, as well as on children's flexibility in using multimodal means for understanding, expression and feedback, based on stories and literary texts. For this reason, each intervention has a separate core within the body of the text, based on the respective text or work, the observation keys and the participation of the infants. Subsequently, the researcher is led to conclusions, which are divided into the stages of development and implementation of the research, while at the end she is led to the summary report and evaluation of the conclusions. The conclusions show that theater education can be a means of understanding the literary text, as the children who participated in the research, especially the non-native speakers, were facilitated by the theatrical techniques and the digital media used, as they had a catalytic role in the outcome of the interventions.

Ο σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση κατά πόσο η Θεατρική αγωγή συμβάλει στην κατανόηση ενός λογοτεχνικού κειμένου στην προσχολική εκπαίδευση, με τρόπο τέτοιο ώστε να αποτελέσει το μέσο επεξεργασίας του, αλλά και ένα μέσο ανατροφοδότησης και αναστοχασμού του εκπαιδευτικού. Πρόκειται για μία ποιοτική έρευνα με ποσοτικά στοιχεία, κατά την διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν: α) 44 παρεμβάσεις σε τρία νηπιαγωγεία, β) συνεντεύξεις εισόδου και εξόδου πριν και μετά τις παρεμβάσεις, γ) συνεντεύξεις σε νηπιαγωγούς από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδος δ) ερωτηματολόγια που διανεμήθηκαν και απαντήθηκαν από νηπιαγωγούς πανελλαδικά. Πιο συγκεκριμένα: Στα πλαίσια της διατριβής κρίθηκε σκόπιμο να πραγματοποιηθεί πιλοτική έρευνα με στόχο την αξιολόγηση των μεθόδων καθώς και των μεθοδολογικών εργαλείων που θα πραγματοποιηθούν στην κυρίως έρευνα. Στην πιλοτική έρευνα χρησιμοποιήθηκε η πειραματική μέθοδος σε δύο τμήματα νηπιαγωγείου που αποτέλεσαν το ένα τμήμα την Πειραματική Ομάδα και το δεύτερο τμήμα την Ομάδα Ελέγχου. Η Πειραματική Ομάδα αποτελούνταν από 15 νήπια και προνήπια από 5 διαφορετικές εθνικότητες. Αξιολογήθηκε η κατανόηση του λογοτεχνικού κειμένου μέσω των θεατρικών τεχνικών (Πειραματική Ομάδα) και η κατανόηση του λογοτεχνικού κειμένου χωρίς τις θεατρικές τεχνικές (Ομάδα Ελέγχου). Επίσης αξιολογήθηκε κατά πόσο οι θεατρικές τεχνικές και οι ΤΠΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κατανόηση του κειμένου σε αλλόγλωσσα παιδιά (Πειραματική Ομάδα), σε σχέση με την διδασκαλία της λογοτεχνίας χωρίς τις παραπάνω παρεμβάσεις. Τα αποτελέσματα της πιλοτικής έρευνας αξιοποιήθηκαν για τον σχεδιασμό της κύριας έρευνας. Τόσο στην πιλοτική όσο και στην κυρίως έρευνα χρησιμοποιήθηκε η Πειραματική μέθοδος με μεικτή μεθοδολογία. Η κυρίως έρευνα έλαβε μέρος σε 3 Νηπιαγωγεία της Αττικής, όπου έγιναν 44 παρεμβάσεις σε 103 μαθητές. Πριν