Εκτίμηση του επιπέδου γνώσεων, των πεποιθήσεων και των πρακτικών που εφαρμόζονται στις πρώτες βοήθειες για θερμικά εγκαύματα: μελέτη σε δείγμα πληθυσμού ενηλίκων της Θράκης

Abstract

Objectives: The aim of this study is to investigate whether the population of Thrace possesses the necessary knowledge and skills to apply appropriate burn treatment practices, to identify demographic and other factors associated with a better level of knowledge, and to determine the information sources that would have the greatest impact on the population. Specifically, the objectives of this study include: - Assessment of the population’s knowledge level regarding proper first aid prac-tices for burns, and consequently, the estimation of the percentage of the population that applies immediate cooling of the burn with cool running water for 10-20 minutes. Additionally, the study will estimate the percentage of the pop-ulation that leaves blisters intact and assess the frequency with which tradition-al treatments for burns are used, as well as their types. These estimates will be provided overall and by gender, age group, socioeconomic status, and other characteristics of the study population. - Correlation of gender, ethnicity, socioeconomic status, and educational level with preferred sources of information for first aid, such as mass media, schools, seminars, the internet, or family doctors. Methods: A questionnaire-based cross-sectional study was conducted οn a random sample of the adult population of Thrace. Data were collected using a structured precoded questionnaire, which included subjects’ socio-demographic characteristics and the first aid practices for burns. Multivariate logistic regression analysis was used to determine the effect of subjects’ characteristics on their knowledge of burn first aid practices. Results: A total of 711 individuals participated in the study, with an equal distribution between men and women (50.4% women, 49.6% men). The participants' ages ranged from 18 to 86 years, with a median age of 41.89 years, and the majority were Greek (98.03%) and Christian (88.7%). 66.4% had a university-level education, and 46.1% were employed in office jobs. Regarding income, 31.8% had a monthly income between€1000 and €2000. 55.4% of the participants reported a history of burns, while 37.6% sought medical attention for treatment. Only 29.8% of the participants had been trained in first aid. The main sources of information were the internet (40.2%) and family (32.5%), but a significant percentage of the participants (42.3%, 301 individuals) preferred their family doctor to play a more active role. The majority of participants (57.2%) applied water to the burned area, but only 75 individuals (10.5%, 95% CI = 8.4%-13.0%) would follow the best practices, which involve rinsing the burn with cool running water for at least 10 minutes, applying only a non-stick dressing, and leaving blisters intact. Additionally, many adopted inappropriate practices, such as applying toothpaste (38%), moisturizer (35.4%), or yogurt (27.7%). The best practices were independently associated with female gender (aOR = 1.86, p = 0.016), higher education level (aOR = 2.00, p = 0.023), and having more than three children in the family (aOR = 2.27, p = 0.009). Participants with first aid training were 2.36 times more likely to correctly apply the best practices. Conclusion: The study highlighted significant knowledge gaps within the population of Thrace regarding first aid for burns. Only one in ten individuals had adequate knowledge of proper practices, while more than half of the participants rated their knowledge as insufficient. This issue is mainly due to the lack of systematic training and the reliance on unreliable sources of information, such as the family environment and the internet. One of the key findings of the study is the widespread use of traditional treatments, such as toothpaste, raw eggs, oil, honey, and yogurt, which not only fail to aid in the healing of burns but may actually worsen the damage. The use of these methods was not limited to specific social or cultural groups, suggesting that traditional practices still exert a significant influence regardless of educational or socio-economic level.In terms of information sources, the internet and family were the most common, with the majority of participants stating that they would have preferred to be informed by healthcare professionals or through organized educational programs. The fact that only 7.9% of respondents had received information about burn treatment in the past year highlights the need for more frequent and targeted awareness campaigns. Analysis of demographic data showed that women and those with more children had better knowledge, possibly due to increased awareness of health and household accidents. Additionally, participants with higher education levels and those who had received first aid training had a greater understanding of the correct practices. On the other hand, previous burn history did not seem to be associated with better knowledge, possibly because individuals who had suffered burns did not seek specialist advice for treatment. Cultural factors play a significant role in burn management. Religious and tradition-al beliefs greatly influence the practices used, with a notable example being the use of tomato paste, which was three times more common among Muslim participants. These differences make it crucial to design educational interventions that are tailored to the cultural specificities of each community. Overall, the study demonstrates the need to strengthen first aid education, both through the school system and through targeted awareness campaigns that leverage the internet and social media. Active involvement of healthcare professionals, particularly family doctors and pharmacists, is necessary to provide reliable, scientifically-based information. Furthermore, the state must take into account the increased migrant flows and cultural diversity in Thrace when designing effective prevention and education strategies aimed at the most vulnerable population groups.Improving awareness and education is expected to reduce morbidity and complica-tions from burns, contributing to improved public health and reducing healthcare costs associated with the incorrect treatment of these injuries.

