Self-efficacy towards adherence in the recommended lifestyle changes of patients with cardiometabolic diseases in the frame of primary health care

Abstract

Background: The progression of cardiovascular diseases and metabolic disorders can be delayed if patients engage in healthy lifestyle behaviors, adherence to which is highly influenced by psychosocial factors. The present thesis aimed at evaluating the association of self-efficacy with the level of adherence to healthy lifestyle behaviors among patients with cardiovascular diseases and metabolic disorders in Greece. Methods: A total of 1.988 adult patients of Greek nationality with cardiovascular diseases and metabolic disorders that visited Primary Health Care settings participated in the multi-centre IACT cross-sectional study in 2022 - 2023. Female patients accounted for 59.4% (63.9 ± 13.4 years). Anthropometric, demographic, socioeconomic, clinical and lifestyle characteristics were recorded. Patients were also asked to evaluate their efficacy to adhere to healthy lifestyle behaviors. Results: The majority of patients exhibited unhealthy lifestyle behaviors (75.9%). A subgroup demonstrated elevated self-efficacy in maintaining healthy habits despite facing diverse psychosocial challenges (52.9%). Individuals with higher educational attainment (p < 0.001), socioeconomic status (p < 0.001), and rural/semi-urban residency [Mean (SD): 19.5 (5.7); p < 0.001] had significantly elevated self-efficacy and tended to be older (p < 0.001). Those with heightened self-efficacy exhibited significantly lower BMI (p < 0.001) and reduced prevalence of certain health conditions. Self-efficacy significantly influenced adherence to the Mediterranean diet (OR = 1.72, 95%CI = 1.45 - 2.04), physical activity engagement (OR = 1.30, 95%CI = 1.09 - 1.56) and smoking habits (OR = 1.98, 95% CI = 1.64 - 2.40), even in challenging circumstances. Conclusions: Self-efficacy constitutes a fundamental construct in the promotion and maintenance of health-enhancing behaviors. This research underscores its pivotal role in encouraging healthier lifestyle behaviors among individuals with cardiovascular diseases and metabolic disorders in Greece, which is in alignment with the growing body of health literature. Future research should explore novel behavioral models aimed at enhancing self-efficacy, while healthcare systems could consider systemic reforms, such as the implementation of interdisciplinary frameworks in patient care, as a means to effectively integrate self-efficacy enhancement into health promotion and disease management both in clinical practice and in health policy.

Εισαγωγή: Η εξέλιξη των καρδιαγγειακών παθήσεων και των μεταβολικών διαταραχών μπορεί να επιβραδυνθεί εάν οι ασθενείς υιοθετήσουν συμπεριφορές υγιεινού τρόπου ζωής, η τήρηση των οποίων επηρεάζεται σημαντικά από ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Η παρούσα διατριβή επικεντρώθηκε στην αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της αυτο-αποτελεσματικότητας και του επιπέδου συμμόρφωσης σε υγιεινές συμπεριφορές τρόπου ζωής σε ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα και μεταβολικές διαταραχές στην Ελλάδα. Μεθοδολογία: Στη μελέτη συμμετείχαν 1.988 ενήλικες ασθενείς Ελληνικής υπηκοότητας με καρδιαγγειακά νοσήματα και μεταβολικές διαταραχές που επισκέφτηκαν τις μονάδες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και έλαβαν μέρος στη συγχρονική πολυκεντρική μελέτη IACT τα έτη 2022 - 2023. Οι γυναίκες ασθενείς αντιπροσώπευαν το 59.4% (63.9 ± 13.4 έτη). Συλλέχθηκαν ανθρωπομετρικά, δημογραφικά, κοινωνικοοικονομικά και κλινικά δεδομένα, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο ζωής των συμμετεχόντων. Επιπλέον, ζητήθηκε από τους ασθενείς να αξιολογήσουν την αυτο-αποτελεσματικότητά τους ως προς τη συμμόρφωση με συμπεριφορές που προάγουν έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Αποτελέσματα: Η πλειονότητα των ασθενών παρουσίασε ανθυγιεινές συμπεριφορές σχετιζόμενες με τον τρόπο ζωής (75.9%). Μια υπο-ομάδα ατόμων επέδειξε υψηλά επίπεδα αυτο-αποτελεσματικότητας στη διατήρηση υγιεινών συνηθειών, ακόμη και υπό συνθήκες σημαντικών ψυχοκοινωνικών προκλήσεων (52.9%). Υψηλότερα επίπεδα αυτο-αποτελεσματικότητας παρατηρήθηκαν σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (p < 0.001) με ανώτερο μορφωτικό (p < 0.001) και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο (p < 0.001), καθώς και σε κατοίκους αγροτικών ή ημιαστικών περιοχών [Mean (SD): 19.5 (5.7); p < 0.001]. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες με αυξημένη αυτο-αποτελεσματικότητα εμφάνιζαν σημαντικά χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος (p < 0.001) και μικρότερο επιπολασμό ορισμένων χρόνιων νοσημάτων. Η αυτο-αποτελεσματικότητα φάνηκε να επηρεάζει καθοριστικά τη συμμόρφωση προς υγιεινές συμπεριφορές, όπως την υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής (OR = 1.72, 95%CI = 1.45–2.04), την τακτική σωματική δραστηριότητα (OR = 1.30, 95%CI = 1.09 - 1.56) και τις συνήθειες του καπνίσματος (OR = 1.98, 95% CI = 1.64 - 2.40), ακόμη και σε αντίξοες συνθήκες. Συμπεράσματα: Η αυτο-αποτελεσματικότητα αποτελεί θεμελιώδη έννοια για την προαγωγή και διατήρηση υγιεινών συμπεριφορών. Η παρούσα έρευνα αναδεικνύει τον καθοριστικό της ρόλο στην υιοθέτηση πιο υγιεινού τρόπου ζωής από άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα και μεταβολικές διαταραχές στην Ελλάδα, ευθυγραμμιζόμενη με το αυξανόμενο σώμα βιβλιογραφίας στον χώρο της υγείας. Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να διερευνήσουν καινοτόμα συμπεριφοριστικά μοντέλα με στόχο την ενίσχυση της αυτο-αποτελεσματικότητας, ενώ τα συστήματα υγείας θα μπορούσαν να εξετάσουν τη θέσπιση συστημικών μεταρρυθμίσεων, όπως η εφαρμογή διεπιστημονικών πλαισίων φροντίδας, προκειμένου να ενσωματωθεί αποτελεσματικά η ενίσχυση της αυτο-αποτελεσματικότητας τόσο στην κλινική πρακτική όσο και στη διαμόρφωση πολιτικών υγείας.