Φροντίδα ασθενών μετά από χειρουργική επέμβαση κατάγματος του ισχίου: διερεύνηση επιπτώσεων στους φροντιστές και στη συνεργασία τους με το νοσηλευτικό προσωπικό κατά τη διάρκεια της νοσηλείας

Abstract

Hip fractures in the elderly are one of the most frequent and serious health problems associated with the aging of the population and the existence of multiple comorbidities. The continuous increase in their incidence, combined with demographic aging and the consequent increase in life expectancy, reinforces their status as an important public health issue with broader social, clinical and economic implications. Hospitalization and surgical treatment of these fractures entail a high risk of complications, while the occurrence of postoperative neurocognitive disorders, most notably delirium, is not uncommon and negatively affects rehabilitation and the overall prognosis of the patient. At the same time, caregivers are called upon to play a decisive role both during hospitalization and in the subsequent rehabilitation phase. The burden they experience is multifaceted, as it includes physical fatigue, mental strain, sleep disturbances, emotional exhaustion and often a reduction in their quality of life. In addition, they are actively involved in communication and collaboration with nursing and medical staff, which reinforces the need for recognition and support of their role. Purpose The present doctoral thesis aimed to investigate the impact of caring for elderly patients with hip fracture on their caregivers during hospitalization. Particular emphasis was placed on capturing the burden experienced by caregivers, the quality of their sleep and the nature of their collaboration with nursing staff. At the same time, the possible role of clinical and sociodemographic factors that may affect the intensity of caregiver burden and their collaboration with nursing staff was investigated. Methodology The present study adopted a quantitative, descriptive and correlational research approach, aiming to objectively capture and analyze data related to the care of elderly patients with hip fracture. The sample consisted of 240 elderly patients who suffered a hip fracture, as well as their respective caregivers. The selection of participants was carried out with clear inclusion and exclusion criteria, in order to ensure the reliability and heterogeneity of the sample, as well as the possibility of generalizing the results to the wider population of elderly individuals with similar clinical characteristics. Data collection was based on the use of structured questionnaires and standardized measurement tools. The Nu-DESC scale was used to record the symptoms of postoperative delirium, the Athens Insomnia Scale (AIS) to assess the sleep quality of caregivers, the Zarit Burden Interview (ZBI) to measure the degree of caregiver burden, and the Family Collaboration Scale (FCS-36) to assess the quality of collaboration between caregivers and nursing staff. Statistical analysis was performed using SPSS v26.0 software and included descriptive statistics, bivariate and multivariate analysis. A systematic procedure was followed to ensure the anonymity and confidentiality of the participants, respecting the basic ethical principles of the research. This specific methodological choice enhances the validity and reliability of the research results, providing a solid basis for drawing evidence-based conclusions and designing appropriate interventions in the target population. Results The analysis revealed that the vast majority of caregivers experienced moderate to high levels of burden, as recorded in the ZBI. This burden appeared to be significantly influenced by poor sleep quality, the caregiver's age, gender (with women reporting higher burden), the presence of minor children, and their professional status. Caregivers who were actively employed, unemployed, or