Συνέχεια και αλλαγές στις νέες θρησκείες τον 21ο αι.: θρησκειολογική προσέγγιση

Abstract

This doctoral dissertation examines New Religious Movements (NRMs) in the 21st century through a systematic religious-studies approach, aiming to analyse the forms of continuity and transformation that characterise them within the context of late modernity and digital postmodernity. The research is grounded in a comparative and interdisciplinary methodology, drawing analytical tools from Religious Studies, Sociology of Religion, Anthropology, and the study of religious discourse, in order to capture the complexity of NRMs as dynamic religious formations. Particular emphasis is placed on doctrinal teaching and development, the relationship between theology and spiritual leadership, as well as on the role of members in shaping and renegotiating religious narratives. At the same time, the study examines the mechanisms of theological adaptation employed by NRMs in response to social, political, legal, and technological pressures, along with the forms of their interaction with established religious traditions. The dissertation demonstrates that NRMs should not be understood merely as phenomena of religious deviation, but as fields of meaning production, identity formation, and authority, reflecting broader transformations of contemporary religiosity.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τα Νέα Θρησκευτικά Κινήματα (ΝΘΚ) στον 21ο αιώνα μέσα από μια συστηματική θρησκειολογική προσέγγιση, με στόχο την ανάλυση των μορφών συνέχειας και μετασχηματισμού που τα χαρακτηρίζουν στο πλαίσιο της ύστερης νεωτερικότητας και της ψηφιακής μετανεωτερικότητας. Η έρευνα στηρίζεται σε συγκριτική και διεπιστημονική μεθοδολογία, αντλώντας εργαλεία από τη Θρησκειολογία, την Κοινωνιολογία της Θρησκείας, την Ανθρωπολογία και τη μελέτη του θρησκευτικού λόγου, προκειμένου να αποδοθεί η πολυπλοκότητα των ΝΘΚ ως δυναμικών θρησκευτικών μορφωμάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη δογματική διδασκαλία και εξέλιξη, στη σχέση θεολογίας και πνευματικής ηγεσίας, καθώς και στον ρόλο των μελών στη διαμόρφωση και αναπροσαρμογή των θρησκευτικών αφηγήσεων. Παράλληλα, εξετάζονται οι μηχανισμοί θεολογικής προσαρμογής των ΝΘΚ απέναντι σε κοινωνικές, πολιτικές, νομικές και τεχνολογικές πιέσεις, καθώς και οι μορφές αλληλεπίδρασής τους με τις παραδοσιακές θρησκευτικές παραδόσεις. Η μελέτη καταδεικνύει ότι τα ΝΘΚ δεν συνιστούν απλώς φαινόμενα θρησκευτικής απόκλισης, αλλά πεδία παραγωγής νοήματος, ταυτότητας και εξουσίας, τα οποία αντανακλούν ευρύτερες μεταβολές της σύγχρονης θρησκευτικότητας.