Μουσικοπαιδαγωγικές προσεγγίσεις του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού: από την εθνομουσικολογική έρευνα στη μουσική εκπαίδευση και πράξη

Abstract

This research examines pedagogical issues related to Greek folk song, aiming to implement findings of ethnomusicological research within the context of music education. The purpose of the research is twofold: On the one hand, to identify through ethnomusicological research folk songs that can be utilized in educational practice. On the other hand, to familiarize students with Greek musical tradition by learning selected folk songs through a teaching intervention in class, and to study their views on Greek folk music, how they participated in the program and how they expressed themselves about their experience in it. To achieve these objectives, the study initially involved field research and research in archives and musical publications to identify folk songs suitable for educational use. Research data related to the ethnomusicological aspect of the study were collected from video-recorded material of folk songs obtained through fieldwork and audio material from archives and published folk song collections. This was followed by musicological analysis of songs collected, including their transcription into European notation and analysis of their musical-poetic structure. Based on particular characteristics of the songs revealed by analysis, teaching proposals were formulated in the form of educational scenarios. An intervention program was then implemented with teaching of selected folk songs in a primary school class. Twenty-eight students from fifth and sixth grades of a provincial primary school participated in the program. As regards the music pedagogical aspect of the study, data were collected from observation of videotaped educational applications, from videotaped group interviews with the children and from questionnaires they completed before and after the implementation of the intervention. Data collected from training sessions and group interviews were analyzed qualitatively through thematic analysis, whereas data obtained from questionnaires were analyzed using a mixed-method approach, combining both quantitative and qualitative analysis. The ethnomusicological research yielded a collection of folk songs that underscores their unique characteristics. Concurrently, the accompanying teaching proposals contribute to showcasing the pedagogical value inherent in Greek folk tradition. The findings from the teaching intervention highlighted students’ preferences, their views on Greek folk music and the positive impact of the program on their attitudes toward it. The students described the program as an experience that helped to change their attitude, enhancing their preference for Greek folk music, their appreciation of it as an important part of our cultural heritage and their desire to know it better. The study aspires to inspire educators to draw on the invaluable treasure of Greek folk music, supporting students in cultivating a lifelong relationship with it.

Η παρούσα έρευνα εξετάζει ζητήματα διδακτικής του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, επιχειρώντας να θέσει σε εφαρμογή τα ευρήματα της εθνομουσικολογικής έρευνας στη μουσική εκπαίδευση. Ο σκοπός της έρευνας είναι διττός: Αφενός, να αναδείξει μέσα από την εθνομουσικολογική έρευνα δημοτικά τραγούδια τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν στην εκπαιδευτική πράξη. Αφετέρου, μέσα από την εφαρμογή διδακτικής παρέμβασης στη σχολική τάξη να εξοικειωθούν οι μαθητές με την ελληνική μουσική παράδοση μαθαίνοντας επιλεγμένα δημοτικά τραγούδια και να μελετηθούν οι απόψεις τους για τη δημοτική μουσική, ο τρόπος που συμμετείχαν στο πρόγραμμα και ο τρόπος που εκφράστηκαν για την εμπειρία της συμμετοχής τους σε αυτό. Προκειμένου να επιτευχθούν οι ερευνητικοί στόχοι πραγματοποιήθηκε αρχικά επιτόπια έρευνα και έρευνα σε αρχεία και μουσικές εκδόσεις για την αναζήτηση δημοτικών τραγουδιών κατάλληλων για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Τα ερευνητικά δεδομένα ως προς την εθνομουσικολογική διάσταση της μελέτης συλλέχθηκαν από το βιντεοσκοπημένο υλικό δημοτικών τραγουδιών από επιτόπια έρευνα και το ηχητικό υλικό προερχόμενο από αρχεία και δημοσιευμένες συλλογές δημοτικών τραγουδιών. Ακολούθησε μουσικολογική ανάλυση των τραγουδιών που συλλέχθηκαν, με μεταγραφή τους σε ευρωπαϊκή σημειογραφία και ανάλυση της μουσικοποιητικής δομής. Με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των τραγουδιών τα οποία έφερε στο φως η ανάλυση διατυπώθηκαν προτάσεις διδασκαλίας με τη μορφή εκπαιδευτικών σεναρίων. Έπειτα, εφαρμόστηκε πρόγραμμα παρέμβασης με διδασκαλία επιλεγμένων δημοτικών τραγουδιών σε σχολική τάξη πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν είκοσι οκτώ μαθητές και μαθήτριες από την πέμπτη και έκτη τάξη ενός δημοτικού σχολείου της επαρχίας. Ως προς τη μουσικοπαιδαγωγική διάσταση της μελέτης τα ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν από την παρατήρηση των εκπαιδευτικών εφαρμογών μέσω βιντεοσκόπησης, από τις βιντεοσκοπημένες ομαδικές συνεντεύξεις με τα παιδιά και από τα ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν πριν και μετά την εφαρμογή της παρέμβασης. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τις εκπαιδευτικές συναντήσεις και τις ομαδικές συνεντεύξεις αναλύθηκαν ποιοτικά με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης, ενώ τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από τα ερωτηματολόγια με μικτή μέθοδο ποσοτικής και ποιοτικής ανάλυσης. Από την εθνομουσικολογική έρευνα προέκυψε μία συλλογή δημοτικών τραγουδιών που αναδεικνύει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Ταυτόχρονα οι διδακτικές προτάσεις που συνοδεύουν τα τραγούδια, συμβάλλουν στην προβολή της παιδαγωγικής αξίας της δημοτικής μας παράδοσης. Tα αποτελέσματα που προέκυψαν από την εφαρμογή της διδακτικής παρέμβασης ανέδειξαν τις προτιμήσεις των μαθητών, τις απόψεις τους για τη δημοτική μουσική και τη θετική επίδραση του προγράμματος στις στάσεις τους απέναντι σε αυτή. Οι μαθητές χαρακτήρισαν το πρόγραμμα στο οποίο συμμετείχαν ως μία εμπειρία που συνέβαλε στη μεταβολή της στάσης τους, ενισχύοντας την προτίμησή τους για τη δημοτική μουσική, την εκτίμησή της ως σημαντικό μέρος της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και την επιθυμία τους να τη γνωρίσουν καλύτερα. Η μελέτη φιλοδοξεί να εμπνεύσει τους εκπαιδευτικούς να αξιοποιήσουν τον ανεκτίμητο θησαυρό της δημοτικής μουσικής υποστηρίζοντας τους μαθητές στο να υφάνουν μία δια βίου σχέση με αυτή.