caring for other relatives showed greater emotional fatigue and functional exhaustion. Furthermore, it was found that caregivers who reported low quality of collaboration with nursing staff experienced significantly higher levels of burden. The presence of delirium in patients was associated with greater pressure resulting from the care provided, increasing the mental burden of caregivers. At the same time, sleep quality was directly linked to the level of burden, while difficulty in communicating with nursing staff seems to increase the feeling of helplessness and isolation of caregivers. The quality of collaboration between caregivers and nursing staff is a critical variable for determining the degree of psychosomatic and emotional burden of caregivers. Caregivers who reported difficulties in communication or insufficient support from nursing staff presented significantly increased levels of burden, as reflected in the relevant assessment scales. Lack of information, absence of participation in decision-making and the feeling of exclusion from the patient's care increased the psychological burden of caregivers, often leading to feelings of helplessness and social isolation. In contrast, positive and functional collaboration with nursing staff was associated with milder levels of emotional fatigue, greater psychological resilience and a sense of security regarding the quality of care provided. These findings document the critical role of a multidisciplinary approach and active involvement of caregivers in the context of nursing care, especially in elderly populations with hip fracture. Conclusions The present study investigated the psychosomatic burden of caregivers of elderly patients with hip fracture, demonstrating increased levels of mental fatigue, limited social activity and sleep disorders, with significant impacts on daily functioning. The results showed that the burden varies depending on sociodemographic factors, such as the patient's age and marital status, as well as caregiver characteristics, such as the presence of chronic diseases and the presence of children in the family. In addition, the patient's clinical condition, especially the coexistence of chronic diseases and the diagnosis of depression, is associated with higher levels of psychosomatic fatigue of caregivers. An important factor affecting the mental state of caregivers is the quality of communication and collaboration with nursing staff, as effective information provision and participation in therapeutic decision-making improve their psychosomatic profile. Finally, the presence of chronic physical diseases, the educational level, the professional context and the family situation of the caregivers also contribute to the differentiation of burden levels, highlighting the multifactorial nature of the caregiving experience. In summary, the study demonstrates that the care of elderly patients with hip fracture is accompanied by multiple and multidimensional challenges for caregivers, which are influenced by a wide range of social, clinical and psychosocial factors. Strengthening the role of the caregiver through institutionally recognized interventions, such as education, counseling and the promotion of a climate of collaboration with nursing staff, emerges as a necessary condition for the provision of comprehensive and human-centered care, ensuring better outcomes for the elderly patient and improving the caregiver's quality of life. Keywords: Hip fractures, Caregivers, Nursing care, Postoperative delirium, Sleep quality, Caregiver burden, Collaboration, health professionals.