Στόχοι: Σκοπός αυτής της μελέτης είναι να διερευνηθεί κατά πόσο ο πληθυσμός της Θράκης διαθέτει τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες για να εφαρμόζει κατάλληλες πρακτικές αντιμετώπισης των εγκαυμάτων, να καθοριστούν οι δημογραφικοί και άλλοι παράγοντες που συσχετίζονται με καλύτερο επίπεδο γνώσεων και να προσδιοριστούν οι πηγές πληροφόρησης που θα έχουν τη μεγαλύτερη απήχηση στον πληθυσμό. Συγκεκριμένα, στους σκοπούς αυτής της μελέτης περιλαμβάνονται: - Εκτίμηση του επιπέδου γνώσεων του πληθυσμού σχετικά με τις ορθές πρακτικές στις πρώτες βοήθειες για τα εγκαύματα και, συνεπώς, η εκτίμηση του ποσοστού του πληθυσμού που προβαίνει σε άμεση έκπλυση του εγκαύματος με δροσερό τρεχούμενο νερό για 10-20 λεπτά. Επίσης, εκτίμηση του ποσοστού του πληθυσμού που αφήνει άθικτες τις φυσαλίδες και εκτίμηση της συχνότητας με την οποία χρησιμοποιούνται παραδοσιακές θεραπείες στην αντιμετώπιση των εγκαυμάτων καθώς και το είδος τους. Οι εκτιμήσεις αυτές θα δοθούν συνολικά και ανά φύλο, ηλικιακή ομάδα, κοινωνικοοικονομική κατάσταση και σύμφωνα και με άλλα χαρακτηριστικά του πληθυσμού της μελέτης.- Συσχέτιση του φύλου, της εθνικότητας, της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και του μορφωτικού επιπέδου με προτιμώμενες πηγές ενημέρωσης για τις πρώτες βοήθειες, όπως τα ΜΜΕ, το σχολείο, τα σεμινάρια, το διαδίκτυο ή ο οικογενειακός γιατρός. Υλικό-Μέθοδοι: Το δείγμα της συγχρονικής αυτής μελέτης αποτέλεσαν 711 άτομα από την περιοχή της Θράκης (μέση ηλικία 41,89±16,48 έτη; 49,6% άνδρες) που επιλέχθηκαν με τη χρήση της στρωματοποιημένης δειγματοληψίας δύο σταδίων, με υψηλό ποσοστό ανταπόκρισης (77%). Τα δεδομένα της έρευνας συγκεντρώθηκαν με τη χρήση ενός δομημένου προ-κωδικοποιημένου ερωτηματολόγιου που αποτελείται από κλειστού τύπου ερωτήσεις, το οποίο περιλάμβανε τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, τις προτιμήσεις τους σχετικά με τις πηγές πληροφόρησης και τις πρακτικές πρώτων βοηθειών που εφαρμόζουν στα εγκαύματα. Η πολυπαραγοντική λογιστική ανάλυση παλινδρόμησης χρησιμοποιήθηκε για τον προσδιορισμό της επίδρασης των χαρακτηριστικών των συμμετεχόντων στις γνώσεις τους σχετικά με τις πρώτες βοήθειες στα εγκαύματα. Αποτελέσματα: Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 711 άτομα, με ισοκατανομή μεταξύ ανδρών και γυναικών (50.4% γυναίκες, 49.6% άνδρες). Η ηλικία των συμμετεχόντων κυμαίνεται από 18 έως 86 ετών, με διάμεση ηλικία τα 41.89 έτη, ενώ η πλειοψηφία ήταν Έλληνες (98.03%) και χριστιανοί (88.7%). Ποσοστό 66.4% είχε πανεπιστημιακό επίπεδο εκπαίδευσης και το 46.1% εργαζόταν σε επαγγέλματα γραφείου. Όσον αφορά το εισόδημα, το 31.8% είχε μηνιαίο εισόδημα μεταξύ 1000-2000€. Ιστορικό εγκαύματος ανέφερε το 55,4% των συμμετεχόντων, ενώ το 37,6% απευθύνθηκε σε γιατρό για την αντιμετώπιση. Μόνο το 29,8% των συμμετεχόντων είχε εκπαιδευτεί στις πρώτες βοήθειες. Οι κύριες πηγές πληροφόρησης ήταν το διαδίκτυο (40,2%) και η οικογένεια (32,5%), αλλά ένα σημαντικό ποσοστό των συμμετεχόντων (42,3%, 301 άτομα) θα προτιμούσε ο οικογενειακός τους γιατρός να έχει πιο ενεργό ρόλο. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες (57,2%) εφαρμόζουν νερό στην περιοχή του εγκαύματος, αλλά μόνο 75 άτομα (10,5%, 95% CI=8,4%-13,0%) θα εφάρμοζαν τις βέλτιστες πρακτικές, που συνίστανται στο ξέπλυμα του εγκαύματος με δροσερό τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 10 λεπτά, εφαρμογή μόνο μη αυτοκόλλητου επιθέματος και ανέπαφες φουσκάλες. Επιπλέον, πολλοί υιοθετούν ακατάλληλες πρακτικές, όπως την εφαρμογή οδοντόκρεμας (38%), ενυδατικής κρέμας (35,4%) ή γιαουρτιού (27,7%). Οι βέλτιστες πρακτικές συσχετίστηκαν ανεξάρτητα με το γυναικείο φύλο (aOR=1,86, p=0,016), το υψηλό μορφωτικό επίπεδο (aOR=2,00, p=0,023) και την παρουσία περισσότερων από τριών παιδιών στην οικογένεια (aOR=2,27, p=0,009). Οι συμμετέχοντες με εκπαίδευση στις