Εγγραμματοσύνη υγείας και ενημέρωση γονέων από τον σχολικό νοσηλευτή

Abstract

Background: The assessment of parents’ health literacy (HL) levels is a crucial factor for effective communication between school nurses and parents, as well as for the design of appropriate health interventions. Aim: The present study aimed to investigate the levels of HL and digital HL among school nurses, the health information sources they use, their knowledge and experience regarding HL, and their ability to assess the HL of the parents of their students. A secondary aim was to explore the HL levels of parents of children with disabilities and special educational needs attending public primary and secondary schools in Greece, as well as their sources of health information. Methods: A quantitative research design was employed, involving 200 school nurses and 52 parents of students with disabilities and special educational needs (convenience sample). The participating nurses completed questionnaires including demographic variables, sources of health information, and scales measuring HL (HLS-EU-Q16), digital HL (eHEALS-Carer), and HL-related knowledge and experience (HLKES). Additionally, a cross-sectional study was conducted with 52 matched pairs of school nurses and parents. Parents completed questionnaires including demographic characteristics, sources of health information, and the HLS-EU-Q16 scale for the objective assessment of their HL. The nurses’ estimation of parents’ HL was based on two adapted questions from the international literature and compared with the objectively measured HL scores. Results: The study sample consisted of 200 school nurses and 52 parents/guardians of students with special needs, forming 52 corresponding dyads. The majority of the school nurses were women, most of them aged 31–39 years, with a mean age of 35.3 years (M = 35.3). More than half held a postgraduate degree (n = 116, 58.0%) and had an average of approximately two years of professional experience, primarily in primary education settings in urban areas. Most school nurses demonstrated adequate HL (n = 175, 87.5%). The majority (n = 180, 90%) reported regular updates on health and school nursing developments, mainly through scientific sources such as official health organizations, academic databases, and professional conferences. Conversely, limited trust was expressed toward social media and other non-scientific sources of information. Participants also exhibited relatively high levels of digital HL (M = 39.04, SD = 5.65). Knowledge of HL-related issues was positively associated with educational level (β = 0.631, p = 0.035) and with the use of scientific information sources (β = 0.447, p = 0.023). Similarly, experience in HL-related issues was positively associated with the frequency of seeking health-related information (β = 0.188, p = 0.014) and with digital HL (β = 0.156, p = 0.035).Similarly, the parents (N = 52) were mostly women (n=49, 94,2%), with a mean age of 42 years (M = 42,02, Mdn = 42), and the majority had university (n=17, 32,7%) or postgraduate (n=11, 21,2%) education. Most were employed in the private or public sector, while a smaller proportion were self-employed or engaged in household activities. They demonstrated predominantly adequate HL, with most classified in the “Adequate HL” category (n = 32, 61.54%). Parents preferred medical sources, such as pediatricians (n=38, 76%), while Internet use was also common, with 35.3% (n=18) using search engines. The school nurse was reported as a source of health information by seven participants (13.7%). For the assessment of parents’ HL by school nurses, 52 parent-nurse dyads were analyzed. The Kappa coefficient indicated a very low level of agreement (Kappa = 0.060, p = 0.547). Cross-tabulation analysis showed that nurses often categorized parents’ HL as “Adequate,” though notable misclassifications were observed in the “Problematic” and “Inadequate” categories. Sensitivity-specificity analysis revealed low sensitivity (TPR = 20.0%) in identifying inadequate HL. The ICC coefficient (ICC = -0.018) indicated poor reliability of agreement measures, and there was an overall extremely low concordance between nurses’ estimations and the parents’ objectively measured HL (κ = 0.06, p = 0.547). Conclusions: The findings highlight the importance of continuous professional development and the enhancement of HL skills among both school nurses and parents. Furthermore, it is essential that school nurses possess the ability to assess parents’ HL levels in order to facilitate effective communication and collaboration, thereby ensuring the provision of targeted and adequate support for students with special educational needs.