Τα κατάγματα του ισχίου στους ηλικιωμένους αποτελούν ένα από τα συχνότερα και σοβαρότερα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού και την ύπαρξη πολλαπλών συννοσηροτήτων. Η συνεχής αύξηση της επίπτωσής τους, σε συνδυασμό με τη δημογραφική γήρανση και τη συνακόλουθη άνοδο του προσδόκιμου επιβίωσης, ενισχύει τον χαρακτήρα τους, ως σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας με ευρύτερες κοινωνικές, κλινικές και οικονομικές προεκτάσεις. Η νοσηλεία και η χειρουργική αντιμετώπιση των καταγμάτων αυτών συνεπάγονται υψηλό κίνδυνο επιπλοκών, ενώ δεν είναι σπάνια η εμφάνιση μετεγχειρητικών ψυχογνωστικών διαταραχών, με κυριότερο το παραλήρημα, το οποίο επιδρά αρνητικά στην αποκατάσταση και στη συνολική πρόγνωση του ασθενούς. Παράλληλα, οι φροντιστές καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο τόσο κατά τη διάρκεια της νοσηλείας, όσο και στη μεταγενέστερη φάση αποκατάστασης. Η επιβάρυνση που υφίστανται είναι πολύπλευρη, καθώς περιλαμβάνει σωματική κόπωση, ψυχική καταπόνηση, διαταραχές στον ύπνο, συναισθηματική φθορά και συχνά μείωση της ποιότητας ζωής τους. Επιπλέον, εμπλέκονται ενεργά στην επικοινωνία και συνεργασία με το νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για αναγνώριση και υποστήριξη του ρόλου τους. Σκοπός Η παρούσα διδακτορική διατριβή είχε σκοπό να διερευνήσει την επίδραση της φροντίδας ηλικιωμένων ασθενών με κάταγμα ισχίου στους φροντιστές τους κατά τη διάρκεια της νοσηλείας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αποτύπωση της επιβάρυνσης που βιώνουν οι φροντιστές, στην ποιότητα του ύπνου τους και στη φύση της συνεργασίας τους με το νοσηλευτικό προσωπικό. Παράλληλα, διερευνήθηκε ο πιθανός ρόλος κλινικών και κοινωνικο-δημογραφικών παραμέτρων που ενδέχεται να επηρεάζουν την ένταση της επιβάρυνσης των φροντιστών, αλλά και τη συνεργασία τους με το νοσηλευτικό προσωπικό. Μεθοδολογία Η παρούσα μελέτη υιοθέτησε ποσοτική, περιγραφική και συσχετιστική ερευνητική προσέγγιση, με στόχο την αντικειμενική αποτύπωση και ανάλυση των δεδομένων που σχετίζονται με τη φροντίδα ηλικιωμένων ασθενών με κάταγμα ισχίου. Το δείγμα αποτέλεσαν 240 ηλικιωμένοι ασθενείς, οι οποίοι υπέστησαν κάταγμα ισχίου, καθώς και οι αντίστοιχοι φροντιστές τους. Η επιλογή των συμμετεχόντων πραγματοποιήθηκε με σαφή κριτήρια ένταξης και αποκλεισμού, ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία και η ετερογένεια του δείγματος, αλλά και η δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων στον ευρύτερο πληθυσμό ηλικιωμένων με συναφή κλινικά χαρακτηριστικά. Η συλλογή των δεδομένων βασίστηκε στη χρήση δομημένων ερωτηματολογίων και τυποποιημένων εργαλείων μέτρησης. Η κλίμακα Nu-DESC χρησιμοποιήθηκε για την καταγραφή των συμπτωμάτων μετεγχειρητικού παραληρήματος, η Athens Insomnia Scale (AIS), για την αποτίμηση της ποιότητας ύπνου των φροντιστών, η Zarit Burden Interview (ZBI), για τη μέτρηση του βαθμού επιβάρυνσης των φροντιστών, και η Family Collaboration Scale (FCS-36), για την αξιολόγηση της ποιότητας συνεργασίας μεταξύ φροντιστών και νοσηλευτικού προσωπικού. Η στατιστική ανάλυση έγινε με χρήση του λογισμικού SPSS v26.0 και περιέλαβε περιγραφική στατιστική, διμεταβλητή και πολυπαραγοντική ανάλυση. Ακολουθήθηκε συστηματική διαδικασία διασφάλισης της ανωνυμίας και του απορρήτου των συμμετεχόντων, τηρώντας τις βασικές δεοντολογικές αρχές της έρευνας. Η συγκεκριμένη μεθοδολογική επιλογή ενισχύει την εγκυρότητα και την αξιοπιστία των ερευνητικών αποτελεσμάτων, παρέχοντας μια στέρεη βάση για την εξαγωγή τεκμηριωμένων συμπερασμάτων και τον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων στον πληθυσμό-στόχο. Αποτελέσματα Η ανάλυση ανέδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των φροντιστών εμφάνισε μέτρια έως υψηλά επίπεδα επιβάρυνσης, όπως αυτή καταγράφηκε στη ZBI. Η επιβάρυνση αυτή φάνηκε να επηρεάζεται σημαντικά από τη χαμηλή ποιότητα ύπνου, την ηλικία του φροντιστή, το φύλο (με τις γυναίκες να αναφέρουν υψηλότερη επιβάρυνση), την ύπαρξη ανήλικων παιδιών, καθώς και από την επαγγελματική τους κατάσταση. Φροντιστές που ήταν ενεργά εργαζόμενοι, άνεργοι ή φρόντιζαν και άλλους οικείους, εμφάνισαν μεγαλύτερη συναισθηματική κόπωση και λειτουργική εξουθένωση. