Η συλλογή ελληνικών χειρογράφων της Ιεράς Μονής Κωνσταμονίτου του Αγίου Όρους

Abstract

This doctoral dissertation investigates the manuscript collection of the Holy Monastery of Konstamonitou on Mount Athos as an instance of cultural heritage, with a focus on codicology and scholarly documentation. Thirty-five manuscripts from the monastic collection are examined in detail through a descriptive and analytical approach, emphasizing their morphological structure, functional characteristics, and their use within the context of monastic practice, as well as the dynamics of their thematic classification. A substantial part of the dissertation concerns the digitization of the manuscripts, carried out between 2022 and 2025 by the researcher himself, in accordance with contemporary technical standards (Bookeye 4 V2, TIFF format, Python–based processing). The digitization is evaluated both as a tool for preservation and protection and as a means of scientific documentation.In parallel, the study proposes a comprehensive model for the management of the monastery’s manuscript library, encompassing standards for conservation, digital processing, metadata documentation, and the physical relocation of the collection to an appropriate storage environment. The dissertation seeks to demonstrate the importance of interdisciplinary methodologies and technical infrastructure for the long-term preservation and scholarly use of Athonite manuscripts.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τη χειρόγραφη συλλογή της Ιεράς Μονής Κωνσταμονίτου του Αγίου Όρους ως πολιτιστική κληρονομιά, επικεντρώνοντας σε ζητήματα κωδικολογίας και τεκμηρίωσης. Μελετώνται αναλυτικά τριάντα πέντε χειρόγραφοι κώδικες από τη συλλογή της μονής, μέσω περιγραφικής και αναλυτικής προσέγγισης των μορφολογικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρήση των κωδίκων, τη σχέση τους με τη μοναστηριακή πρακτική, καθώς και τη δυναμική της θεματολογικής τους ταξινόμησης. Σημαντικό μέρος της διατριβής αφορά στην ψηφιοποίηση των χειρογράφων, η οποία πραγματοποιήθηκε τα έτη 2022–2025 από τον ίδιο τον ερευνητή, με βάση σύγχρονα τεχνικά πρότυπα (Bookeye 4 V2, μορφή TIFF, επεξεργασία σε Python). Η ψηφιοποίηση αξιολογείται τόσο ως εργαλείο διατήρησης και προστασίας, όσο και ως μέσο επιστημονικής τεκμηρίωσης. Παράλληλα, προτείνεται ένα σύγχρονο μοντέλο αντιμετώπισης της βιβλιοθήκης των χειρογράφων της μονής, το οποίο περιλαμβάνει πρότυπα συντήρησης, ψηφιακής διαχείρισης, τεκμηρίωσης και φυσικής μεταφοράς των τεκμηρίων σε κατάλληλο χώρο φύλαξης. Η εργασία επιχειρεί να αναδείξει τη σημασία της διεπιστημονικής προσέγγισης και της τεχνικής υποδομής για τη μακροχρόνια διατήρηση και αξιοποίηση των αθωνικών χειρογράφων.