την έναρξη των παρεμβάσεων πραγματοποιήθηκε συνέντευξη εισόδου και με την λήξη των παρεμβάσεων συνέντευξη εξόδου. Το Νηπιαγωγείο 1, βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας και αποτελείται από δύο τμήματα με 15 παιδιά το κάθε τμήμα. Στο τμήμα Α του νηπιαγωγείου που αποτέλεσε και την Πειραματική Ομάδα της έρευνας, το 60% των μαθητών ήταν αλλοδαποί και στο τμήμα Β, που αποτέλεσε και την Ομάδα Ελέγχου το 73,3% ήταν αλλοδαποί μαθητές. Το Νηπιαγωγείο 2, βρίσκεται επίσης στο κέντρο της Αθήνας και γεωγραφικά από το Νηπιαγωγείο 1 χωρίζεται από μία λεωφόρο. Όλοι οι μαθητές είναι Ελληνικής καταγωγής. Το Νηπιαγωγείο 3, το οποίο είναι υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας αλλά δεν ανήκει στο Υπουργείο Παιδείας, βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής. Φοιτούν 11 παιδιά Ελληνικής καταγωγής ηλικίας από 2,5 έως 6 ετών και οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται στο κοντινό δάσος. Δεν υπήρχε δεύτερο τμήμα και ως εκ τούτου η ίδια ομάδα αποτέλεσε την Πειραματική και την Ομάδα Ελέγχου ταυτόχρονα. Επίσης, για τις ανάγκες της έρευνας κρίθηκε σκόπιμο να γίνει χαρτογράφηση πεδίου και για το λόγο αυτό πραγματοποιήθηκαν α) μία σειρά ημιδομημένων συνεντεύξεων με νηπιαγωγούς από όλη την Ελλάδα, προκειμένου να αποτυπωθούν οι απόψεις και οι εμπειρίες τους από την τάξη σε σχέση με την θεατρική αγωγή και την λογοτεχνία, β) συντάχθηκε ερωτηματολόγιο με αφετηρία τους στόχους και τα ερευνητικά ερωτήματα της έρευνας και μέσω google forms στάλθηκε και απαντήθηκε από νηπιαγωγούς σε όλη την Ελλάδα. Τόσο οι συνεντεύξεις των εκπαιδευτικών όσο και τα ερωτηματολόγια αναλύθηκαν και αποτέλεσαν πολύτιμο υλικό για την διεξαγωγή της έρευνας. Τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων εστιάζουν στην παραγωγή προφορικού λόγου μέσω της θεατρικής διαδικασίας, καθώς και στην ευελιξία των παιδιών στη χρήση πολυτροπικών μέσων για την κατανόηση, την έκφραση και την ανατροφοδότηση, με αφορμή ιστορίες και λογοτεχνικά κείμενα. Για τον λόγο αυτό, κάθε παρέμβαση, κατέχει έναν ξεχωριστό πυρήνα εντός του σώματος του κειμένου, με βάση το εκάστοτε κείμενο ή έργο, τις κλείδες παρατήρησης και τη συμμετοχή των νηπίων. Στη συνέχεια, η ερευνήτρια οδηγείται σε συμπεράσματα, τα οποία επιμερίζονται στα στάδια ανάπτυξης και υλοποίησης της έρευνας, ενώ στο τέλος οδηγείται στη συγκεντρωτική έκθεση και αποτίμηση των συμπερασμάτων. Από τα συμπεράσματα προκύπτει ότι η θεατρική αγωγή δύναται να αποτελέσει ένα μέσο κατανόησης του λογοτεχνικού κειμένου στην προσχολική εκπαίδευση, καθώς τα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα, ιδιαίτερα τα αλλόγλωσσα, διευκολύνθηκαν από τις θεατρικές τεχνικές και από τα ψηφιακά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν, καθώς είχαν καταλυτικό ρόλο στην έκβαση των παρεμβάσεων.