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι οι φροντιστές που δήλωσαν χαμηλή ποιότητα συνεργασίας με το νοσηλευτικό προσωπικό παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα επιβάρυνσης. Η παρουσία παραληρήματος στους ασθενείς συσχετίστηκε με εντονότερη πίεση που απορρέει από την παρεχόμενη φροντίδα, ενισχύοντας το ψυχικό φορτίο των φροντιστών. Παράλληλα, η ποιότητα του ύπνου συνδέθηκε άμεσα με το επίπεδο επιβάρυνσης, ενώ η δυσκολία στην επικοινωνία με το νοσηλευτικό προσωπικό φαίνεται να επιτείνει το αίσθημα αδυναμίας και απομόνωσης των φροντιστών. Η ποιότητα της συνεργασίας μεταξύ φροντιστών και νοσηλευτικού προσωπικού αποτελεί κρίσιμη μεταβλητή για τον προσδιορισμό του βαθμού ψυχοσωματικής και συναισθηματικής επιβάρυνσης των φροντιστών. Οι φροντιστές που ανέφεραν δυσκολίες στην επικοινωνία ή ανεπαρκή στήριξη από το νοσηλευτικό προσωπικό παρουσίασαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα επιβάρυνσης, όπως αυτά αποτυπώθηκαν στις σχετικές κλίμακες αξιολόγησης. Η έλλειψη πληροφόρησης, η απουσία συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων και το αίσθημα αποκλεισμού από τη φροντίδα του ασθενούς ενίσχυσαν την ψυχολογική επιβάρυνση των φροντιστών, οδηγώντας συχνά σε συναισθήματα αδυναμίας και κοινωνικής απομόνωσης. Αντίθετα, η θετική και λειτουργική συνεργασία με το νοσηλευτικό προσωπικό συσχετίστηκε με ηπιότερα επίπεδα συναισθηματικής κόπωσης, μεγαλύτερη ψυχολογική ανθεκτικότητα και αίσθημα ασφάλειας ως προς την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Τα ευρήματα αυτά τεκμηριώνουν τον κρίσιμο ρόλο της διεπιστημονικής προσέγγισης και της ενεργού εμπλοκής των φροντιστών στο πλαίσιο της νοσηλευτικής φροντίδας, ιδίως σε ηλικιωμένους πληθυσμούς με κάταγμα ισχίου. Συμπεράσματα Η παρούσα μελέτη διερεύνησε την ψυχοσωματική επιβάρυνση των φροντιστών ασθενών, καταδεικνύοντας αυξημένα επίπεδα ψυχικής κόπωσης, περιορισμένης κοινωνικής δραστηριότητας και διαταραχών ύπνου, με σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινή λειτουργικότητα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επιβάρυνση διαφοροποιείται ανάλογα με κοινωνικο-δημογραφικούς παράγοντες, όπως η ηλικία και η οικογενειακή κατάσταση του ασθενούς, καθώς και με χαρακτηριστικά των φροντιστών, όπως η παρουσία χρόνιων νοσημάτων και η ύπαρξη παιδιών στην οικογένεια. Επιπλέον, η κλινική κατάσταση του ασθενούς, ιδίως η συνύπαρξη χρόνιων νοσημάτων και η διάγνωση κατάθλιψης, σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα ψυχοσωματικής κόπωσης των φροντιστών. Σημαντικός παράγοντας που επιδρά στην ψυχική κατάσταση των φροντιστών είναι η ποιότητα της επικοινωνίας και της συνεργασίας με το νοσηλευτικό προσωπικό, καθώς η αποτελεσματική ενημέρωση και η συμμετοχή στις θεραπευτικές αποφάσεις βελτιώνουν το ψυχοσωματικό τους προφίλ. Τέλος, η παρουσία χρόνιων σωματικών νοσημάτων, το μορφωτικό επίπεδο, το επαγγελματικό πλαίσιο και η οικογενειακή κατάσταση των φροντιστών συμβάλλουν επιπλέον στη διαφοροποίηση των επιπέδων επιβάρυνσης, υπογραμμίζοντας την πολυπαραγοντική φύση της εμπειρίας της φροντίδας. Συνοψίζοντας, η μελέτη καταδεικνύει πως η φροντίδα ηλικιωμένων ασθενών με κάταγμα ισχίου συνοδεύεται από πολλαπλές και πολυδιάστατες προκλήσεις για τους φροντιστές, οι οποίες επηρεάζονται από ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών, κλινικών και ψυχοκοινωνικών παραγόντων. Η ενίσχυση του ρόλου του φροντιστή μέσω θεσμικά αναγνωρισμένων παρεμβάσεων, όπως η εκπαίδευση, η συμβουλευτική υποστήριξη και η προώθηση ενός κλίματος συνεργασίας με το νοσηλευτικό προσωπικό, αναδεικνύεται ως αναγκαία προϋπόθεση για την παροχή ολοκληρωμένης και ανθρωποκεντρικής φροντίδας, εξασφαλίζοντας καλύτερα αποτελέσματα για τον ηλικιωμένο ασθενή αλλά και βελτίωση της ποιότητας ζωής του φροντιστή. Λέξεις κλειδιά: Κατάγματα ισχίου, Φροντιστές, Νοσηλευτική φροντίδα, Μετεγχειρητικό παραλήρημα, Ποιότητα ύπνου, Επιβάρυνση φροντιστή, Συνεργασία, Επαγγελματίες υγείας.