Εισαγωγή : Η αξιολόγηση του επιπέδου εγγραμματοσύνης σε θέματα υγείας (ΕΥ) των γονέων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματική επικοινωνία των σχολικών νοσηλευτών με τους γονείς και τον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων υγείας. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη, σκοπό είχε τη διερεύνηση των επιπέδων ΕΥ και ψηφιακής-ΕΥ των σχολικών νοσηλευτών, των πηγών ενημέρωσης που χρησιμοποιούν για θέματα υγείας, της γνώσης και της εμπειρίας τους αναφορικά με την ΕΥ και της ικανότητάς τους να αξιολογούν την ΕΥ των γονέων των μαθητών τους. Δευτερεύων σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση της ΕΥ γονέων παιδιών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που φοιτούν στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση του δημόσιου σχολείου στην Ελλάδα και των πηγών ενημέρωσής τους. Μεθοδολογία: Η έρευνα βασίστηκε σε ποσοτική μεθοδολογία και περιλάμβανε 200 σχολικούς νοσηλευτές και 52 γονείς μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (δείγμα ευκολίας). Οι συμμετέχοντες νοσηλευτές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που περιλάμβαναν ερωτήσεις για τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά και τις πηγές ενημέρωσης που χρησιμοποιούν για θέματα υγείας και κλίμακες για την αξιολόγηση της ΕΥ (HLS-EU-Q16), ψηφιακής-ΕΥ (eHeals-Carer) και των γνώσεων και εμπειρίας για την ΕΥ (HLKES). Επίσης, διενεργήθηκε συγχρονική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν 52 ζεύγη σχολικών νοσηλευτών και γονέων. Οι γονείς συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια με τα δημογραφικά χαρακτηριστικά τους, τις πηγές ενημέρωσης για θέματα υγείας και την κλιμακα HLS-EU-Q16 για την αντικειμενική αξιολόγηση της ΕΥ τους. Η εκτίμηση της ΕΥ των γονέων από τους σχολικούς νοσηλευτές βασίστηκε σε δύο προσαρμοσμένα ερωτήματα από τη διεθνή βιβλιογραφία και συγκρίθηκε με το αποτέλεσμα της αντικειμενικής αξιολόγησης. Αποτελέσματα: Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 200 σχολικοί νοσηλευτές και 52 γονείς/κηδεμόνες μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, εκ των οποίων σχηματίστηκαν 52 αντίστοιχα ζεύγη. Οι σχολικοί νοσηλευτές ήταν στην πλειονότητά τους γυναίκες, με τους περισσότερους να ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα των 31–39 ετών, ενώ ο μέσος όρος ηλικίας ήταν τα 35,3 έτη (Μ = 35,3). Επίσης, είχαν μεταπτυχιακή εκπαίδευση (n = 116, 58,0%) και μέση επαγγελματική εμπειρία περίπου δύο ετών, κυρίως σε σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αστικών περιοχών. Οι περισσότεροι σχολικοί νοσηλευτές παρουσίασαν επαρκή ΕΥ (n = 175, 87,5%). Η πλειονότητα (n = 180, 90%) ενημερωνόταν συστηματικά για τις εξελίξεις στον χώρο της υγείας και της σχολικής νοσηλευτικής κυρίως από επιστημονικές πηγές και δήλωσαν περιορισμένη εμπιστοσύνη σε μη επιστημονικές πηγές ενημέρωσης. Οι συμμετέχοντες νοσηλευτές παρουσίασαν, επίσης, σχετικά υψηλά επίπεδα ψηφιακής-ΕΥ (M= 39,04, SD = 5,65). Η γνώση σε θέματα ΕΥ βρέθηκε να σχετίζεται θετικά με το επίπεδο εκπαίδευσης (β = 0,631, p = 0,035) των σχολικών νοσηλευτών και την αναζήτηση πληροφοριών σε επιστημονικές πηγές ενημέρωσης (β = 0,447, p = 0,023). Η εμπειρία σε θέματα ΕΥ βρέθηκε να σχετίζεται θετικά με τη συχνότητα ενημέρωσης για τις εξελίξεις στον χώρο της υγείας και της σχολικής νοσηλευτικής (β = 0,188, p = 0,014) και την ψηφιακή-ΕΥ (β = 0,156, p = 0,035).Αντίστοιχα, οι γονείς (Ν=52) ήταν κυρίως γυναίκες (n=49, 94,2%), μέσης ηλικίας περίπου 42 ετών (M = 42,02, Mdn = 42), με πανεπιστημιακή (n=17, 32,7%) ή μεταπτυχιακή εκπαίδευση (n=11, 21,2%). Οι περισσότεροι εργάζονταν στον ιδιωτικό (n=28, 38,5%) ή δημόσιο τομέα (n=13, 25%). Παρουσίασαν κατα κύριο λόγο επαρκή επίπεδα ΕΥ, με την πλειονότητα να κατατάσσεται στην κατηγορία «Επαρκής ΕΥ» (n = 32, 61,54%). Οι γονείς προτιμούσαν ιατρικές πηγές, όπως οι παιδίατροι (n=38, 76%), ενώ η χρήση του διαδικτύου ήταν επίσης διαδεδομένη, με το 35,3% (n=18) να χρησιμοποιεί μηχανές αναζήτησης. Ο σχολικός νοσηλευτής αποτελούσε πηγή ενημέρωσης για 7 άτομα (13,7%). Για την εκτίμηση της ΕΥ των γονέων από τους σχολικούς νοσηλευτές, συμμετείχαν 52 ζεύγη γονέων-σχολικών νοσηλευτών. Ο συντελεστής Kappa ανέδειξε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο συμφωνίας (Kappa = 0,060, p = 0,547). Η ανάλυση διασταυρούμενων πινάκων έδειξε ότι οι νοσηλευτές ταξινομούσαν συχνά την ΕΥ ως «Επαρκή», παρατηρήθηκαν όμως σημαντικές εσφαλμένες ταξινομήσεις στις κατηγορίες «Προβληματική» και «Ανεπαρκής». Η ανάλυση ευαισθησίας-ειδικότητας αποκάλυψε χαμηλή ευαισθησία (TPR= 20,0%) στον εντοπισμό ανεπαρκούς ΕΥ. Ο συντελεστής ICC= -0,018, υποδήλωσε πενιχρή αξιοπιστία στις μετρήσεις συμφωνίας, ενώ υπήρχε εξαιρετικά χαμηλή συμφωνία μεταξύ των εκτιμήσεων των σχολικών νοσηλευτών και των αντικειμενικών μετρήσεων ΕΥ των γονέων (κ= 0,06, p= 0,547). Συμπεράσματα: Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεχούς επιμόρφωσης και της ενίσχυσης της ΕΥ των γονέων αλλά και των σχετικών γνώσεων και δεξιοτήτων των σχολικών νοσηλευτών. Αναδεικνύεται ότι είναι ουσιαστικό οι σχολικοί νοσηλευτές να διαθέτουν την ικανότητα εκτίμησης του επιπέδου ΕΥ των γονέων, προκειμένου να διευκολύνεται η αποτελεσματική επικοινωνία και συνεργασία μαζί τους και, κατ’ επέκταση, η παροχή στοχευμένης και επαρκούς υποστήριξης στους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.