Le but de la présente thèse est d’examiner dans quelle mesure l’éducation théâtrale contribue à la compréhension d’un texte littéraire dans l’éducation préscolaire, de manière à constituer à la fois un moyen de traitement du texte, mais aussi un moyen de rétroaction et de réflexion pour l’enseignant. Il s’agit d’une recherche qualitative comportant également des éléments quantitatifs, au cours de laquelle ont été réalisés : a) 44 interventions dans trois écoles maternelles, b) des entretiens d’entrée et de sortie avant et après les interventions, c) des entretiens avec des enseignants de maternelle provenant de différentes régions de la Grèce, et d) des questionnaires distribués et complétés par des enseignants de maternelle à l’échelle nationale. Plus précisément, dans le cadre de la thèse, il a été jugé nécessaire de réaliser une recherche pilote visant à évaluer les méthodes ainsi que les outils méthodologiques qui seraient utilisés dans la recherche principale. Dans la recherche pilote, la méthode expérimentale a été appliquée dans deux classes de maternelle: l’une constituant le groupe expérimental et l’autre le groupe de contrôle. Le groupe expérimental était composé de 15 enfants d’âges différents (moyenne et grande section) provenant de cinq nationalités différentes. La compréhension du texte littéraire a été évaluée à travers l’utilisation de techniques théâtrales (groupe expérimental), tandis que, dans le groupe de contrôle, la compréhension du texte littéraire a été évaluée sans recours aux techniques théâtrales. Il a également été examiné dans quelle mesure les techniques théâtrales et les technologies de l’information et de la communication (TIC) jouent un rôle important dans la compréhension du texte chez les enfants allophones (groupe expérimental), en comparaison avec l’enseignement de la littérature sans ces interventions. Les résultats de la recherche pilote ont été exploités pour la conception de la recherche principale. Tant dans la recherche pilote que dans la recherche principale, la méthode expérimentale avec une méthodologie mixte a été utilisée. La recherche principale s’est déroulée dans trois écoles maternelles de l’Attique, où 44 interventions ont été réalisées auprès de 103 élèves. Avant le début des interventions, un entretien d’entrée a été mené et à la fin des interventions, un entretien de sortie a été réalisé. L’école maternelle 1 se situe dans le centre d’Athènes et comprend deux classes de 15 enfants chacune. Dans la classe A, qui constituait le groupe expérimental de la recherche, 60 % des élèves étaient étrangers, tandis que dans la classe B, qui constituait le groupe de contrôle, 73,3 % des élèves étaient étrangers. L’école maternelle 2 se situe également dans le centre d’Athènes et est géographiquement séparée de l’école maternelle 1 par une avenue. Tous les élèves y sont d’origine grecque. L’école maternelle 3, qui est placée sous l’égide du ministère de l’Éducation mais ne relève pas directement de celui-ci, se trouve dans la région élargie de l’Attique. Elle accueille 11 enfants d’origine grecque âgés de 2,5 à 6 ans, et les activités se déroulent dans une forêt voisine. Il n’existait pas de deuxième classe et, par conséquent, le même groupe a servi de groupe expérimental et de groupe de contrôle également. Par ailleurs, pour les besoins de la recherche, il a été jugé nécessaire de réaliser une cartographie du terrain. Pour cette raison : a) une série d’entretiens semi-directifs a été menée avec des enseignants de maternelle provenant de toute la Grèce afin de recueillir leurs opinions et leurs expériences de classe en relation avec l’éducation théâtrale et la littérature ; b) un questionnaire a été élaboré sur la base des objectifs et des questions de recherche et, via Google Forms, a été envoyé et complété par des enseignants de maternelle dans toute la Grèce.

Les entretiens avec les enseignants ainsi que les questionnaires, analysés par la suite, ont constitué un canevas précieux pour la réalisation de la recherche.

Les résultats des interventions mettent l’accent sur la production du langage oral à travers le processus théâtral, ainsi que sur la flexibilité des enfants dans l’utilisation de moyens multimodaux pour la compréhension, l’expression et la rétroaction, à partir d’histoires et de textes littéraires. Pour cette raison, chaque intervention possède un noyau distinct au sein du corps du texte, en fonction du texte ou de l’œuvre concernée, des clés d’observation et de la participation des enfants. Par la suite, la chercheuse parvient à des conclusions qui sont réparties selon les différentes étapes de développement et de mise en œuvre de la recherche, pour aboutir finalement à un rapport global et à une évaluation synthétique des résultats.

Les conclusions démontrent que l’éducation théâtrale peut constituer un moyen de compréhension du texte littéraire dans l’éducation préscolaire, puisque les enfants ayant participé à la recherche, en particulier les enfants allophones, ont été facilités par les techniques théâtrales et par les moyens numériques utilisés, qui ont joué un rôle déterminant dans l’issue des interventions.

Λάβε εξυπνότερες απαντήσεις, απόστειλε αρχεία και εικόνες, και άλλα.