Ο "ριζοσπάστης" φιλόσοφος του Διαφωτισμού Χριστόδουλος Παμπλέκης, η "Encyclopedie" και ο Ελληνικός Διαφωτισμός

Abstract

The aim of this Ph. D. thesis is to highlight the intellectual boldness and the sharp critical stance of Christodoulos Pamplekis, a staunch advocate of rationalism. The philosopher’s originality lies in his overtly anti-dogmatic views and his proposal of innovative theories intended to establish a new philosophical identity within the Greek-speaking society of the second half of the 18th century. His work On the Philosopher, Philosophy, Natural, Metaphysical, Spiritual and Divine Principles is synonymous with progressivism, as it will be shown through its examination: it seeks to bridge the gap between philosophy—and science more broadly—and religion, while also reconciling Greek philosophers with the profound ideas found in the works of western authors. Apart from examining the relationship between On the Philosopher and the Encyclopédie, this Ph. D. thesis focuses on the influence Christodoulos Pamplekis received from various works of the European Enlightenment, as well as on the parallels between his writings and those of other representatives of the Greek Enlightenment, such as his teacher Evgenios Voulgaris, Dimitrios Katartzis and Athanasios Psalidas. To support the aforementioned notions, this Ph. D thesis will draw upon primary sources in conjunction with a comparative examination of the French collective work and other texts that influenced Pamplekis.

Η διατριβή αυτή έχει σκοπό να αναδείξει την πνευματική τόλμη και την έντονη κριτική διάθεση του υπερασπιστή του ορθολογισμού, Χριστόδουλου Παμπλέκη. Η καινοτομία του φιλοσόφου εντοπίζεται στις έκδηλες αντιδογματικές του αντιλήψεις, καθώς και στην πρόταση προοδευτικών θεωριών που αποσκοπούν στη θεμελίωση μιας νέας φιλοσοφικής ταυτότητας στην ελληνόφωνη κοινωνία του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα. Το έργο Περί φιλοσόφου, φιλοσοφίας, φυσικών, μεταφυσικών, πνευματικών και θείων αρχών είναι συνώνυμο του προοδευτισμού, διότι, όπως θα αποδειχθεί μέσω της εξέτασής του, επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της φιλοσοφίας και γενικότερα των επιστημών με τη θρησκεία, καθώς επίσης και να συμφιλιώσει τους καθ’ ημάς φιλοσόφους με τα υψηλά νοήματα των έργων των δυτικών συγγραφέων. Η διατριβή, πέρα από τη μελέτη της σχέσης του Περί φιλοσόφου με την Encyclopédie, εστιάζει στην επιρροή που δέχτηκε ο φιλόσοφος από ποικίλα έργα του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού αλλά και στην ομοιότητά του με έργα άλλων εκπροσώπων του νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως του δασκάλου του Ευγένιου Βούλγαρη και των Δημήτριου Καταρτζή και Αθανάσιου Ψαλίδα. Για την απόδειξη των παραπάνω τοποθετήσεων αξιοποιείται πρωτογενές υλικό σε συνδυασμό με τη συνεξέταση του γαλλικού συλλογικού έργου αλλά και άλλων πηγών επιρροής του Παμπλέκη.