Στο εργαστήρι του συγγραφέα: τεχνικές ανάπτυξης της πλοκής στη νεοελληνική πεζογραφία (1880-1980)

Abstract

The dissertation investigates the transformations of plot in Modern Greek prose fiction during the period 1880–1980, aiming to systematically map a narrative component that, despite its central importance to literary theory and creative writing studies, has not been thoroughly examined within the Greek scholarly context. The study combines theoretical analysis with a historical-literary approach, bridging narratology and the study of literary production. The theoretical section explores plot as a structural mechanism of narrative through different interpretive frameworks, including formalism, structuralism, and narratology. It analyzes the fundamental components of plot construction, such as conflict, foreshadowing, plausibility, suspense, climax, and resolution. It also examines the relationship between plot and character development, focalization, narrative modes, and the management of narrative time. The main part of the dissertation proposes a historical periodization of plot forms in Modern Greek prose, from realism and naturalism to modernism and postmodern trends. Through the analysis of representative works, the study traces the fluctuations, transformations, and functional shifts of plot in relation to broader ideological, aesthetic, and historical contexts. Ultimately, the dissertation offers a reading of the history of Modern Greek prose fiction through the evolution of its narrative techniques, contributing both to literary scholarship and to the theoretical field of creative writing.

Η παρούσα διατριβή εξετάζει τις μεταβολές της πλοκής στη νεοελληνική πεζογραφία κατά την περίοδο 1880–1980, επιδιώκοντας να χαρτογραφήσει συστηματικά ένα αφηγηματικό στοιχείο που, παρά τη σημασία του για τη θεωρία της λογοτεχνίας και τη δημιουργική γραφή, δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά στο ελληνικό πεδίο. Η έρευνα συνδυάζει θεωρητική ανάλυση και ιστορικο–φιλολογική προσέγγιση, γεφυρώνοντας την αφηγηματολογία με τη μελέτη της λογοτεχνικής παραγωγής. Στο θεωρητικό μέρος διερευνάται η πλοκή ως δομικός μηχανισμός της αφήγησης μέσα από διαφορετικά ερμηνευτικά σχήματα (φορμαλισμός, δομισμός, αφηγηματολογία) και αναλύονται οι βασικές συνιστώσες της, όπως η σύγκρουση, η προοικονομία, η αληθοφάνεια, το σασπένς, η κλιμάκωση και η λύση. Παράλληλα εξετάζεται η σχέση της πλοκής με την ανάπτυξη χαρακτήρων, την εστίαση και τη διαχείριση του αφηγηματικού χρόνου. Στο κύριο μέρος της μελέτης προτείνεται μια περιοδολόγηση των μορφών της πλοκής στη νεοελληνική πεζογραφία, από τον ρεαλισμό και την ηθογραφία έως τον μοντερνισμό και τις μεταμοντερνιστικές τάσεις. Μέσα από την ανάλυση αντιπροσωπευτικών έργων αναδεικνύονται οι αυξομειώσεις, οι μετασχηματισμοί και οι λειτουργικές μετατοπίσεις της πλοκής, σε συνάρτηση με ιδεολογικές, αισθητικές και ιστορικές παραμέτρους. Η διατριβή προτείνει τελικά μια ανάγνωση της ιστορίας της νεοελληνικής πεζογραφίας μέσα από την εξέλιξη των αφηγηματικών της τεχνικών, συμβάλλοντας τόσο στη φιλολογική έρευνα όσο και στη θεωρία της δημιουργικής γραφής.