Ιεροκανονικά στοιχεία στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Abstract

This doctoral dissertation, while addressing elements of Canon Law drawn from the work of Alexandros Papadiamantis, as its title indicates, also possesses a pastoral dimension, since it focuses on issues concerning the life of the Church’s flock. Papadiamantis’ work refers to post-revolutionary Greece, shortly after the strong presence of the Bavarians (1833–1863), who sought in every possible way to reshape Greek society and, in particular, to influence and diminish the authority and order of the Orthodox Church. His work reflects this reality and, at the same time, clearly demonstrates that the Church remains in a continuous state of mission, ready to protect its flock and, if necessary, to sacrifice itself for its sake. Through Papadiamantis’ short stories, we are transported to his era; he narrates real events and experiences in such a way that we seem to live them ourselves today, encountering similar situations though with different persons. Within these narratives, reference is made to Canon Law, which regulates the life of the faithful members of the Church and, at times with great discernment, intervenes both correctively and therapeutically when necessary, always with care for its flock. In the text that follows, I examine the canonical elements in Papadiamantis’ work in a structured and systematic manner. The Introduction first presents previous scholarly research on Papadiamantis’ work, as well as studies concerning the presence of Canon Law elements within his short stories. This is followed by an examination of the sources from which the material under investigation in this dissertation has been drawn. Although the primary body of material derives from his short stories, selected manuals of Canon Law were also consulted in order to elucidate the manner in which Alexandros Papadiamantis incorporates and interprets canonical terminology in his work. Furthermore, the Introduction includes a biographical overview of Papadiamantis and an approach to his work, not with the intention of contributing something novel to academic research, but rather to emphasize the specific short stories from which the material under examination has been drawn.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, ενώ ασχολείται με στοιχεία κανονικού δικαίου αποτελούμενα από το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, όπως δηλώνει ο τίτλος της, έχει και ποιμαντική διάσταση, διότι εστιάζει σε ζητήματα που αφορούν τη ζωή του ποιμνίου της Εκκλησίας. Το έργο του Παπαδιαμάντη αναφέρεται στην μεταεπαναστατική Ελλάδα λίγο μετά την έντονη παρουσία των Βαυαρών (1833-1863), οι οποίοι με κάθε τρόπο προσπαθούσαν να αλλάξουν την ελληνική κοινωνία και κυρίως να επηρεάσουν και να μειώσουν την αυθεντία της Ορθοδόξου Εκκλησίας και την τάξιν αυτής. Το έργο του αποτυπώνει αυτή την πραγματικότητα, αλλά παράλληλα αποδεικνύει περίτρανα ότι η Εκκλησία βρίσκεται σε μια συνεχή αποστολή, έτοιμη να προστατεύσει το ποίμνιό της και, εάν χρειαστεί, να θυσιαστεί υπέρ αυτού. Μέσα από τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη μεταφερόμαστε στην εποχή του, μας περιγράφει γεγονότα και ιστορίες πραγματικές, όπως θα τις ζούσαμε και εμείς σήμερα στην εποχή μας, με παρόμοια περιστατικά αλλά με διαφορετικά πρόσωπα. Στα διηγήματα αυτά γίνεται αναφορά στο Κανονικό Δίκαιο, το οποίο ρυθμίζει τη ζωή των πιστών μελών της Εκκλησίας και, ορισμένες φορές και με πλείστη διάκριση, επεμβαίνει κατασταλτικά και θεραπευτικά όταν χρειαστεί, φροντίζοντας πάντα για το ποίμνιό της. Στο κείμενο που ακολουθεί συζητώ τα ιεροκανονικά στοιχεία στο έργο του Παπαδιαμάντη με μια λογική δομή, η οποία διαρθρώνεται ως εξής: στην Εισαγωγή της εργασίας παρατίθεται σε αρχικό στάδιο η προγενέστερη έρευνα σχετικά με το έργο του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, όπως επίσης και με την ύπαρξη στοιχείων του Κανονικού δικαίου εντός των διηγημάτων του. Στη συνέχεια ακολουθεί η εξέταση των πηγών από τις οποίες αντλήθηκε το υπό εξέταση υλικό της παρούσας διδακτορικής διατριβής. Παρά το γεγονός ότι ο κύριος όγκος του υλικού αντλήθηκε από τα διηγήματά του, χρησιμοποιήθηκαν επίσης ορισμένα εγχειρίδια του Κανονικού Δικαίου μέσω των οποίων επιχειρήθηκε να αποτυπωθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης προσλαμβάνει τους όρους του Κανονικού Δικαίου στο έργο του. Επίσης, στην Εισαγωγή παρατίθεται ο βίος του Παπαδιαμάντη, όπως επίσης προσεγγίζεται και το έργο του όχι με διάθεση να ειπωθεί κάτι το οποίο είναι πρωτότυπο στην επιστημονική έρευνα, αλλά για να δοθεί έμφαση στα διηγήματα από τα οποία αντλήθηκε το υπό εξέταση υλικό.