πρώτες βοήθειες είχαν 2,36 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εφαρμόσουν σωστά τις βέλτιστες πρακτικές. Συμπεράσματα: Η μελέτη ανέδειξε σημαντικά κενά γνώσεων στον πληθυσμό της Θράκης σχετικά με την παροχή πρώτων βοηθειών για τα εγκαύματα. Μόνο ένα στα δέκα άτομα γνώριζε επαρκώς τις ενδεδειγμένες πρακτικές, ενώ περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις γνώσεις τους ως ανεπαρκείς. Το γεγονός αυτό οφείλεται κυρίως στην έλλειψη συστηματικής εκπαίδευσης και στην αναζήτηση πληροφοριών από μη αξιόπιστες πηγές, όπως το οικογενειακό περιβάλλον και το διαδίκτυο. Ένα από τα κύρια ευρήματα της μελέτης είναι η ευρεία χρήση παραδοσιακών, μη τεκμηριωμένων θεραπειών, όπως η οδοντόκρεμα, το ωμό αυγό, το λάδι, το μέλι και το γιαούρτι, που όχι μόνο δεν βοηθούν στην επούλωση των εγκαυμάτων, αλλά ενδέχεται να επιδεινώσουν τη βλάβη. Η χρήση αυτών των μεθόδων δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένες κοινωνικές ή πολιτισμικές ομάδες, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι παραδοσιακές πρακτικές εξακολουθούν να ασκούν σημαντική επιρροή ανεξαρτήτως μορφωτικού ή κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. Αναφορικά με τις πηγές πληροφόρησης, το διαδίκτυο και η οικογένεια ήταν οι πιο διαδεδομένες, ενώ η πλειονότητα των συμμετεχόντων δήλωσε ότι θα προτιμούσε να είχε ενημερωθεί από επαγγελματίες υγείας ή μέσω οργανωμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Το γεγονός ότι μόλις το 7,9% των ερωτηθέντων είχε ενημερωθεί σχετικά με την αντιμετώπιση εγκαυμάτων τον τελευταίο χρόνο υπογραμμίζει την ανάγκη για πιο συχνές και στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης. Η ανάλυση των δημογραφικών δεδομένων έδειξε ότι οι γυναίκες και όσοι είχαν περισσότερα παιδιά παρουσίασαν καλύτερο επίπεδο γνώσεων, πιθανώς λόγω της αυξημένης ευαισθητοποίησης σε θέματα υγείας και ατυχημάτων στο σπίτι. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο και όσοι είχαν λάβει εκπαίδευση στις πρώτες βοήθειες γνώριζαν σε μεγαλύτερο βαθμό τις σωστές πρακτικές. Αντίθετα, το προηγούμενο ιστορικό εγκαύματος δεν φάνηκε να σχετίζεται με καλύτερες γνώσεις, πιθανώς επειδή όσοι είχαν υποστεί έγκαυμα δεν είχαν απευθυνθεί σε ειδικούς για την αντιμετώπισή του. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πολιτισμική διάσταση στη διαχείριση των εγκαυμάτων. Οι θρησκευτικές και παραδοσιακές αντιλήψεις επηρεάζουν σημαντικά τις πρακτικές που εφαρμόζονται, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη χρήση τοματοπολτού, που ήταν τρεις φορές πιο συχνή στους μουσουλμάνους συμμετέχοντες. Οι διαφορές αυτές καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για εκπαιδευτικές παρεμβάσεις προσαρμοσμένες στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες κάθε κοινότητας. Συνολικά, η μελέτη καταδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση της εκπαίδευσης στις πρώτες βοήθειες, τόσο μέσω του σχολικού συστήματος όσο και μέσω στοχευμένων ενημερωτικών καμπανιών που αξιοποιούν το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ενεργή συμμετοχή των επαγγελματιών υγείας, ιδιαίτερα των οικογενειακών ιατρών και των φαρμακοποιών, κρίνεται απαραίτητη για την παροχή έγκυρων και επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών. Επιπλέον, η Πολιτεία θα πρέπει να λάβει υπόψη τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές και την πολιτισμική ποικιλομορφία της Θράκης, προκειμένου να σχεδιάσει αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης και εκπαίδευσης που θα στοχεύουν στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Η βελτίωση της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης αναμένεται να μειώσει τη νοσηρότητα και τις επιπλοκές των εγκαυμάτων, συμβάλλοντας στη βελτίωση της δημόσιας υγείας και στη μείωση του κόστους περίθαλψης που σχετίζεται με τη λανθασμένη αντιμετώπιση τους.