Το κείμενο του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου εις τα έργα του Αφραάτη του Πέρση σοφού

Abstract

Aphrahat, who is known as the “Persian Sage”, represents an important period for the study of the Gospel text, especially beyond the eastern provinces of the Roman Empire, and particularly in a region of the Persian Empire known as the “beyond the Euphrates”. Aphrahat was a Syrian by origin who belonged to the Syriac Church. He spoke and wrote in the Aramaic/Syriac language. He, however, was a citizen of the Persian Empire, and for this reason, he is called a “Persian” and not a “Syrian”. As a writer and Church Father, Aphrahat authored articles in the form of letters, which are called “Demonstrations” or “Exhibitions”. Their importance lies in the fact that they contain a very large passages from the Holy Bible, especially from the Gospel of Matthew, which, in turn, occupies a central position of his quotations from the other books of the New Testament. Aphrahat is best known for his writings, which reflect the contemporary religious and ecclesiastical environment, local society’s educational status, social conditions, and historical events, but also, to a certain extent, the economic conditions of his time and region. In addition, the Gospel quotations contained in his writings, provide information about the text used by the local Church at that time. In this way, it is possible, to a certain extent, to give an accurate analysis of the times in which Aphrahat lived. Also, his writings make it clear how important the Gospel was in such a period of the life of the Church in the East, especially in such a period which is close to the first centuries of the Christian era. But, is the Gospel text, which Aphrahat has used, the already known one? or is there something important and different hidden in his writings? Also, to what extent is this text affiliated to the other known texts of the ancient Syriac Gospel Tradition: The Vetus Syra and the Diatessaron? Taking into account the various methods of verifying the text of the Diatessaron and examining its problems, the quotations of Aphrahat were mainly compared with the available critical edition(s) and studies of the Diatessaron, the Syriac versions of the Gospels, and quotations from Church Fathers. There is little relevant bibliography of the present research in the Greek corpus. The basis of this study was mainly the Critical Edition and Translation of J. Parisot (Patrologia Syriaca, Vols. I and II), which represents a reliable text as testified by the scholars. In addition, the edition of Parisot is reliable because, as a researcher, he was sufficiently aware of the problems of Gospel translations (especially after the discovery of the two versions of Vetus Syra).

Ο Αφραάτης, γνωστός ως «πέρσης σοφός», αντιπροσωπεύει μία σημαντική και χρήσιμη περίοδο για τις σπουδές του ευαγγελικού κειμένου, ιδιαίτερα πέραν των ανατολικών επαρχιών της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, και ιδίως στην περιοχή η οποία είναι γνωστή ως «πέραν του Ευφράτου» Περσική Αυτοκρατορία. Ο Αφραάτης ήταν σύρος στην καταγωγή και άνηκε στη Συριακή Εκκλησία. Ομιλούσε και έγραφε στην αραμαϊκή-συριακή γλώσσα. Ο ίδιος όμως ήταν υπήκοος της περσικής αυτοκρατορίας, και για αυτό το λόγο, καλείται «πέρσης» και όχι «σύρος». Ως συγγραφέας και πατήρ της Εκκλησίας ο Αφραάτης έγραψε συγγράμματα, υπό μορφή επιστολών, οι οποίες ονομάζονται «Αποδείξεις» ή «Επιδείξεις». Η σπουδαιότητά τους έγκειται στο γεγονός, ότι εμπεριέχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό χωρία από την Αγία Γραφή, και ιδίως από του κατά Ματθαίον ευαγγελίου, το οποίο κατέχει μία κεντρική θέση μεταξύ των υπολοίπων βιβλίων της Καινής Διαθήκης. Ο Αφραάτης είναι περισσότερο γνωστός διά των συγγραμμάτων του, τα οποία αντανακλούν το σύγχρονο θρησκευτικό και εκκλησιαστικό περιβάλλον, εκπαιδευτικό επίπεδο της τοπική κοινωνίας, τις κοινωνικές συνθήκες και τα ιστορικά γεγονότα, αλλά και, σε ορισμένο βαθμό, τις οικονομικές συνθήκες της εποχής και της περιοχής του. Επιπλέον τα εμπεριεχόμενα ευαγγελικά κείμενα στα συγγράμματά του πληροφορούν περί του κειμένου, το οποίο χρησιμοποίησε η τοπική Εκκλησία κατ’ εκείνη την περίοδο. Με αυτό το τρόπο είναι δυνατόν να δοθεί μία ορθή αναλυτική εικόνα, που να εισάγει στους χρόνους, κατά τους οποίους έζησε ο Αφραάτης. Συνάμα προσφέρονται και οι προϋποθέσεις, ώστε να γίνει αντιληπτό πόσο σημαντικό ήταν το ευαγγέλιο σε μία τέτοια περίοδο της ζωής της Εκκλησίας στην Ανατολή, και μάλιστα πλησιέστατη στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Όμως μήπως αυτό το ευαγγελικό κείμενο, το οποίο χρησιμοποίησε ο Αφραάτης, είναι το ήδη γνωστό ή μήπως υποκρύπτεται κάτι σημαντικό και διαφορετικό στα συγγράμματά του; Επίσης σε ποιό βαθμό συνδέεται αυτό το κείμενο με τα άλλα γνωστά κείμενα της αρχαίας συριακής ευαγγελικής παράδοσης: το Vetus Syra και το Διατεσσάρων; Λαμβάνοντας υπόψη τις διάφορες μεθόδους επαλήθευσης του κειμένου του Διατεσσάρων και τα προβλήματά του, τα αποσπάσματα του Αφραάτη είχαν συγκριθεί κυρίως με τις διαθέσιμες κριτικές μελέτες του Διατεσσάρων, με τις συριακές εκδόσεις των Ευαγγελίων, και με τα αποσπάσματα των Πατέρων της Εκκλησίας.Ελάχιστη είναι η σχετική βιβλιογραφία της παρούσας έρευνας στον ελληνικό χώρο. Βάση της μελέτης αποτέλεσε κυρίως η τυπική έκδοση και μετάφραση του J. Parisot (Patrologia Syriaca, Τομ. I και II) η οποία αντιπροσωπεύει αξιόπιστο κείμενο, καθώς και ο συγκεκριμένος ερευνητής γνώριζε επαρκώς τα προβλημάτα των μεταφράσεων του ευαγγελίου (ειδικά μετά την ανακάλυψη της Vetus Syra στις δύο εκδόσεις της), όπως μαρτυρείται από τους ερευνητές.