Το ΠΑΣΟΚ ως "κληρονομιά";

Abstract

This dissertation attempts, using PASOK as a vehicle, to highlight the transformations taking place in the field of the national self during the period of the “Greek crisis,” focusing on the years 2010 to 2019. It examines representations of PASOK, concentrating on the discourses and practices of ridicule that emerged around it as a process of reimagination, within which complex cultural processes unfold—processes that are indissolubly linked to the collective meanings and emotional charges produced by the condition of the “Greek crisis.” The central aim of the dissertation is to investigate how and why, after the crisis, PASOK becomes a national joke that provokes laughter while signaling shame and aversion, as well as what it is this laughter actually does. Thus, the dissertation delves into discourses and practices, images, gestures, objects, memes, and collective emotions that compose the moral and aesthetic reimagination of PASOK as a pre-crisis entity under the new, post-crisis conditions. In the dissertation, I approach the crisis as a neo-colonial technology of a biopolitical depiction of the Greek national self, who is portrayed as responsible for the country’s economic collapse and therefore in need of a “mission civilatrice”. Within this framework, the national self of Metapolitefsi—namely the pre-crisis self—represented through the metonymy of PASOK, is ridiculed and mocked publicly in mass media and political discourse both outside and within the country. I explore the national self through the lens of “banal” and “everyday nationalism” (Billig, 1995; Skey & Antonish, 2017), as well as through “affective economies” (Ahmed, 2018), in order to understand its associations with PASOK and its transformation into a polysemous metonymy of Metapolitefsi, the 1980s, and the national self that brought the crisis. I argue that the imaginative reframing of PASOK takes place as a form of “everyday nationalism,” which reveals when, where, and how people invoke the existence of the nation in order to make sense of their worlds (Skey 2011). In this context, I claim that humor, irony, and laughing at PASOK—and the ways these are performed—constitute an act of cultural distinction between the national self before the crisis (the one that brought about the crisis) and the national self after the crisis. These practices align with what Gregory Pierrot calls “hip irony” (2023, p. 34), that is a cultural, aesthetic, and consumerist approach to things, that rejects any political responsibility for the discourses it produces, under the pretext that it is “just” a joke. The reimagination of PASOK influences how subjects relate to politics, collective memory, and history. Thus, through this ironic and consumerist approach that characterizes hipsterism, the experience of the collective memory of PASOK and Metapolitefsi turns history into a spectacle, which in its turn trains and transforms historical and political subjects into contemporary “hipster colonizers” (Pierrot, 2023), inviting them to gentrify the past and to conquer it by consuming it.

Αυτή η διατριβή επιχειρεί, με όχημα το ΠΑΣΟΚ, να αναδείξει τις μεταμορφώσεις που επιτελούνται στο πεδίο του εθνικού εαυτού την περίοδο της «ελληνικής κρίσης», με έμφαση στο χρονικό διάστημα από το 2010 έως το 2019. Εξετάζει τις αναπαραστάσεις του ΠΑΣΟΚ, εστιάζοντας στους γελοιοποιητικούς λόγους και τις πρακτικές που διαμορφώθηκαν σχετικά με αυτό ως μια διαδικασία επαναφαντασίωσης, στο πλαίσιο της οποίας συμβαίνουν σύνθετες πολιτισμικές διεργασίες που είναι άρρηκτα συνυφασμένες με τα συλλογικά νοήματα και τα συναισθηματικά φορτία που παρήγαγε η συνθήκη της «ελληνικής κρίσης». Κεντρικό ζητούμενο της διατριβής υπήρξε η διερεύνηση του πώς και γιατί το ΠΑΣΟΚ μετατρέπεται, μετά την κρίση, σε εθνικό ανέκδοτο που προκαλεί γέλιο και υποδηλώνει ντροπή και αποστροφή, όπως επίσης και το τι κάνει αυτό το γέλιο. Έτσι, η διατριβή εντρύφησε σε λόγους και πρακτικές, εικόνες, χειρονομίες, αντικείμενα, memes και συλλογικά συναισθήματα που συνθέτουν την ηθική και αισθητική επαναφαντασίωση του ΠΑΣΟΚ προ κρίσης στις νέες συνθήκες μετά την κρίση. Στη διατριβή προσεγγίζω την κρίση ως νεοαποικιακή τεχνολογία βιοπολιτικής απεικόνισης του ελληνικού εθνικού εαυτού, που θεωρείται υπαίτιος για την οικονομική κατάρρευση της χώρας και απαιτεί την «αποστολή εκπολιτισμού». Σε αυτό το πλαίσιο, ο εθνικός εαυτός της Μεταπολίτευσης, δηλαδή ο προ κρίσης εαυτός, που αναπαρίσταται μέσω της μετωνυμίας του ΠΑΣΟΚ, γελοιοποιείται και χλευάζεται δημόσια στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τον πολιτικό λόγο εκτός αλλά και εντός της χώρας. Διερευνώ τον εθνικό εαυτό μέσα από το πρίσμα του «κοινότοπου» (Βillig, 1995) και «καθημερινού εθνικισμού» (Skey & Antonish, 2017) και μέσα από τις «συναισθηματικές οικονομίες» (Ahmed, 2018) για να κατανοήσω τους συσχετισμούς του με το ΠΑΣΟΚ και τη μεταμόρφωσή του σε μια πολύσημη μετωνυμία της Μεταπολίτευσης, της δεκαετίας του 1980 και του εθνικού εαυτού που έφερε την κρίση. Ισχυρίζομαι ότι η φαντασιακή αναπλαισίωση του ΠΑΣΟΚ διαδραματίζεται ως μορφή ενός «καθημερινού εθνικισμού», ο οποίος αναδεικνύει πότε, πού και πώς οι άνθρωποι ανακαλούν την ύπαρξη του έθνους προκειμένου να δώσουν νόημα στους κόσμους τους (Skey 2011). Σ’ αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζω ότι το χιούμορ, η ειρωνεία και το γέλιο με το ΠΑΣΟΚ και οι τρόποι που αυτά επιτελούνται αποτελούν μια πράξη πολιτισμικής διάκρισης ανάμεσα στον εθνικό εαυτό πριν την κρίση (που έφερε την κρίση) και σε αυτόν μετά την κρίση. Αυτές οι πρακτικές ευθυγραμμίζονται με αυτό που ονομάζει ο Γκρέγκορι Πιερρό «χιπ ειρωνεία» (2023, σ. 34), δηλαδή μια πολιτισμική, αισθητική και καταναλωτική προσέγγιση στα πράγματα που αποποιείται οποιαδήποτε πολιτική ευθύνη των λόγων που παράγει υπό τη δικαιολογία ότι πρόκειται «απλώς» για ένα αστείο. Η επαναφαντασίωση του ΠΑΣΟΚ επηρεάζει τη σχέση των υποκειμένων με την πολιτική, τη συλλογική μνήμη και την ιστορία. Έτσι, μέσα από αυτήν την ειρωνική και καταναλωτική προσέγγιση του χιπστερισμού, η εμπειρία της συλλογικής μνήμης του ΠΑΣΟΚ και της Μεταπολίτευσης μετατρέπει την ιστορία σε θέαμα το οποίο με την σειρά του εκπαιδεύει και μετατρέπει τα ιστορικά και πολιτικά υποκείμενα σε σύγχρονους «χίπστερ αποικιοκράτες» (Πιερρό, 2023), και τα προσκαλεί να εξευγενίσουν το παρελθόν και να το κατακτήσουν καταναλώνοντάς το.