Η μπάντα στον Ελληνικό Στρατό Ξηράς (1824-1913)

Abstract

The present PhD Thesis examines the foundation and subsequent development of the band in the Hellenic Army during the period 1824-1913. The Greek military band followed the models of the Central European bands, which shaped the nineteenth-century concept of the ensemble, while assimilating modern elements in its structure, organization, repertoire, and instruments. At the same time, the continuous presence of military ensembles in the Ionian Islands for at least six centuries, closely linked to the practices of the wider Western world, played a decisive role in the prehistory of the military band in Greek territory. The study of primary sources has shed light on unseen and unknown aspects of the history of the military band, which, throughout the period under review, functioned as an organized musical ensemble within the cultural life of Greece. The Army Band, through its various forms and configurations, evolved and took shape in accordance with the historical, political, social, and economic circumstances of its time, as an integral part of the Army. It underwent constant changes both in its size and in its structure, as dictated by the organizational chart of the military, while retaining its dual role: on the one hand, fulfilling conventional duties within the army, and on the other, maintaining an active connection with cultural life through the so-called “public concerts.” Moreover, it followed the models of Western European military bands in organization, instrumentation, and repertoire. The arrival of Bavarian musicians (1833), collaboration with the Munich military band, and the importation of instruments and musical works from abroad shaped the band’s identity until the end of King Otto’s reign. After the Annexation of the Ionian Islands (1864), this identity began to shift, as Ionian conductors –having first interacted with the Bavarians– founded a new tradition in the military band, reflected in both martial and concert repertoire.

Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται τη δημιουργία και εξέλιξη της μπάντας στον Ελληνικό Στρατό Ξηράς κατά την περίοδο 1824-1913. Η ελληνική στρατιωτική μπάντα ακολούθησε τα πρότυπα των μπαντών του κεντροευρωπαϊκού χώρου, οι οποίες διαμόρφωσαν την μπάντα του 19ου αιώνα και αφομοίωσαν νεωτερικά στοιχεία στη δομή, την οργάνωση, το ρεπερτόριο και τα μουσικά όργανα. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο στην προϊστορία της στρατιωτικής μπάντας στον ελλαδικό χώρο αποτέλεσε και η συνεχής παρουσία στρατιωτικών μουσικών συνόλων στα Επτάνησα, για τουλάχιστον έξι αιώνες, παρουσία η οποία συνδέθηκε με τις πρακτικές του ευρύτερου δυτικού κόσμου. Η μελέτη των πρωτογενών πηγών φώτισε αθέατες και άγνωστες πτυχές της ιστορίας της στρατιωτικής μπάντας, λειτουργώντας καθ’ όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου ως οργανωμένο μουσικό σύνολο στο πολιτισμικό γίγνεσθαι του ελλαδικού χώρου. Η μπάντα του Στρατού Ξηράς –μέσα από τις ποικίλες μορφές και συνθέσεις της– εξελίχθηκε και διαμορφώθηκε σύμφωνα με τις ιστορικές, πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής, ως αναπόσπαστο τμήμα του Στρατού Ξηράς. Ειδικότερα, δέχθηκε συνεχείς μεταβολές τόσο στην αριθμητική δύναμη όσο και στη δομή της, ως απόρροια του οργανογράμματος του στρατεύματος, ενώ διατήρησε διαχρονικά τον διττό της ρόλο: τη συμμετοχή της στο πλαίσιο των συμβατικών ρόλων εντός του στρατεύματος και την ενεργή της σύνδεση με το πολιτισμικό γίγνεσθαι της εποχής μέσω των λεγόμενων «δημόσιων συναυλιών». Επιπλέον, ακολούθησε τα πρότυπα των «εξ Εσπερίας» στρατιωτικών μπαντών στην οργάνωση, τη δομή, τη χρήση των μουσικών οργάνων και το ρεπερτόριο. Η τοποθέτηση Βαυαρών μουσικών (1833), η συνεργασία με τη στρατιωτική μπάντα του Μονάχου και οι παραγγελίες μουσικών οργάνων και έργων «εξ Εσπερίας» καθόρισαν τη φυσιογνωμία της μπάντας –έως τη λήξη της οθωνικής περιόδου–, που άρχισε να διαφοροποιείται μετά την Ένωση της Επτανήσου (1863). Οι επτανήσιοι αρχιμουσικοί διασταυρώθηκαν με τους Βαυαρούς και εν συνεχεία δημιούργησαν μια νέα παράδοση στη στρατιωτική μπάντα, η οποία εφαρμόστηκε στο μπαντιστικό και συναυλιακό ρεπερτόριο.