Η ιστορία της σαπωνοποιίας των Ιονίων Νήσων μέσα 19ου-μέσα 20ού αιώνα: η περίπτωση της σαπωνοποιίας Πατούνη

Abstract

This thesis documents and highlights the development of soap-making in the Ionian Islands, which flourished primarily in Zakynthos and Corfu from the mid-19th to the mid-20th century. Owing to the regions’ substantial olive oil production capacity, a significant segment of local industrial development was rooted in olive cultivation, encompassing olive oil mills, olive kernel oil presses, and soap factories. The evolution of local soap production unfolded within a broader international context marked by the expansion of soap manufacture across the Mediterranean and beyond. The Patounis enterprise represents a particularly vibrant and illustrative case of regional soap-making, distinguished by its continuous and uninterrupted operation to the present day in Corfu. Internationally, it ranks among the oldest surviving and still-active traditional soap factories, characterized by simple technological infrastructure and small-scale, craft-based production. Despite the historical and cultural significance of this activity, the soap-making industry of the islands has not yet been examined comprehensively, nor through focused studies of individual enterprises. Addressing this gap, the present thesis adopts an interdisciplinary approach, integrating perspectives from economic and social history, business history, industrial heritage studies, ethnology, and social anthropology. Through this framework, it seeks to contribute to a deeper understanding of the industrial, social, and cultural dimensions of soap-making in the Ionian region.

Η παρούσα διατριβή αποσκοπεί στην καταγραφή και ανάδειξη της σαπωνοποιίας στα Επτάνησα, που άνθισε κυρίως σε Ζάκυνθο και Κέρκυρα, την περίοδο μέσα 19ου – μέσα 20ου αιώνα. Λόγω της μεγάλης ελαιοπαραγωγικής δυναμικότητας, τμήμα της βιομηχανικής ανάπτυξης των περιοχών αυτών θα στηριχθεί στην καλλιέργεια της ελιάς: ελαιουργεία, πυρηνελαιουργεία και σαπωνοποιεία. Η ανάπτυξη της επτανησιακής σαπωνοποιίας συντελέστηκε μέσα σε ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο ανάπτυξης σαπωνοποιίας στη Μεσόγειο και στον κόσμο. Η περίπτωση της επιχείρησης Πατούνη αποτελεί ένα ζωντανό κομμάτι της επτανησιακής σαπωνοποιίας, λόγω της συνεχούς και αδιάκοπης λειτουργίας της έως σήμερα στην Κέρκυρα, και παγκοσμίως ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα και εν λειτουργία παραδοσιακά σαπωνοποιεία, με παραδοσιακές και τεχνολογικά απλές υποδομές βιοτεχνικών διαστάσεων, μικρής κλίμακας. Μέχρι τώρα η επτανησιακή σαπωνοποιία δεν έχει μελετηθεί ούτε στο σύνολό της, ούτε μεμονωμένα μια συγκεκριμένη επιχείρησή της. Η παρούσα διατριβή καλύπτει αυτό το κενό, συνδυάζοντας θεωρητικές προσεγγίσεις από την οικονομική και κοινωνική ιστορία, την ιστορία των επιχειρήσεων, την ιστορία της βιομηχανικής κληρονομιάς, την εθνολογία και την κοινωνική ανθρωπολογία.